श्रीराम उवाच। मातर्मया त्वच्चरणौ चिरकालं न सेवितौ । ततः क्षमस्वापराधं भाग्यहीनस्य वै मम
श्रीराम म्हणाला: 'आई, खूप दिवस झाले मी तुझे पाय सेवा केली नाहीत. म्हणून, या दुर्दैवी मुलाच्या चुकीला माफ कर.'
ये पुत्रा मातापित्रोर्न शुश्रूषायां समुत्सुकाः । ते मंतव्याः परा मातः कीटका रेतसो भवाः
जे पुत्र आईवडिलांची सेवा करण्यास उत्सुक नसतात, आई, त्यांना फक्त वीर्यापासून जन्मलेले कीटक समजावे.
किं कुर्वे जनकाज्ञातो गतो वै दंडकं वनम् । तत्रापि त्वत्कृपापांगात्तीर्णोऽस्मि दुःखसागरम्
आई, वडिलांच्या आज्ञेने मी दंडकारण्यात गेलो. तिथेही तुझ्या कृपादृष्टीमुळे मी दुःखाच्या समुद्रातून पार पडलो.
रावणेन हृता सीता लंकायां गमिता पुनः । त्वत्कृपातो मया लब्धा तं हत्वा राक्षसेश्वरम्
रावणाने सीतेचे अपहरण केले, आणि पुन्हा लंकेतून तिला परत आणले. तुझ्या कृपेने, राक्षसांचा राजा मारून मी तिला मिळवली.
सीतेयं त्वच्चरणयोः पतिता वै पतिव्रता । संभावयाशु चकितां त्वत्पादार्पितमानसाम्
ही सीता, तुझ्या पायाशी पडलेली, पतीवर निष्ठा ठेवणारी आहे; तिचा सन्मान लवकर कर, कारण ती घाबरलेली आहे आणि तिचं मन तुझ्या पायांमध्ये गुंतलेलं आहे.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं पादयोः पतितां स्नुषाम् । आशीर्भिरभियुज्यैनां बभाषे तां पतिव्रताम्
ती वाक्यं ऐकून, आपल्या पायाशी पडलेल्या सूनबाईला तिने आशीर्वाद देत, त्या पतीवरताच्या सीतेला प्रेमाने संबोधले.
सीते स्वपतिना सार्द्धं चिरं विलस भामिनि । पुत्रौ प्रसूय च कुलं स्वकं पावय पावने
सीते, आपल्या पतीसोबत दीर्घकाळ सुखाने राहा, सुंदर स्त्री; पुत्रांना जन्म दे आणि आपल्या कुळाचा शुद्धीकरण कर, पवित्र मनाच्या.
त्वत्सदृश्यः पतिपराः पतिदुःखसुखानुगाः । भवंति दुःखभागिन्यो न हि सत्यं जगत्त्रये
तुझ्यासारख्या, पतीवर प्रेम करणाऱ्या आणि त्याच्या सुखदुःखात सहभागी होणाऱ्या स्त्रियांना जगात क्वचितच दुःख मिळतं; हे त्रिलोकात खरं नाही.
विदेहपुत्रि स्वकुलं त्वया पावितमात्मना । रामपादाब्जयुगलमनुयांत्या महावनम्
विदेहनंदिनी, तुझ्या शुद्ध वागणुकीमुळे तुझं घराणं पवित्र झालं आहे, कारण तू रामाच्या कमलासारख्या पायांचा पाठपुरावा करत महान वनात गेलीस.
किं चित्रं यत्पुमांसस्तु वैरिकोटिप्रभंजनाः । येषां गेहे सती भार्या स्वपतिप्रियवाञ्छिका
असं काय आश्चर्य, की ज्यांच्या शत्रूंची संख्या अगणित आहे, अशा पुरुषांच्या घरीही पतीच्या प्रेमाचीच इच्छा करणारी सती पत्नी असते.
