तदातिदुःखिता देवाः सेंद्रा ब्रह्माणमाययुः । स्तुतिं चक्रुर्महात्मानो दंडवत्प्रणतिं गताः
तेव्हा इंद्रासह सर्व देव अत्यंत दुःखी झाले आणि ब्रह्माकडे गेले; त्या महात्म्यांनी नम्रपणे वंदन करून स्तुती केली.
ते तुष्टुवुः सुराः सर्वे वाग्भिरर्थ्याभिरादृताः । ततः प्रसन्नो भगवान्किंकरोमीति चाब्रवीत्
सर्व देवांनी आदराने आणि मनापासून शब्दांनी त्याची स्तुती केली; मग भगवंत प्रसन्न होऊन म्हणाले, 'काय करू?'
ततो निवेदयांचक्रुर्ब्रह्मणे विबुधाः पुरः । दशग्रीवाच्च संकष्टं तथा निजपराभवम्
मग त्या ज्ञानी लोकांनी ब्रह्माच्या समोर दशग्रीवामुळे झालेला त्रास आणि स्वतःच्या पराभवाची गोष्ट सांगितली.
क्षणं ध्यात्वा ययौ ब्रह्मा कैलासं त्रिदशैः सह । तस्य शैलस्य पार्श्वे तु वैचित्र्येण समाकुलाः
क्षणभर ध्यान करून ब्रह्मा देवांसह कैलासावर गेले; त्या पर्वताच्या काठावर ते सर्वजण आश्चर्यचकित झाले.
स्थिताः संतुष्टुवुर्देवाः शंभुं शक्रपुरोगमाः । नमो भवाय शर्वाय नीलग्रीवाय ते नमः
इंद्रासह देवांनी तेथे उभे राहून शंभूची स्तुती केली: 'भव, शर्व, निळ्या गळ्याच्या तुला नमस्कार.'
नमः स्थूलाय सूक्ष्माय बहुरूपाय ते नमः । इति सर्वमुखेनोक्तां वाणीमाकर्ण्य शंकरः
'स्थूल आणि सूक्ष्म, अनेक रूपे असलेल्या तुला नमस्कार.' अशी सर्वांनी एकमुखाने म्हटलेली वाणी ऐकून शंकर—
प्रोवाच नंदिनं देवा नानयेति ममांतिकम् । एतस्मिन्नंतरे देवा आहूता नंदिना च ते
—नंदीला म्हणाले, 'देवांना माझ्याजवळ येऊ देऊ नकोस.' इतक्यात नंदीने देवांना बोलावले.
प्रविश्यांतःपुरे देवा ददृशुर्विस्मितेक्षणाः । ब्रह्मागत्य ददर्शाथ शंकरं लोकशंकरम्
आंतल्या महालात प्रवेश करून, आश्चर्यचकित नजरेने देवांनी ब्रह्माला येताना पाहिले आणि मग जगाचा कल्याणकर्ता शंकर दिसला.
गणकोटिसहस्रैस्तु सेवितं मोदशालिभिः । नग्नैर्विरूपैः कुटिलैर्धूसरैर्विकटैस्तथा
त्याच्या सभेत हजारो गण होते, आनंदी, नग्न, विचित्र, वाकडी, राखेने माखलेली आणि भयंकर रूपाची.
प्रणिपत्याग्रतः स्थित्वा सह देवैः पितामहः । उवाच देवदेवेशं पश्यावस्थां दिवौकसाम्
सर्व देवांसह ब्रह्मदेव पुढे जाऊन वंदन करून उभा राहिला आणि देवाधिदेवाला म्हणाला, 'स्वर्गातील लोकांची अवस्था पाहा.'
कृपां कुरु महादेव शरणागतवत्सल । दुष्टदैत्यवधार्थं त्वं समुद्योगं विधेहि भोः
हे महादेव, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारा, आम्हा सर्वांवर कृपा कर. त्या दुष्ट राक्षसाचा नाश करण्यासाठी तू उठून प्रयत्न कर.
सोऽपि तद्वचनं श्रुत्वा दैन्यशोकसमन्वितम् । त्रिदशैः सहितैः सर्वैराजगाम हरेः पदम्
ती दुःखाने भरलेली वाणी ऐकून, तोही सर्व देवतांसह विष्णूच्या पादाकडे गेला.
तुष्टुवुर्मुनयः सर्वे ससुरोरगकिन्नराः । जय माधव देवेश जय भक्तजनार्तिहन्
सर्व ऋषी, देव, नाग आणि किन्नर यांनी मिळून त्याची स्तुती केली – 'माधव, देवांचा स्वामी, भक्तांचे दुःख दूर करणारा, तुझ्या विजय असो.'
विलोकय महादेव लोकयस्व स्वसेवकान् । इत्युच्चैर्जगदुः सर्वे देवाः शर्वपुरोगमाः
'हे महादेव, आपल्या सेवकांकडे पाहा,' असे सर्व देवांनी, शंकरांच्या पुढाकाराने, मोठ्या आवाजात सांगितले.
इत्युक्तमाकर्ण्य सुराधिनाथो दृष्ट्वा सुरार्तिं परिचिंत्य विष्णुः । जगाद देवाञ्जलदोच्चया गिरा दुःखं तु तेषां प्रशमं नयन्निव
हे ऐकून, देवांचा स्वामी विष्णू, देवतांचे दुःख पाहून आणि त्याचा विचार करून, मेघासारख्या गंभीर आवाजात बोलला, जणू त्यांच्या दुःखाला शांती देत होता.
