नातिक्रमणीयमिदं भवद्भ्यां द्वारपालकौ । दासत्वं सप्तजन्मानि युवां भक्तौ ममानघौ
हे द्वारपालांनो, हे तुमच्याकडून टाळता येणार नाही. सात जन्म तुम्ही माझे निष्कलंक भक्त म्हणून दासत्व स्वीकाराल.
अमित्रतस्तथा त्रीणि जन्मानि भजतोऽपि वा । रुद्र उवाच- इत्युक्तौ तौ महावीर्य्यावब्रूतां परमेश्वरम्
किंवा, शत्रू म्हणून तीन जन्म घ्याल, जरी माझी भक्ती करत असलात तरी. रुद्र म्हणाले – असे ऐकून त्या दोघांनी परमहेश्वराला उत्तर दिले.
जयविजयावूचतुः । चिरकालं महीं गंतुं न समर्थौ स्व मानद । तस्माद्वैराय जन्मानि विद्धि वां च व्रजावहे
जय आणि विजय म्हणाले – आम्हाला पृथ्वीवर फार काळ राहता येणार नाही, म्हणून आम्ही शत्रू म्हणून जन्म घेऊ, हे जाणावे, आणि आम्ही निघतो.
देवत्व यैव निहतो प्राप्स्यावो भवदंतिकम् । रुद्र उवाच- इत्युक्त्वा द्वारपालौ तौ पूर्वं जातौ महाबलौ
देवतांच्या हातून मारले गेल्यावर आम्ही पुन्हा तुझ्या सान्निध्यात येऊ. रुद्र म्हणाले – असे म्हणून ते दोघे बलशाली द्वारपाल पुन्हा जन्माला आले.
कश्यपस्य महावीर्य्यौ दितिगर्भे महासुरौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षः कनिष्ठकः
कश्यपाचे ते दोघे बलशाली पुत्र, दितीच्या गर्भातील महान असुर – ज्येष्ठ हिरण्यकशिपू आणि कनिष्ठ हिरण्याक्ष.
उभौ तौ लोकविख्यातौ महावीर्य्य बलोद्धतौ । अप्रमाणशरीरः स हिरण्याक्षो महोद्धतः
ते दोघेही सर्व लोकांत प्रसिद्ध, अत्यंत बलवान आणि गर्विष्ठ; हिरण्याक्ष तर अपार शरीराचा आणि फारच उद्दाम होता.
उत्पाट्य बाहुसाहस्रैः पृथिवीं समहीधराम् । ससागरां द्वीपयुतां सर्व्वप्राणिसमन्विताम्
त्याने हजारो हातांनी पर्वतांसह, समुद्रांसह, द्वीपांसह आणि सर्व जीवांसह पृथ्वी उपटली.
उत्पाट्य शिरसा कृत्वा प्रविवेश रसातलम् । ततो देवगणाः सर्वे चुक्रुशुर्भयपीडिताः
ती पृथ्वी उपटून डोक्यावर घेऊन तो रसातळात गेला. मग सर्व देवगण भीतीने व्याकुळ झाले आणि आक्रोश करू लागले.
शरणं प्रययुर्देवं नारायणमनामयम् । ततस्तदद्भुतं ज्ञात्वा शंखचक्रगदाधरः
तेव्हा त्या सर्वांनी दुःखरहित असलेल्या नारायणाच्या चरणी शरण जाऊन आश्रय घेतला. मग शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या त्या भगवंताने हे अद्भुत घडलेले जाणले.
वाराहरूपमास्थाय विश्वरूपं जनार्दनः । अनादिमध्यांतवपुः सर्वदेवमयो विभुः
जनार्दनाने वराहाचे रूप आणि विश्वरूप धारण केले. ज्यांचे रूप अनादि, अमध्य आणि अनंत आहे, जे सर्व देवांचे मूळ आहेत, असे सर्वशक्तिमान प्रभू प्रकट झाले.