इत्युक्त्वा रघुनाथस्य भार्यामंचितलोचनाम् । तूष्णीं बभूव हृषिता प्रहृष्टस्वतनूरुहा
रघुनाथांच्या अश्रूंनी डोळे भरलेल्या पत्नीला असं सांगून, ती आनंदित होऊन शांत बसली, तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
अथ भ्रातास्य भरतः पित्रा दत्तं निजं महत् । राज्यं निवेदयामास रामचंद्राय धीमते
यानंतर भरताने, वडिलांनी दिलेलं मोठं राज्य, आपल्या बुद्धिमान भाऊ रामचंद्राला अर्पण केलं.
मंत्रिणस्ते प्रहृष्टांगा दैवज्ञान्मंत्रकोविदान् । आहूय सुमुहूर्तंते पप्रच्छुः परमादरात्
त्याचे मंत्री, आनंदाने भरलेले, कुशल ज्योतिषी आणि सल्लागारांना बोलावून, अत्यंत आदराने शुभ मुहूर्ताची विचारणा करू लागले.
शुभे मुहूर्ते सुदिने शुभनक्षत्रसंयुते । अभिषेकं महाराज्ये कारयामासुरुद्यताः
शुभ नक्षत्र आणि उत्तम दिवशी, योग्य मुहूर्तावर, मोठ्या उत्साहाने राजाभिषेकाची तयारी करण्यात आली.
सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं व्याघ्रचर्मणि सुंदरे । लिखित्वोपरि राजेंद्रो महाराजोधितस्थिवान्
राजाने सुंदर वाघाच्या कातडीवर सात द्वीपांची पृथ्वी काढून, त्या वर बसून, मोठ्या राजासारखा स्थान घेतलं.
तद्दिनादेव साधूनां मनांसि प्रमुदं ययुः । दुष्टानां चेतसो ग्लानिरभवत्परतापिनाम्
त्या दिवशी सज्जनांच्या मनात आनंद भरला, तर दुष्ट आणि दुसऱ्याच्या सुखाने जळणाऱ्यांच्या मनात खिन्नता आली.
स्त्रियस्तु पतिभक्त्या च पतिव्रतपरायणाः । मनसापि कदा पापं नाचरंति जना मुने
मुनिवरा, पतीभक्ती आणि पतीनिष्ठा असलेल्या स्त्रिया, मनातसुद्धा कधी पाप करत नाहीत.
दैत्यादेवास्तथा नागा यक्षासुरमहोरगाः । सर्वे न्यायपथे स्थित्वा रामाज्ञां शिरसा दधुः
दैत्य, देव, नाग, यक्ष, असुर आणि महाप्रमाण नाग — हे सर्व धर्माच्या मार्गावर राहून, रामाच्या आज्ञेला मान डोलावतात.
परोपकरणेयुक्ताः स्वधर्मसुखनिर्वृताः । विद्याविनोदगमिता दिनरात्रिक्षणाः शुभाः
इतरांच्या मदतीत गुंतलेले, आपल्या कर्तव्याने आणि सुखाने समाधानी, त्यांचे दिवस आणि रात्री विद्या व आनंदात शुभतेने जात होते.
वातोऽपि मार्गसंस्थानां बलान्नाहरते महान् । वासांस्यपि तु सूक्ष्माणि तत्र चौरकथा नहि
तेथे वारा जरी जोरात असला, तरी रस्त्यावरच्या लोकांचे कपडे उडवत नाही; अगदी हलकी वस्त्रेदेखील सुरक्षित असतात, आणि चोरीची कुठेच चर्चा नाही.
धनदो ह्यर्थिनां रामः कारुण्यश्च कृपानिधिः । भ्रातृभिः सहितो नित्यं गुरुदेवस्तुतिं व्यधात्
राम, गरजू लोकांना धन देणारा आणि करुणेचा खजिना, नेहमी आपल्या भावांसोबत गुरु आणि देवांची स्तुती करत असे.
शेष उवाच। अथाभिषिक्तं रामं तु तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । रावणाभिधदैत्येंद्र वधहर्षितमानसाः
शेष म्हणतो: रामाचा अभिषेक होताच, सर्व देवांनी, रावण नावाच्या दैत्यराजाचा वध झाल्याने आनंदित होऊन, नम्रपणे त्याची स्तुती केली.
