इत्युक्त्वा सोऽभवत्तूष्णीं नरदेवशिरोमणिः । सुराः सर्वे प्रहृष्टास्ते ययुर्लोकं स्वकं स्वकम्
असं सांगून राजांचा शिरोमणी गप्प झाला; सगळे देव आनंदित होऊन आपापल्या लोकांत परतले.
रघुनाथोऽपि भ्रातॄंस्तान्पालयंस्तातवद्बुधान् । प्रजाः पुत्रानिव स्वीयाल्लाँलयँल्लोकनायकः
रघुनाथ आपल्या ज्ञानी भावंडांची जशी वडील काळजी घेतो तशी काळजी घेत असे, आणि आपल्या प्रजेवर आपल्या मुलांप्रमाणे प्रेम करत असे.
यस्मिञ्छासति लोकानां नाकालमरणं नृणाम् । न रोगादि पराभूतिर्गृहेषु च महीयसी
त्याच्या राज्यात लोकांना अकाली मृत्यू नव्हता, ना आजार किंवा इतर संकटांमुळे घरात कधीही हार पत्करावी लागली.
नेतिः कदापि द्दश्येत वैरिजं भयमेव च । वृक्षाः सदैव फलिनो मही भूयिष्ठधान्यका
कधीही शत्रूंचा धोका किंवा भीती दिसली नाही; झाडे नेहमी फळांनी लगडलेली असत आणि भूमीवर भरपूर धान्य पिके.
पुत्रपौत्रपरीवार सनाथी कृतजीवनाः । कांता संयोगजसुखैर्निरस्तविरहक्लमाः
मुलं आणि नातवंडांनी वेढलेले, आयुष्य सफल झालेले लोक प्रियजनांच्या संगतीत मिळणाऱ्या आनंदात विरहाचा त्रास विसरून गेले.
नित्यं श्रीरघुनाथस्य पादपद्मकथोत्सुकाः । कदापि परनिंदासु वाचस्तेषां भवंति न
रघुनाथाच्या चरणकमळांच्या कथा ऐकायला नेहमी उत्सुक असत, आणि त्यांच्या तोंडून कधीही दुसऱ्याची निंदा निघत नसे.
कारवोऽपि कदा पापं नाचरंति मनस्यहो । रघुनाथकराघातदुःखशंकाभिशंसिनः
वाईट मनोवृत्तीचे लोकही मनात वाईट विचार करत नसत, कारण रघुनाथाच्या हातून होणाऱ्या शिक्षेची भीती त्यांना असे.
सीतापतिमुखालोक निश्चलीभूतलोचनाः । लोका बभूवुः सततं कारुण्यपरिपूरिताः
सीतेच्या पतीच्या मुखाकडे डोळे लावून बसलेली लोकांची दृष्टी हलत नसे, आणि सर्व लोक करुणेने भरलेले असत.
राज्यं प्राप्तमसापत्नं समृद्धबलवाहनम् । ऋषिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यं हाटकभूषणैः
राज्याला कोणताही शत्रू नव्हता, सैन्य व वाहने भरपूर होती, आनंदी व बलवान ऋषी आणि सुवर्णालंकारांनी राज्य शोभून दिसत होते.
संपुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः । सदा संपन्नसस्यं च सुवसुक्षेत्रसंयुतम्
इच्छित यज्ञ व दान नेहमी करणारे लोक भरभराटीत होते, शेतात नेहमी पीक यायचे आणि सुपीक जमिनी होत्या.
सुदेशं सुप्रजं स्वस्थं सुतृणं बहुगोधनम् । देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम्
ती भूमी उत्तम, लोक निरोगी, गवत सुंदर, गायी भरपूर आणि देवालयांच्या रांगांनी वेढलेली होती.
सुपूर्णा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धिविराजिताः । सुपुष्पकृत्रिमोद्यानाः सुस्वादुफलपादपाः
तेथे गावं नेहमी भरलेली, संपत्तीने उजळलेली, सुंदर बागा आणि गोड फळांची झाडे होती.
सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः । सदंभा निम्नगा यत्र न यत्र जनता क्वचित्
कमळांनी भरलेल्या तलावांनी भूमी उजळली होती; नद्या नेहमी वाहत आणि कुठेही माणसांची कमतरता नव्हती.
कुलान्येव कुलीनानां वर्णानां नाधनानि च । विभ्रमो यत्र नारीषु न विद्वत्सु च कर्हिचित्
श्रेष्ठ घराणी श्रेष्ठच राहिली, कोणताही वर्ग दीन नव्हता; स्त्रियांमध्ये किंवा विद्वानांत कधीच गोंधळ नव्हता.
नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः । तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः
नद्या सरळ वाहत आणि त्या प्रदेशात लोक कधीही अंधारात नव्हते, रात्रीच्या काळोखात कुठेही माणसे नव्हती.
