विश्वतः पाणिपच्चक्षुर्महादंष्ट्रो महाभुजः । दंष्ट्रैकया तु तं दैत्यं जघान परमेश्वरः
ज्यांचे हात आणि डोळे सर्वत्र आहेत, ज्यांना मोठ्या दातांचा आणि बलाढ्य बाहूंचा आकार आहे, अशा त्या परमेश्वराने एका दाताने त्या दैत्याचा वध केला.
संचूर्णितमहागात्रो ममार दितिजाधमः । पतितां धरणीं दृष्ट्वा दंष्ट्रयोद्धृत्य पूर्ववत्
त्या दितीच्या दुष्ट पुत्राचा प्रचंड देह चिरडला गेला आणि तो मृत्यू पावला. मग पृथ्वी खाली पडलेली पाहून, पूर्वीप्रमाणेच ती आपल्या दातावर उचलली.
संस्थाप्य धारयामास शेषे कूर्म्मवपुस्तदा । तं दृष्ट्वा देवताः सर्व्वे क्रोडरूपं महाहरिम् । तुष्टुवुर्म्मुनयश्चैव भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः
मग त्या पृथ्वीला शेषावर स्थिर करून, कूर्मरूप धारण केले. सर्व देवता आणि ऋषी भक्तीने वाकून, वराहरूपातील त्या महान हरिचे स्तवन करू लागले.
देवा ऊचुः- नमो यज्ञवराहाय नमस्ते शतबाहवे । नमस्ते देवदेवाय नमस्ते विश्वरूपिणे
देव म्हणाले – यज्ञरूप वराहास नमस्कार. शतबाहू असलेल्या तुला नमस्कार. देवांचा देव असलेल्या तुला नमस्कार. विश्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार.
नमः स्थितिस्वरूपाय सर्वयज्ञस्वरूपिणे । कलाकाष्ठानिमेषाय नमस्ते कालरूपिणे
स्थितिरूप असलेल्या तुला नमस्कार. सर्व यज्ञांचे मूळ असलेल्या तुला नमस्कार. क्षण, मुहूर्त आणि काळाचे स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार. काळरूप असलेल्या तुला नमस्कार.
भूतात्मने नमस्तुभ्यमृग्वेदवपुषे तथा । सुरात्मने नमस्तुभ्यं सामवेदाय ते नमः
सर्व भूतांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार. ऋग्वेदरूप असलेल्या तुला नमस्कार. देवांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार. सामवेदरूप तुला नमस्कार.
ॐकाराय नमस्तुभ्यं यजुर्वेदस्वरूपिणे । ऋचःस्वरूपिणे चैव चतुर्वेदमयाय च
ओंकारस्वरूप तुला नमस्कार. यजुर्वेदरूप तुला नमस्कार. ऋचांचा स्वरूप असलेल्या तुला आणि चारही वेदांनी युक्त असलेल्या तुला नमस्कार.
नमस्ते वेदवेदाङ्ग सांगोपांगाय ते नमः । गोविंदाय नमस्तुभ्यमनादिनिधनाय च
वेद आणि वेदांग, सर्व उपांगांसह असलेल्या तुला नमस्कार. गोविंदास नमस्कार. अनादि आणि अनंत असलेल्या तुला नमस्कार.
नमस्ते वेदविदुषे विशिष्टैकस्वरूपिणे । श्रीभूलीलाधिपतये जगत्पित्रे नमोनमः
वेद जाणणाऱ्या तुला नमस्कार. एकमेव श्रेष्ठ स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार. श्री आणि भू यांच्या अधिपतीस, जगत्पित्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
रुद्र उवाच- इत्यादि स्तुतिभिः स्तुत्वा देवं वाराहरूपिणम् । अर्च्चयामासुरात्मेशं गंधपुष्पादिभिर्हरिम्
रुद्र म्हणाले – अशा प्रकारच्या स्तुतींनी वराहरूपातील त्या देवतेचे स्तवन करून, त्यांनी गंध, फुले आणि इतर वस्तूंनी आत्म्यांचा स्वामी असलेल्या हरिची पूजा केली.
