सीतया सहितं पश्य चाशीर्भिरभियुंक्ष्व च । इति तथ्यं वचः श्रुत्वा सुमुखेन प्रभाषितम्
"सीतेसह त्याला पाहा आणि त्याला आशीर्वाद दे." सुमुखाने सांगितलेली ही खरी गोष्ट ऐकून—
यादृशं हर्षमापेदे तादृशं वेद्म्यहं नहि । उत्थाय चाजिरे प्राप्ता रोमांचिततनूरुहा
"तिला जो आनंद झाला, तसा मला कधीच झाला नाही." ती उठून अंगणात आली, तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
हर्षविह्वलितांग्यश्रु मुंचंती राममैक्षत । तावत्स रामो राजेंद्रो नरयानमधिश्रितः
आनंदाने थरथरलेलं शरीर, डोळ्यातून अश्रू वाहत ती रामाकडे पाहत होती; त्याच वेळी राजा राम राजाच्या रथावर बसला होता.
प्राप्तः स्वमातुर्भवनं कैकेय्याः सुनयः पुरः । कैकेय्यपि त्रपाभारनम्रा रामं पुरःस्थितम्
तो आपल्या आईच्या घरात गेला, कैकेयीच्या शहाण्या सल्ल्याने पुढे; आणि कैकेयी स्वतः, लाजेने झुकलेली, रामासमोर उभी राहिली.
नोवाच किंचिन्महतीं चिंतां प्राप्तवती मुहुः । सूर्यवंशध्वजो रामो मातरं वीक्ष्य लज्जिताम्
ती काहीच बोलली नाही, पुन्हा पुन्हा मोठ्या चिंता घेऊन बसली; सूर्यवंशाचा ध्वज राम, आईला लाजलेली पाहून—
उवाच सांत्वयंस्तां च वाक्यैर्विनयमिश्रितैः । श्रीराम उवाच। मातर्मया वनं गत्वा सर्वमाचरितं तथा
तिला नम्र आणि प्रेमळ शब्दांनी धीर देत म्हणाला: श्रीराम म्हणाले: "आई, मी वनात जाऊन सर्व काही तसंच केलं आहे."
अधुना करवै किं वा त्वदाज्ञातो जनन्यहो । मया न्यूनं कृतं नास्ति कथं मां नेक्ष्यसे पुनः
आई, आता तुझ्या आज्ञेशिवाय मी काय करू? अहो, मी काहीही चूक केलेली नाही; मग तू मला पुन्हा का पाहणार नाहीस?
आशीर्भिरभिनंद्यैनं भरतं मां च वीक्षय । इति श्रुत्वापि तद्वाक्यं सा नम्रवदनानघ
भरताला आशीर्वाद दे आणि मलाही एकदा पाहा, असे मी सांगितल्यावर, ती निष्पाप माता नम्रपणे मान खाली घालून बसली.
शनैः शनैः प्रत्युवाच राम गच्छ स्वमालयम् । रामोऽपि श्रुत्वा वचनं जनन्याः पुरुषोत्तमः
ती हळूवारपणे म्हणाली, 'राम, आता आपल्या घरी जा.' आईचे हे शब्द ऐकून पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम
नमस्कृत्य ययौ गेहं सुमित्रायाः कृपानिधिः । सुमित्रा पुत्रसहितं रामं दृष्ट्वा महामनाः
नमस्कार करून सुमित्रेच्या घरी गेला, तो करुणेचा सागर होता. सुमित्रा, उत्तम बुद्धीची, आपल्या मुलासह रामाला पाहून
चिरंजीव चिरंजीव ह्याशीर्भिरिति चाभ्यधात् । मातुश्च रामभद्रोऽपि चरणौ प्रणिपत्य च
'दीर्घायुषी हो, दीर्घायुषी हो!' असे आशीर्वाद देऊ लागली. रामभद्रानेही आईच्या पायांना वंदन केले.
परिष्वज्य मुदायुक्तो जगाद वचनं पुनः । रत्नगर्भे मम भ्रात्रा केनापि न कृतं तथा
आनंदाने तिला मिठी मारून पुन्हा म्हणाला, 'रत्नासारख्या पोटी जन्मलेल्या माझ्या भावाने माझ्या दुःखावर जसा उपाय केला, तसा दुसऱ्या कोणाचाही नाही.'
यथायमकरोद्धीमान्ममदुःखापनोदनम्
हा बुद्धिमान जसा माझे दुःख दूर करतो, तसा दुसऱ्या कोणाचाही नाही.
रावणेन हृता सीता मया यत्प्राप्यते पुनः । मातस्तत्सर्वमाविद्धि लक्ष्मणस्य विचेष्टितम्
रावणाने सीतेचे अपहरण केले, आणि मी तिला पुन्हा मिळवली. आई, या सगळ्यात लक्ष्मणाने जे काही केले, ते सर्व तू जाण.
दत्तामाशिषमागृह्य शिरसायं सुमित्रया । निजमातुश्च भवनं प्रययौ विबुधैर्वृतः
सुमित्रेचा आशीर्वाद डोक्यावर घेतल्यावर, तो देवांच्या वेढ्यात आपल्या आईच्या घरी गेला.
मातरं वीक्ष्य हृषितां निजदर्शनलालसाम् । स्वयानादवरुह्याशु चरणावग्रहीद्धरिः
आपल्या दर्शनासाठी आसुसलेली, आनंदी आई पाहून, हरिने आपल्या वाहनावरून पटकन उतरून तिच्या पायांना धरले.