विश्वतः पाणिपच्चक्षुर्महादंष्ट्रो महाभुजः । दंष्ट्रैकया तु तं दैत्यं जघान परमेश्वरः
ज्यांचे हात आणि डोळे सर्वत्र आहेत, ज्यांना मोठ्या दातांचा आणि बलाढ्य बाहूंचा आकार आहे, अशा त्या परमेश्वराने एका दाताने त्या दैत्याचा वध केला.
संचूर्णितमहागात्रो ममार दितिजाधमः । पतितां धरणीं दृष्ट्वा दंष्ट्रयोद्धृत्य पूर्ववत्
त्या दितीच्या दुष्ट पुत्राचा प्रचंड देह चिरडला गेला आणि तो मृत्यू पावला. मग पृथ्वी खाली पडलेली पाहून, पूर्वीप्रमाणेच ती आपल्या दातावर उचलली.
संस्थाप्य धारयामास शेषे कूर्म्मवपुस्तदा । तं दृष्ट्वा देवताः सर्व्वे क्रोडरूपं महाहरिम् । तुष्टुवुर्म्मुनयश्चैव भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः
मग त्या पृथ्वीला शेषावर स्थिर करून, कूर्मरूप धारण केले. सर्व देवता आणि ऋषी भक्तीने वाकून, वराहरूपातील त्या महान हरिचे स्तवन करू लागले.
देवा ऊचुः- नमो यज्ञवराहाय नमस्ते शतबाहवे । नमस्ते देवदेवाय नमस्ते विश्वरूपिणे
देव म्हणाले – यज्ञरूप वराहास नमस्कार. शतबाहू असलेल्या तुला नमस्कार. देवांचा देव असलेल्या तुला नमस्कार. विश्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार.
नमः स्थितिस्वरूपाय सर्वयज्ञस्वरूपिणे । कलाकाष्ठानिमेषाय नमस्ते कालरूपिणे
स्थितिरूप असलेल्या तुला नमस्कार. सर्व यज्ञांचे मूळ असलेल्या तुला नमस्कार. क्षण, मुहूर्त आणि काळाचे स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार. काळरूप असलेल्या तुला नमस्कार.
भूतात्मने नमस्तुभ्यमृग्वेदवपुषे तथा । सुरात्मने नमस्तुभ्यं सामवेदाय ते नमः
सर्व भूतांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार. ऋग्वेदरूप असलेल्या तुला नमस्कार. देवांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार. सामवेदरूप तुला नमस्कार.
ॐकाराय नमस्तुभ्यं यजुर्वेदस्वरूपिणे । ऋचःस्वरूपिणे चैव चतुर्वेदमयाय च
ओंकारस्वरूप तुला नमस्कार. यजुर्वेदरूप तुला नमस्कार. ऋचांचा स्वरूप असलेल्या तुला आणि चारही वेदांनी युक्त असलेल्या तुला नमस्कार.
नमस्ते वेदवेदाङ्ग सांगोपांगाय ते नमः । गोविंदाय नमस्तुभ्यमनादिनिधनाय च
वेद आणि वेदांग, सर्व उपांगांसह असलेल्या तुला नमस्कार. गोविंदास नमस्कार. अनादि आणि अनंत असलेल्या तुला नमस्कार.
नमस्ते वेदविदुषे विशिष्टैकस्वरूपिणे । श्रीभूलीलाधिपतये जगत्पित्रे नमोनमः
वेद जाणणाऱ्या तुला नमस्कार. एकमेव श्रेष्ठ स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार. श्री आणि भू यांच्या अधिपतीस, जगत्पित्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
रुद्र उवाच- इत्यादि स्तुतिभिः स्तुत्वा देवं वाराहरूपिणम् । अर्च्चयामासुरात्मेशं गंधपुष्पादिभिर्हरिम्
रुद्र म्हणाले – अशा प्रकारच्या स्तुतींनी वराहरूपातील त्या देवतेचे स्तवन करून, त्यांनी गंध, फुले आणि इतर वस्तूंनी आत्म्यांचा स्वामी असलेल्या हरिची पूजा केली.