समर्च्यमानस्तैर्देवैस्तेषामिष्टं वरं ददौ । गंधर्वैरप्सरोभिश्च गायमानो मुदा हरिः
त्या देवांनी पूजा केल्यावर, त्यांनी सर्वांना त्यांची इच्छित वरदान दिली. गंधर्व आणि अप्सरा आनंदाने गाणी गात होते.
महर्षिभिः स्तूयमानस्तत्रैवांतरधीयत । एभिः स्तुत्वा नरो भक्त्या प्रातरुत्थाय भक्तिमान्
महर्षी त्यांची स्तुती करत असताना, ते तेथे अदृश्य झाले. जो भक्तिपूर्वक पहाटे उठून या स्तोत्राने त्यांची स्तुती करतो—
ईप्सितांल्लभते भूमिं चिरं सस्यफलान्विताम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं वाराहवैभवं हरैः । नारसिंहं तथा वक्ष्ये शृणु देवि वरानने
तो इच्छित भूमी आणि दीर्घकाळ भरपूर धान्य-फळांनी युक्त अशी पृथ्वी प्राप्त करतो. हे सर्व वराहाचे वैभव मी तुला सांगितले. आता मी नरसिंहाची कथा सांगणार आहे, ऐक, हे सुंदरमुखी देवी.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे। वराहावतारकथनंनाम सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेत, 'वराहावतारकथन' नावाचा दोनशे सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.
रुद्र उवाच- भ्रातरं निहतं ज्ञात्वा हिरण्यकशिपुस्ततः । तपस्तेपे महादैत्यो मेरोः पार्श्वे च मां प्रति
रुद्र म्हणाले – आपल्या भावाचा वध झाल्याचे कळल्यावर, हिरण्यकशिपू या महादैत्याने मेरू पर्वताच्या काठावर माझ्या उपासनेसाठी कठोर तपस्या केली.
दिव्यवर्षसहस्राणि वायुभक्षो महाबलः । जपन्पंचाक्षरं मंत्रं पूजयामास मां शुभे
तो महाबलवान, हजारो दिव्य वर्षे केवळ वायूचे सेवन करत, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करत, शुभे, माझी पूजा करू लागला.
ततः प्रहृष्टमनसा तमवोचं महासुरम् । वरं वृणीष्व दैतेय यत्ते मनसि वर्त्तते । ततः प्रोवाच दैतेयो मां प्रसन्नं शुभानने
मग मी अत्यंत आनंदाने त्या महान असुराला म्हटलं, "तू आपल्या मनात असलेला कोणताही वर माग, दैत्यराजा." त्यावर तो दैत्य मला म्हणाला, "हे शुभेच्छुक देवी, तू प्रसन्न झाली आहेस."
हिरण्यकशिपुरुवाच- देवासुरमनुष्याणां गंधर्वोरगरक्षसाम् । पशुपक्षिमृगाणां च सिद्धानां वै महात्मनाम्
हिरण्यकशिपू म्हणाला, "देव, असुर, माणसं, गंधर्व, नाग, राक्षस, तसेच गायी, पक्षी, वनातील प्राणी आणि सिद्ध या सर्वांमध्ये—"
यक्षविद्याधराणां च किन्नराणां तथैव च । सर्वेषामेव रोगाणामायुधानां तथैव च । सर्वेषामृषिमुख्यानामवध्यत्वं प्रयच्छ मे
"—यक्ष, विद्याधर, किन्नर आणि सर्व रोग, शस्त्र, तसेच सर्व ऋषी यांच्याकडून मला कोणीही मारू शकणार नाही असा वर मला दे."
रुद्र उवाच- एवमस्त्विति तद्रक्षस्त्वब्रुवं प्रियदर्शने । मत्तो महद्वरं प्राप्य स दैतेयो महाबलः
रुद्र म्हणाले, "तसं होऊ दे," असं मी त्या राक्षसाला सांगितलं, हे सुंदर मुखी. माझ्याकडून हा मोठा वर मिळवून तो बलाढ्य दैत्य—
जित्वा महेंद्रं देवांश्च स त्रैलोक्येश्वरोऽभवत् । सर्वांश्च यज्ञभागांश्च स्वयमेवाग्रहीद्बलात्
महेंद्र आणि देवांना जिंकून, तीनही लोकांचा स्वामी झाला; आणि सर्व यज्ञांचे भाग जबरदस्तीने स्वतःसाठी घेतले.
