चिरंजीव चिरंजीव ह्याशीर्भिरिति चाभ्यधात् । मातुश्च रामभद्रोऽपि चरणौ प्रणिपत्य च
'दीर्घायुषी हो, दीर्घायुषी हो!' असे आशीर्वाद देऊ लागली. रामभद्रानेही आईच्या पायांना वंदन केले.
परिष्वज्य मुदायुक्तो जगाद वचनं पुनः । रत्नगर्भे मम भ्रात्रा केनापि न कृतं तथा
आनंदाने तिला मिठी मारून पुन्हा म्हणाला, 'रत्नासारख्या पोटी जन्मलेल्या माझ्या भावाने माझ्या दुःखावर जसा उपाय केला, तसा दुसऱ्या कोणाचाही नाही.'
यथायमकरोद्धीमान्ममदुःखापनोदनम्
हा बुद्धिमान जसा माझे दुःख दूर करतो, तसा दुसऱ्या कोणाचाही नाही.
रावणेन हृता सीता मया यत्प्राप्यते पुनः । मातस्तत्सर्वमाविद्धि लक्ष्मणस्य विचेष्टितम्
रावणाने सीतेचे अपहरण केले, आणि मी तिला पुन्हा मिळवली. आई, या सगळ्यात लक्ष्मणाने जे काही केले, ते सर्व तू जाण.
दत्तामाशिषमागृह्य शिरसायं सुमित्रया । निजमातुश्च भवनं प्रययौ विबुधैर्वृतः
सुमित्रेचा आशीर्वाद डोक्यावर घेतल्यावर, तो देवांच्या वेढ्यात आपल्या आईच्या घरी गेला.
मातरं वीक्ष्य हृषितां निजदर्शनलालसाम् । स्वयानादवरुह्याशु चरणावग्रहीद्धरिः
आपल्या दर्शनासाठी आसुसलेली, आनंदी आई पाहून, हरिने आपल्या वाहनावरून पटकन उतरून तिच्या पायांना धरले.
माता तद्दर्शनोत्कंठा विह्वलीकृतमानसा । परिष्वज्य परिष्वज्य रामं मुदमवाप सा
आई, रामाच्या दर्शनाच्या उत्कंठेने मन भरून आलेली, त्याला वारंवार मिठी मारून प्रचंड आनंदात न्हालेली.
शरीरे रोमहर्षोऽभूद्गद्गदा वागभूत्तदा । हर्षाश्रूणि तु सोष्णानि प्रवाहं प्रापुरापदात्
तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, बोलताना आवाज थरथरला; आणि आनंदाश्रू डोळ्यातून उष्ण धारा वाहू लागल्या.
जननीं वीक्ष्य विनयी ताटंकद्वयवर्जिताम् । कराकल्प पदाकल्परहितां बिभ्रतीं तनुम्
विनयशील, दोन्ही कानात कुंडले नसलेली, हातपाय अलंकारविरहित, अशी आईची स्थिती रामाने पाहिली.
किंचित्स्वदर्शनाद्धृष्टां कृशांगीं तां स शोकभाक् । दुःखस्य समयो नायमिति मत्वा जगाद ताम्
स्वतःच्या दर्शनाने थोडी धाडसी झालेली, पण कृश शरीराची आणि दुःखाने भरलेली आई पाहून, 'हा दुःखाचा प्रसंग नाही,' असे मनात ठेवून रामाने तिला सांगितले.
श्रीराम उवाच। मातर्मया त्वच्चरणौ चिरकालं न सेवितौ । ततः क्षमस्वापराधं भाग्यहीनस्य वै मम
श्रीराम म्हणाला: 'आई, खूप दिवस झाले मी तुझे पाय सेवा केली नाहीत. म्हणून, या दुर्दैवी मुलाच्या चुकीला माफ कर.'
ये पुत्रा मातापित्रोर्न शुश्रूषायां समुत्सुकाः । ते मंतव्याः परा मातः कीटका रेतसो भवाः
जे पुत्र आईवडिलांची सेवा करण्यास उत्सुक नसतात, आई, त्यांना फक्त वीर्यापासून जन्मलेले कीटक समजावे.
किं कुर्वे जनकाज्ञातो गतो वै दंडकं वनम् । तत्रापि त्वत्कृपापांगात्तीर्णोऽस्मि दुःखसागरम्
आई, वडिलांच्या आज्ञेने मी दंडकारण्यात गेलो. तिथेही तुझ्या कृपादृष्टीमुळे मी दुःखाच्या समुद्रातून पार पडलो.
रावणेन हृता सीता लंकायां गमिता पुनः । त्वत्कृपातो मया लब्धा तं हत्वा राक्षसेश्वरम्
रावणाने सीतेचे अपहरण केले, आणि पुन्हा लंकेतून तिला परत आणले. तुझ्या कृपेने, राक्षसांचा राजा मारून मी तिला मिळवली.
सीतेयं त्वच्चरणयोः पतिता वै पतिव्रता । संभावयाशु चकितां त्वत्पादार्पितमानसाम्
ही सीता, तुझ्या पायाशी पडलेली, पतीवर निष्ठा ठेवणारी आहे; तिचा सन्मान लवकर कर, कारण ती घाबरलेली आहे आणि तिचं मन तुझ्या पायांमध्ये गुंतलेलं आहे.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं पादयोः पतितां स्नुषाम् । आशीर्भिरभियुज्यैनां बभाषे तां पतिव्रताम्
ती वाक्यं ऐकून, आपल्या पायाशी पडलेल्या सूनबाईला तिने आशीर्वाद देत, त्या पतीवरताच्या सीतेला प्रेमाने संबोधले.