समर्च्यमानस्तैर्देवैस्तेषामिष्टं वरं ददौ । गंधर्वैरप्सरोभिश्च गायमानो मुदा हरिः
त्या देवांनी पूजा केल्यावर, त्यांनी सर्वांना त्यांची इच्छित वरदान दिली. गंधर्व आणि अप्सरा आनंदाने गाणी गात होते.
महर्षिभिः स्तूयमानस्तत्रैवांतरधीयत । एभिः स्तुत्वा नरो भक्त्या प्रातरुत्थाय भक्तिमान्
महर्षी त्यांची स्तुती करत असताना, ते तेथे अदृश्य झाले. जो भक्तिपूर्वक पहाटे उठून या स्तोत्राने त्यांची स्तुती करतो—
ईप्सितांल्लभते भूमिं चिरं सस्यफलान्विताम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं वाराहवैभवं हरैः । नारसिंहं तथा वक्ष्ये शृणु देवि वरानने
तो इच्छित भूमी आणि दीर्घकाळ भरपूर धान्य-फळांनी युक्त अशी पृथ्वी प्राप्त करतो. हे सर्व वराहाचे वैभव मी तुला सांगितले. आता मी नरसिंहाची कथा सांगणार आहे, ऐक, हे सुंदरमुखी देवी.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे। वराहावतारकथनंनाम सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील पंचपंचाशत्सहस्त्र संहितेत, 'वराहावतारकथन' नावाचा दोनशे सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.
रुद्र उवाच- भ्रातरं निहतं ज्ञात्वा हिरण्यकशिपुस्ततः । तपस्तेपे महादैत्यो मेरोः पार्श्वे च मां प्रति
रुद्र म्हणाले – आपल्या भावाचा वध झाल्याचे कळल्यावर, हिरण्यकशिपू या महादैत्याने मेरू पर्वताच्या काठावर माझ्या उपासनेसाठी कठोर तपस्या केली.
दिव्यवर्षसहस्राणि वायुभक्षो महाबलः । जपन्पंचाक्षरं मंत्रं पूजयामास मां शुभे
तो महाबलवान, हजारो दिव्य वर्षे केवळ वायूचे सेवन करत, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करत, शुभे, माझी पूजा करू लागला.
ततः प्रहृष्टमनसा तमवोचं महासुरम् । वरं वृणीष्व दैतेय यत्ते मनसि वर्त्तते । ततः प्रोवाच दैतेयो मां प्रसन्नं शुभानने
मग मी अत्यंत आनंदाने त्या महान असुराला म्हटलं, "तू आपल्या मनात असलेला कोणताही वर माग, दैत्यराजा." त्यावर तो दैत्य मला म्हणाला, "हे शुभेच्छुक देवी, तू प्रसन्न झाली आहेस."
हिरण्यकशिपुरुवाच- देवासुरमनुष्याणां गंधर्वोरगरक्षसाम् । पशुपक्षिमृगाणां च सिद्धानां वै महात्मनाम्
हिरण्यकशिपू म्हणाला, "देव, असुर, माणसं, गंधर्व, नाग, राक्षस, तसेच गायी, पक्षी, वनातील प्राणी आणि सिद्ध या सर्वांमध्ये—"
यक्षविद्याधराणां च किन्नराणां तथैव च । सर्वेषामेव रोगाणामायुधानां तथैव च । सर्वेषामृषिमुख्यानामवध्यत्वं प्रयच्छ मे
"—यक्ष, विद्याधर, किन्नर आणि सर्व रोग, शस्त्र, तसेच सर्व ऋषी यांच्याकडून मला कोणीही मारू शकणार नाही असा वर मला दे."
रुद्र उवाच- एवमस्त्विति तद्रक्षस्त्वब्रुवं प्रियदर्शने । मत्तो महद्वरं प्राप्य स दैतेयो महाबलः
रुद्र म्हणाले, "तसं होऊ दे," असं मी त्या राक्षसाला सांगितलं, हे सुंदर मुखी. माझ्याकडून हा मोठा वर मिळवून तो बलाढ्य दैत्य—