त्रातारं नाधिगच्छंति देवतास्तेन निर्जिताः । तस्यैव किंकराः सर्वे गंधर्वा देवदानवाः
त्याच्यामुळे पराभूत झालेल्या देवांना कुठेच रक्षण मिळालं नाही; सर्व गंधर्व, देव आणि दानव त्याचे सेवक झाले.
यक्षाश्चनागाः सिद्धाश्च साध्याश्च वशवर्तिनः । उत्तानपादस्य सुतां कल्याणीं नाम कन्यकाम्
यक्ष, नाग, सिद्ध आणि साध्य हेही त्याच्या अधीन झाले. उत्तानपादाची कन्या, कल्याणी नावाची सुंदर मुलगी, या बलाढ्य दैत्यराजाने विधिपूर्वक लग्न करून पत्नी केली.
उपयेमे विधानेन दैत्यराजो महाबलः । तस्यां जातो महातेजाः प्रह्लादो दैत्यराट्शुभे
त्या कल्याणीपासून तेजस्वी प्रह्लाद, दैत्यांचा राजा, जन्माला आला.
अनुरक्तो हृषीकेशे गर्भवासेऽपि यो हरौ । सर्वावस्थासु कृत्येषु मनोवाक्कायकर्म्मभिः
तो गर्भात असतानाच हृषीकेश, म्हणजे हरिप्रती, प्रेमाने जोडला होता; सर्व अवस्थांमध्ये, सर्व कृत्यांमध्ये, मन, वाणी आणि शरीराने तो त्याच्याशी एकरूप होता.
नान्यं जानाति देवेशात्प्रसन्नात्मा सनातनात् । स कालेऽपि विनीतः सन्गुरुगेहे वसत्सुधीः
त्याला देवांचा शाश्वत स्वामी सोडून दुसरं कोणीच माहीत नव्हतं; त्याचं मन शुद्ध होतं. लहानपणीही, गुरुच्या घरी राहून तो नम्र आणि बुद्धिमान होता.
अधीत्य सर्ववेदांश्च शास्त्राणि विविधानि च । कस्यचित्त्वथ कालस्य गुरुणा सह दैत्यजः
सर्व वेद आणि विविध शास्त्रं शिकून, काही काळानंतर तो दैत्यपुत्र आपल्या गुरुंसोबत—
पितुः समीपमागत्य ववंदे विनयान्वितः । तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तनयं शुभलक्षणम् । अंके निधाय दैत्येंद्रः प्रोवाचेदं सुविस्मितम्
वडिलांसमोर गेला आणि नम्रतेने वंदन केलं. वडिलांनी आपल्या शुभलक्षणी मुलाला दोन्ही हातांनी मिठी मारली, मांडीवर बसवलं आणि आश्चर्याने विचारलं—
हिरण्यकशिपुरुवाच- प्रह्लाद चिरकालं त्वं गुरुगेहे निवेशितः । यदुक्ता गुरुणा विद्या तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
हिरण्यकशिपू म्हणाला, "प्रह्लाद, तू खूप दिवस गुरुच्या घरी राहिलास. तुझ्या गुरूंनी तुला काय शिकवलं ते मला सांग, हे दृढनिश्चयी मुला."
रुद्र उवाच- इति पृष्टः स्वपित्रा वै प्रह्लादो जन्मवैष्णवः । प्राह दैत्येश्वरं प्रीत्या वचनं कलुषापहम्
रुद्र म्हणाले, "वडिलांनी विचारल्यावर, वैष्णव वंशात जन्मलेला प्रह्लाद प्रेमाने, पाप दूर करणारी अशी वाणी दैत्यराजाला म्हणाला—"