वाजिनश्चित्रिता भूयः सुशोभंतु मनोजवाः । यद्वेगवीक्षणादेव गर्वं त्यजति स्वर्हयः
वेगवान आणि सुंदर घोडे देखील छान सजवले जावोत; त्यांच्या वेगाने पाहून त्यांच्या जातीतील गर्विष्ठही आपला अभिमान सोडतील.
कन्याः सहस्रशो रम्याः सर्वाभरणभूषिताः । गजोपरि समारूढा मुक्ताभिर्विकिरंतु च
हजारो सुंदर, सर्व दागिन्यांनी सजलेल्या कन्या हत्तीवर बसून मोत्यांचा वर्षाव करोत.
ब्राह्मण्यः पात्रहस्ताश्च दूर्वाहारिद्रसंयुताः । सुवासिन्यो महाराजं रामं नीराजयंतु ताः
ब्राह्मण स्त्रिया, हातात पात्र, दुर्वा आणि हळद घेऊन, त्या सुवासिनी श्रीरामराजाचा निरोप करोत.
कौसल्यापुत्रसंयोगसंदेश विधुरा सती । हर्षं प्राप्नोतु सुकृशा तदीक्षणसुलालसा
कौसल्येच्या पुत्राच्या विरहाच्या बातमीने दुःखी झालेली, पण निष्ठावान आणि कृश राणी, आता त्याच्या दर्शनाने आनंदी होवो.
इत्येवमादिरचनाः पुरशोभाविधायिकाः । करोतु जनता हृष्टा रामस्यागमनं प्रति
अशा प्रकारे आणि आणखीही, लोकांनी आनंदाने रामाच्या आगमनासाठी नगरीची शोभा वाढवण्याची तयारी करावी.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा ततो वाक्यं सुमुखो मंत्रवित्तमः । प्रययौ नगरीं कर्तुं कृतकौतुकतोरणाम्
शेष म्हणाला: ही वचने ऐकून, सुमुख नावाचा बुद्धिमान मंत्री, सुंदर उत्सवी तोरणांची तयारी करण्यासाठी नगरीकडे गेला.
गत्वाथ नगरीं तां वै मंत्री तु सुमुखाभिधः । ख्यापयामास लोकानां रामागममहोत्सवम्
मग तो सुमुख नावाचा मंत्री नगरीत जाऊन, रामाच्या आगमनाचा महोत्सव लोकांना जाहीर करू लागला.
लोकाः श्रुत्वा पुरीं प्राप्तं रघुनाथं सुहर्षिताः । पूर्वं तदीय विरहत्यक्तभोगसुखादयः
रघुनाथ नगरीत आला हे ऐकून, ज्यांनी त्याच्या विरहामुळे पूर्वी सर्व सुखांचा त्याग केला होता, ते लोक अत्यंत आनंदी झाले.
ब्राह्मणा वेदसंपन्नाः पवित्रा दर्भपाणयः । धौतोत्तरीयवलिता जग्मुः श्रीरघुनायकम्
वेदविद्येत पारंगत, पवित्र, हातात दुर्वा असलेले आणि धुतलेली उत्तरीय वस्त्रे परिधान केलेले ब्राह्मण श्रीरघुनायकाच्या स्वागतासाठी गेले.
क्षत्रिया ये शूरतमा धनुर्बाणधरा वराः । संग्रामे बहुशो वीरा जेतारो ययुरप्यमुम्
धनुष्यबाण हातात घेणारे, युद्धात अनेकदा विजय मिळवणारे, सर्वांत शूर क्षत्रियही त्याच्या भेटीस गेले.
वैश्या धनसमृद्धाश्च मुद्राशोभितपाणयः । शुभ्रवस्त्रपरीधाना अभिजग्मुर्नरेश्वरम्
श्रीमंत व्यापारी, ज्यांच्या हातात नाण्यांनी शोभा आली होती, उजळ वस्त्रं घालून, राजाकडे गेले.
शूद्रा द्विजेषु ये भक्ताः स्वीयाचारसुनिष्ठिताः । वेदाचाररता ये वै तेऽपिजग्मुः पुरीपतिम्
जे शूद्र ब्राह्मणांवर भक्ती ठेवणारे आणि आपल्या आचरणात निष्ठावान होते, वेदधर्मात रमलेले होते, तेही नगराधिपतीकडे गेले.