माता तद्दर्शनोत्कंठा विह्वलीकृतमानसा । परिष्वज्य परिष्वज्य रामं मुदमवाप सा
आई, रामाच्या दर्शनाच्या उत्कंठेने मन भरून आलेली, त्याला वारंवार मिठी मारून प्रचंड आनंदात न्हालेली.
शरीरे रोमहर्षोऽभूद्गद्गदा वागभूत्तदा । हर्षाश्रूणि तु सोष्णानि प्रवाहं प्रापुरापदात्
तिच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, बोलताना आवाज थरथरला; आणि आनंदाश्रू डोळ्यातून उष्ण धारा वाहू लागल्या.
जननीं वीक्ष्य विनयी ताटंकद्वयवर्जिताम् । कराकल्प पदाकल्परहितां बिभ्रतीं तनुम्
विनयशील, दोन्ही कानात कुंडले नसलेली, हातपाय अलंकारविरहित, अशी आईची स्थिती रामाने पाहिली.
किंचित्स्वदर्शनाद्धृष्टां कृशांगीं तां स शोकभाक् । दुःखस्य समयो नायमिति मत्वा जगाद ताम्
स्वतःच्या दर्शनाने थोडी धाडसी झालेली, पण कृश शरीराची आणि दुःखाने भरलेली आई पाहून, 'हा दुःखाचा प्रसंग नाही,' असे मनात ठेवून रामाने तिला सांगितले.
श्रीराम उवाच। मातर्मया त्वच्चरणौ चिरकालं न सेवितौ । ततः क्षमस्वापराधं भाग्यहीनस्य वै मम
श्रीराम म्हणाला: 'आई, खूप दिवस झाले मी तुझे पाय सेवा केली नाहीत. म्हणून, या दुर्दैवी मुलाच्या चुकीला माफ कर.'
ये पुत्रा मातापित्रोर्न शुश्रूषायां समुत्सुकाः । ते मंतव्याः परा मातः कीटका रेतसो भवाः
जे पुत्र आईवडिलांची सेवा करण्यास उत्सुक नसतात, आई, त्यांना फक्त वीर्यापासून जन्मलेले कीटक समजावे.
किं कुर्वे जनकाज्ञातो गतो वै दंडकं वनम् । तत्रापि त्वत्कृपापांगात्तीर्णोऽस्मि दुःखसागरम्
आई, वडिलांच्या आज्ञेने मी दंडकारण्यात गेलो. तिथेही तुझ्या कृपादृष्टीमुळे मी दुःखाच्या समुद्रातून पार पडलो.
रावणेन हृता सीता लंकायां गमिता पुनः । त्वत्कृपातो मया लब्धा तं हत्वा राक्षसेश्वरम्
रावणाने सीतेचे अपहरण केले, आणि पुन्हा लंकेतून तिला परत आणले. तुझ्या कृपेने, राक्षसांचा राजा मारून मी तिला मिळवली.
सीतेयं त्वच्चरणयोः पतिता वै पतिव्रता । संभावयाशु चकितां त्वत्पादार्पितमानसाम्
ही सीता, तुझ्या पायाशी पडलेली, पतीवर निष्ठा ठेवणारी आहे; तिचा सन्मान लवकर कर, कारण ती घाबरलेली आहे आणि तिचं मन तुझ्या पायांमध्ये गुंतलेलं आहे.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं पादयोः पतितां स्नुषाम् । आशीर्भिरभियुज्यैनां बभाषे तां पतिव्रताम्
ती वाक्यं ऐकून, आपल्या पायाशी पडलेल्या सूनबाईला तिने आशीर्वाद देत, त्या पतीवरताच्या सीतेला प्रेमाने संबोधले.
सीते स्वपतिना सार्द्धं चिरं विलस भामिनि । पुत्रौ प्रसूय च कुलं स्वकं पावय पावने
सीते, आपल्या पतीसोबत दीर्घकाळ सुखाने राहा, सुंदर स्त्री; पुत्रांना जन्म दे आणि आपल्या कुळाचा शुद्धीकरण कर, पवित्र मनाच्या.
त्वत्सदृश्यः पतिपराः पतिदुःखसुखानुगाः । भवंति दुःखभागिन्यो न हि सत्यं जगत्त्रये
तुझ्यासारख्या, पतीवर प्रेम करणाऱ्या आणि त्याच्या सुखदुःखात सहभागी होणाऱ्या स्त्रियांना जगात क्वचितच दुःख मिळतं; हे त्रिलोकात खरं नाही.
विदेहपुत्रि स्वकुलं त्वया पावितमात्मना । रामपादाब्जयुगलमनुयांत्या महावनम्
विदेहनंदिनी, तुझ्या शुद्ध वागणुकीमुळे तुझं घराणं पवित्र झालं आहे, कारण तू रामाच्या कमलासारख्या पायांचा पाठपुरावा करत महान वनात गेलीस.
किं चित्रं यत्पुमांसस्तु वैरिकोटिप्रभंजनाः । येषां गेहे सती भार्या स्वपतिप्रियवाञ्छिका
असं काय आश्चर्य, की ज्यांच्या शत्रूंची संख्या अगणित आहे, अशा पुरुषांच्या घरीही पतीच्या प्रेमाचीच इच्छा करणारी सती पत्नी असते.