सीते स्वपतिना सार्द्धं चिरं विलस भामिनि । पुत्रौ प्रसूय च कुलं स्वकं पावय पावने
सीते, आपल्या पतीसोबत दीर्घकाळ सुखाने राहा, सुंदर स्त्री; पुत्रांना जन्म दे आणि आपल्या कुळाचा शुद्धीकरण कर, पवित्र मनाच्या.
त्वत्सदृश्यः पतिपराः पतिदुःखसुखानुगाः । भवंति दुःखभागिन्यो न हि सत्यं जगत्त्रये
तुझ्यासारख्या, पतीवर प्रेम करणाऱ्या आणि त्याच्या सुखदुःखात सहभागी होणाऱ्या स्त्रियांना जगात क्वचितच दुःख मिळतं; हे त्रिलोकात खरं नाही.
विदेहपुत्रि स्वकुलं त्वया पावितमात्मना । रामपादाब्जयुगलमनुयांत्या महावनम्
विदेहनंदिनी, तुझ्या शुद्ध वागणुकीमुळे तुझं घराणं पवित्र झालं आहे, कारण तू रामाच्या कमलासारख्या पायांचा पाठपुरावा करत महान वनात गेलीस.
किं चित्रं यत्पुमांसस्तु वैरिकोटिप्रभंजनाः । येषां गेहे सती भार्या स्वपतिप्रियवाञ्छिका
असं काय आश्चर्य, की ज्यांच्या शत्रूंची संख्या अगणित आहे, अशा पुरुषांच्या घरीही पतीच्या प्रेमाचीच इच्छा करणारी सती पत्नी असते.
इत्युक्त्वा रघुनाथस्य भार्यामंचितलोचनाम् । तूष्णीं बभूव हृषिता प्रहृष्टस्वतनूरुहा
रघुनाथांच्या अश्रूंनी डोळे भरलेल्या पत्नीला असं सांगून, ती आनंदित होऊन शांत बसली, तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
अथ भ्रातास्य भरतः पित्रा दत्तं निजं महत् । राज्यं निवेदयामास रामचंद्राय धीमते
यानंतर भरताने, वडिलांनी दिलेलं मोठं राज्य, आपल्या बुद्धिमान भाऊ रामचंद्राला अर्पण केलं.
मंत्रिणस्ते प्रहृष्टांगा दैवज्ञान्मंत्रकोविदान् । आहूय सुमुहूर्तंते पप्रच्छुः परमादरात्
त्याचे मंत्री, आनंदाने भरलेले, कुशल ज्योतिषी आणि सल्लागारांना बोलावून, अत्यंत आदराने शुभ मुहूर्ताची विचारणा करू लागले.
शुभे मुहूर्ते सुदिने शुभनक्षत्रसंयुते । अभिषेकं महाराज्ये कारयामासुरुद्यताः
शुभ नक्षत्र आणि उत्तम दिवशी, योग्य मुहूर्तावर, मोठ्या उत्साहाने राजाभिषेकाची तयारी करण्यात आली.
सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं व्याघ्रचर्मणि सुंदरे । लिखित्वोपरि राजेंद्रो महाराजोधितस्थिवान्
राजाने सुंदर वाघाच्या कातडीवर सात द्वीपांची पृथ्वी काढून, त्या वर बसून, मोठ्या राजासारखा स्थान घेतलं.
तद्दिनादेव साधूनां मनांसि प्रमुदं ययुः । दुष्टानां चेतसो ग्लानिरभवत्परतापिनाम्
त्या दिवशी सज्जनांच्या मनात आनंद भरला, तर दुष्ट आणि दुसऱ्याच्या सुखाने जळणाऱ्यांच्या मनात खिन्नता आली.
स्त्रियस्तु पतिभक्त्या च पतिव्रतपरायणाः । मनसापि कदा पापं नाचरंति जना मुने
मुनिवरा, पतीभक्ती आणि पतीनिष्ठा असलेल्या स्त्रिया, मनातसुद्धा कधी पाप करत नाहीत.
दैत्यादेवास्तथा नागा यक्षासुरमहोरगाः । सर्वे न्यायपथे स्थित्वा रामाज्ञां शिरसा दधुः
दैत्य, देव, नाग, यक्ष, असुर आणि महाप्रमाण नाग — हे सर्व धर्माच्या मार्गावर राहून, रामाच्या आज्ञेला मान डोलावतात.
परोपकरणेयुक्ताः स्वधर्मसुखनिर्वृताः । विद्याविनोदगमिता दिनरात्रिक्षणाः शुभाः
इतरांच्या मदतीत गुंतलेले, आपल्या कर्तव्याने आणि सुखाने समाधानी, त्यांचे दिवस आणि रात्री विद्या व आनंदात शुभतेने जात होते.
वातोऽपि मार्गसंस्थानां बलान्नाहरते महान् । वासांस्यपि तु सूक्ष्माणि तत्र चौरकथा नहि
तेथे वारा जरी जोरात असला, तरी रस्त्यावरच्या लोकांचे कपडे उडवत नाही; अगदी हलकी वस्त्रेदेखील सुरक्षित असतात, आणि चोरीची कुठेच चर्चा नाही.