भो ब्रह्मशर्वेंद्र पुरोगमामराः शृण्वंतु वाचं भवतां हितेरताम् । जाने दशग्रीवकृतं भयं वस्तन्नाशयाम्यद्य कृतावतारः
हे ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतर देवहो, तुमच्या कल्याणासाठी मी सांगतो ते ऐका. दशग्रीवामुळे तुम्हाला जी भीती वाटते ती मला माहीत आहे; त्याचा नाश करण्यासाठी मी आजच अवतार घेतला आहे.
पुरी त्वयोध्या रविवंशजातैर्नृपैर्महादानमखादिसत्क्रियैः । प्रपालिता भूतलमंडनीया विराजते राजतभूमिभागैः
सूर्यवंशात जन्मलेल्या राजांनी राज्य केलेली अयोध्या नगरी मोठ्या दान, यज्ञ आणि पुण्यकर्मांनी सुरक्षित ठेवली आहे; ती सुंदर भूमीने सजलेली तेजस्वी दिसते.
तस्यां दशरथो राजा निरपत्यः श्रियान्वितः । पालयत्यधुना राज्यं दिक्चक्रजयवान्विभुः
त्या नगरीत दशरथ राजा, जरी पुत्र नसला तरी, मोठ्या वैभवाने, सर्व दिशांना जिंकून, सामर्थ्याने राज्य करतो.
स तु वंद्यादृष्यशृंगात्प्रार्थितात्पुत्रकाम्यया । पुत्रेष्ट्यां विधिना यज्वा महाबलसमन्वितः
पुत्रप्राप्तीसाठी ऋष्यशृंग ऋषीच्या सांगण्यावरून, त्याने विधिपूर्वक पुत्रकामेष्टी यज्ञ केला आणि मोठ्या बळाने युक्त झाला.
ततोऽहं प्रार्थितः पूर्वं तपसा तेन भोः सुराः । पत्नीषु तिसृषु प्रीत्या चतुर्धापि भवत्कृते
मग त्या राजाच्या तपामुळे मी पूर्वीच संतुष्ट झालो होतो; त्याच्या तीन राण्यांवर प्रेमाने, तुमच्या हितासाठी मी चार भाग होईन.
राम लक्ष्मण शत्रुघ्न भरताख्या समन्वितः । कर्तास्मि रावणोद्धारं समूल बलवाहनम्
राम, लक्ष्मण, शत्रुघ्न आणि भरत या नावांनी मी रावण आणि त्याच्या सैन्याचा पूर्ण नाश करीन.
भवंतोऽपि स्वकैरंशैरवतीर्य चरंत्विह । ऋक्षवानररूपेण सर्वत्र पृथिवीतले
तुम्हीही तुमच्या अंशांनी पृथ्वीवर वानर आणि अस्वल यांच्या रूपात जन्म घ्या आणि सर्वत्र कार्य करा.
इत्युक्त्वा विररामाशु नभसीरितवाङ्मुने । देवाः श्रुत्वा महद्वाक्यं सर्वे संहृष्टमानसाः
असे सांगून त्याने आपली वाणी थांबवली आणि ती आकाशात पोहोचली; हे मोठे वचन ऐकून सर्व देव आनंदित झाले.
ते चक्रुर्गदितं यादृग्देवदेवेन धीमता । स्वैःस्वैरंशैर्मही पूर्णा ऋक्षवानररूपिभिः
बुद्धिमान देवाधिदेवाच्या सांगण्याप्रमाणे त्यांनी वागले; त्यांच्या अंशांनी पृथ्वी वानर आणि अस्वल यांच्या रूपांनी भरली.
योऽसौ विष्णुर्महादेवो देवानां दुःखनाशकः । सत्वमेव महाराज भगवान्कृतविग्रहः
तोच विष्णू, महादेव, देवतांचे दुःख दूर करणारा, प्रत्यक्ष रूप धारण केलेला भगवंत आहे.
भरतोऽयं लक्ष्मणश्च शत्रुघ्नश्च महामते । तावकांशाद्दशग्रीवो जनितश्च सुरार्द्दनः
हे महाबुद्धीमान, हा भरत, लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न आहेत; आणि दशग्रीव, देवांचा शत्रू, तुमच्या अंशातूनच जन्मला आहे.
पूर्ववैरानुबंधेन जानकीं हृतवान्पुनः । स त्वया निहतो दैत्यो ब्रह्मराक्षसजातिमान्
पूर्वीच्या वैरामुळे त्याने पुन्हा जानकीचे अपहरण केले; तो ब्रह्मराक्षस वंशाचा दैत्य तुझ्या हातून मारला गेला.
पुलस्त्यपुत्रो दैत्येंद्र सर्वलोकैककंटकः । पातितः पृथिवी सर्वा सुखमापमहेश्वर
पुलस्त्याचा पुत्र, सर्व लोकांना त्रास देणारा दैत्यराज, पडला आहे; त्यामुळे संपूर्ण पृथ्वी सुखी झाली आहे, हे महेश्वर.
ब्राह्मणानां सुखं त्वद्य मुनीनां तापसं बलम् । शिवानि सर्वतीर्थानि सर्वे यज्ञाः सुसंहिताः
आज ब्राह्मणांना समाधान लाभले आहे, ऋषींच्या तपाचा बळ वाढले आहे, सर्व तीर्थे पवित्र झाली आहेत आणि सर्व यज्ञ उत्तम रीतीने पार पडले आहेत.
त्वयि राज्ञि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । सुखं प्रपेदे विश्वात्मञ्जगद्योने नरोत्तम
राजा, तुझ्या राज्यात सर्व जग—देव, दैत्य आणि माणसे—आनंदी झाले आहेत, हे विश्वाच्या आत्म्या, सर्व सृष्टीच्या मूळा.