देवा ऊचुः। जय दाशरथे सुरार्तिहञ्जयजय दानववंशदाहक । जय देववरांगनागणग्रहणव्यग्रकरारिदारक
देवतांनी म्हटलं: दशरथपुत्रा, देवांच्या दुःखाचा नाश करणाऱ्या, तुझं विजय असो! दैत्यांच्या वंशाचा संहार करणाऱ्या, तुझं विजय असो! देवांगनांच्या समूहाला आनंद देणाऱ्या, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, तुझं विजय असो!
तवयद्दनुजेंद्र नाशनं कवयो वर्णयितुं समुत्सुकाः । प्रलये जगतांततीः पुनर्ग्रससे त्वं भुवनेशलीलया
तुझ्या हातून दैत्यराजाचा नाश कसा झाला हे सांगायला कवी नेहमीच उत्सुक असतात; पण जगाचा संहार होतो तेव्हा, प्रभो, तू आपल्या लीलेने पुन्हा सगळ्या जगांना आपल्यात सामावून घेतोस.
जय जन्मजरादिदुःखकैः परिमुक्तप्रबलोद्धरोद्धर । जय धर्मकरान्वयांबुधौ कृतजन्मन्नजरामराच्युत
जन्म, म्हातारपण आणि इतर दुःखांतून बलवानांना सोडवणाऱ्या, तुझं विजय असो! धर्मपरंपरेच्या महासागरात जन्म घेऊनही, न जन्मणारा, न बदलणारा, धर्माचं पालन करणारा अचल, तुझं विजय असो!
तव देववरस्य नामभिर्बहुपापा अपि ते पवित्रिताः । किमु साधुद्विजवर्यपूर्वकाः सुतनुं मानुषतामुपागताः
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्या नावांनी अनेक पापीही पवित्र होतात; मग जे सत्पुरुष आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांच्या मार्गाने मानव जन्म घेतात, त्यांचं काय विचारायचं!
हरविरिंचिनुतं तव पादयोर्युगलमीप्सितकामसमृद्धिदम् । हृदि पवित्रयवादिकचिह्नितैः सुरचितं मनसा स्पृहयामहे
हर आणि विरिंची ज्यांची स्तुती करतात, अशी तुझी दोन पावलं, जी सर्व इच्छांची पूर्ती करतात, शुभ चिन्हांनी चिन्हांकित आहेत, देवांनी पूजलेली आहेत आणि मन शुद्ध करणारी आहेत, त्यांची आम्ही मनापासून इच्छा करतो.
यदि भवान्न दधात्यभयं भुवो मदनमूर्ति तिरस्करकांतिभृत् । सुरगणा हि कथं सुखिनः पुनर्ननुभवंति घृणामय पावन
तू जर पृथ्वीला अभय देत नाहीस, हे मदनाचा मोह दूर करणाऱ्या तेजस्वी, तर देवांना पुन्हा कधीही आनंद मिळेल का? दयाळूपणाच्या पावित्र्याचा अनुभव त्यांना कसा येईल?
यदा यदास्मान्दनुजाहि दुःखदास्तदा तदा त्वं भुवि जन्मभाग्भवेः । अजोऽव्ययोऽपीशवरोऽपि सन्विभो स्वभावमास्थाय निजं निजार्चितः
जेव्हा जेव्हा दैत्य आम्हाला दुःख देतात, तेव्हा तेव्हाच, अजन्मा, अविनाशी, श्रेष्ठ प्रभो, तू आपल्या भक्तांनी पूजला जातो आणि आपल्या स्वरूपात पृथ्वीवर अवतार घेतोस.
मृतसुधासदृशैरघनाशनैः सुचरितैरवकीर्य महीतलम् । अमनुजैर्गुणशंसिभिरीडितः प्रविश चाशु पुनर्हि स्वकं पदम्
अमृतासारख्या पापनाशक उत्तम कर्मांनी पृथ्वी व्यापून, मानवेतर सद्गुणी लोकांनी तुझी स्तुती केली की, तू पुन्हा लवकर आपल्या निवासस्थानी परत जा.