रजोयुजः स्त्रियो यत्र नाधर्मबहुला नराः । धनैरनंधो यत्रास्ति जनो नैव च भोजने
स्त्रिया कधीही वासनेच्या अधीन नव्हत्या, पुरुष अधर्माने व्यापलेले नव्हते; कोणीही धनाने किंवा अन्नाने अंध झाले नव्हते.
अनयः स्यंदनो यत्र न च वैराजपूरुषः । दंडः परशुकुद्दालवालव्यजनराजिषु
तेथे अन्यायकारक रथ नव्हते, ना शत्रुत्व करणारे नोकर; कुऱ्हाड, फावडे, पंखे यांच्या रांगांत शिक्षा होत नसे.
आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधोपरोधजः । अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम्
छत्राखाली किंवा कुठेही, फक्त पास्यांच्या खेळातच राग किंवा अडथळा दिसे; कुठेही शोक नव्हता.
आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः । जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः
ज्यांच्या हातात पासे असतात, तेच पासे खेळणारे दिसतात; जडपणा पाण्यातच आढळतो; आणि स्त्रियांमध्येच दुर्बलता असते.
कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः । औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे
ज्या ठिकाणी स्त्रिया कठोर हृदयाच्या असतात, तिथे त्या माणूस नसतात; कुष्ठरोग औषधांमध्येच असतो, माणसांमध्ये नाही.
वेधो यत्र सुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै । कंपः सात्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित्
रत्नांमध्ये दोष, मूर्तीमध्ये वेदना, आणि शुद्ध भावनेतून निर्माण होणारे थरथर — हे कुठेही, कोणातही भीतीमुळे होत नाही.
संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यकलुषस्य च । दुर्ल्लभत्वं सदैवस्य सुकृतेन च वस्तुनः
जिथे कामामुळे किंवा दारिद्र्याच्या अशुद्धतेमुळे ताप येतो, आणि चांगली गोष्ट मिळवणे नेहमीच कठीण असते.
इभा एव प्रमत्ता वै युद्धे वीच्यो जलाशये । दानहानिर्गजेष्वेव तीक्ष्णा एव हि कंटकाः
युद्धात फक्त हत्तीच बेफिकीर असतात; पाण्यातच लाटा असतात; दानाची हानी हत्तीमध्येच होते; काटे नेहमीच तीक्ष्ण असतात.
बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः खलेष्वेव न च वै स्वजने जने
बाणात दोऱ्याचा तुटावाच असतो; बंधनाची गोष्ट पुस्तकातच ठाम असते; आणि आपुलकीचा त्याग फक्त वाईट लोकांतच असतो, आपल्या माणसांत कधीच नाही.
तं देशं पालयामास लालयँल्लालिताः प्रजाः । धर्मं संस्थापयन्देशे दुष्टे दंडधरोपमः
त्याने त्या देशावर राज्य केले, प्रजेला प्रेमाने जपले; देशात धर्म प्रस्थापित केला, आणि वाईट लोकांत दंडधारीसारखा वागला.
एवं पालयतो देशं धर्मेण धरणीतलम् । सहस्रं च व्यतीयुर्वै वर्षाण्येकादश प्रभोः
असा धर्माने भूमीचे पालन करताना त्या प्रभूचे एक हजार अकरा वर्षे गेले.
तत्र नीचजनाच्छ्रुत्वा सीताया अपमानताम् । स्वां च निंदां रजकतस्तां तत्याज रघूद्वहः
तेथे एका नीच माणसाकडून सीतेचा अपमान आणि एका धोब्याकडून स्वतःची निंदा ऐकून, रघुवंशातील राजाने तिला सोडले.
पृथ्वीं पालयमानस्य धर्मेण नृपतेस्तदा । सीतां विरहितामेकां निदेशेन सुरक्षिताम्
त्या वेळी, राजा धर्माने पृथ्वीचे पालन करत असताना, सीता एकटी राहून आज्ञेने सुरक्षित ठेवली गेली.
कदाचित्संसदो मध्ये ह्यासीनस्य महामतेः । आजगाम मुनिश्रेष्ठः कुंभोत्पत्तिर्मुनिर्महान्
कधीतरी सभेमध्ये बसलेल्या त्या बुद्धिमान राजाजवळ, कुंभातून जन्मलेला श्रेष्ठ ऋषी आला.
गृहीत्वार्घ्यं समुत्तस्थौ वसिष्ठेन समन्वितः । जनताभिर्महाराजो वार्धिशोषकमागतम्
अर्घ्य घेऊन, वसिष्ठांसह तो उभा राहिला; महाराजाने, लोकांनी वेढलेल्या, समुद्र आटवणाऱ्या त्या ऋषीचे स्वागत केले.