ये ये वृत्तिकरा लोकाः स्वे स्वे कर्मण्यधिष्ठिताः । स्वकं वस्तु समादाय ययुः श्रीरामभूपतिम्
आपापल्या व्यवसायात गुंतलेले सर्व लोक, आपली आपली वस्तू घेऊन, श्रीरामभूपतीकडे गेले.
इत्थं भूपतिसंदेशात्प्रमोदाप्लवसंयुताः । नाना कौतुकसंयुक्ता आजग्मुर्मनुजेश्वरम्
राजाच्या आज्ञेने, आनंदात न्हालेल्या आणि विविध खेळ-करमणुकींसह, ते सर्व मनुष्यराजाकडे आले.
शेष उवाच। रघुनाथोऽपि सकलैर्दैवतैः स्वस्वयानगैः । परीतः प्रविवेशोच्चैः पुरीं रचितमोहनाम्
शेष म्हणाले: सर्व देवतांनी आपल्या वाहनांसह वेढलेला रघुनाथ, मोहक अशी सुंदर नगरीत मोठ्या थाटात प्रवेशला.
प्लवंगाः प्लवनैर्युक्ता आकाशपथचारिणः । स्वस्वशोभापरीतांगाश्चानुजग्मुः पुरोत्तमम्
उड्या मारण्याची क्षमता असलेले, आकाशातून जाणारे वानर, आपल्या तेजाने शोभणारे, त्या उत्तम नगरीच्या मागे गेले.
पुष्पकादवरुह्याशु नरयानमथारुहत् । सीतया सहितो रामः परिवारसमावृतः
पुष्पकातून पटकन उतरून, सीतेसह राम आणि त्याचा परिवार माणसांच्या रथावर बसले.
अयोध्यां प्रविवेशाथ कृतकौतुकतोरणाम् । हृष्टपुष्टजनाकीर्णामुत्सवैः परीभूषिताम्
मग तो आयोध्येत प्रवेशला, जिथे उत्सवासाठी तोरणं लावली होती, आनंदी आणि समृद्ध लोकांनी गजबजलेली, सणांनी सजलेली होती.
वीणापणवभेर्यादिवादित्रैराहतैर्भृशम् । शोभमानः स्तूयमानः सूतमागधबंदिभिः
वीणा, पखवाज, भेरी आणि इतर वाद्यांच्या गजरात, गायक, सूत, मागध आणि बंदीजनांनी स्तुती करत, तो शोभून दिसत होता.
जय राघवरामेति जय सूर्यकुलांगद । जय दाशरथे देव जयताल्लोकनायकः
जय राघवराम! जय सूर्यवंशाचा मान! जय दशरथपुत्र देव! जय सर्व लोकांचे नायक!
इति शृण्वञ्छुभां वाचं पौराणां हर्षितांगिनाम् । रामदर्शनसंजात पुलकोद्भेद शोभिनाम्
रामदर्शनाने रोमांचित झालेल्या, आनंदित नगरवासीयांच्या शुभ वाणी ऐकून,
प्रविवेश वरं मार्गं रथ्याचत्वरभूषितम् । चंदनोदकसंसिक्तं पुष्पपल्लवसंयुतम्
त्याने सुंदर रस्ता धरला, जिथे रस्ते आणि चौक सजवले होते, चंदनपाणी शिंपडले होते, फुलं आणि पानांनी सजले होते.
तदा पौरांगनाः काश्चिद्गवाक्षबिलमाश्रिताः । रघुनाथस्वरूपेक्षा जातकामा अथाब्रुवन्
त्या वेळी काही नगरातील स्त्रिया, खिडकीतून डोकावत, रघुनाथाचं रूप पाहण्याची इच्छा धरून, बोलू लागल्या.
पौरांगना ऊचुः। धन्या अभूवन्बत भिल्लकन्या वनेषु या राममुखारविंदम् । स्वलोचनेंदीवरकैरथापिबन्स्वभाग्यसंजातमहोदया इमाः
नगरातील स्त्रिया म्हणाल्या: धन्य त्या भील कन्या, ज्या वनात राहून, आपल्या कमळासारख्या डोळ्यांनी रामाचं कमळमुख पाहत होत्या, त्यांच्या भाग्यातून असा आनंद मिळाला.
धन्यं मुखं पश्यत वीरधाम्नः श्रीरामदेवस्य सरोजनेत्रम् । यद्दर्शनं धातृमुखाः सुरा अपि प्रापुर्महद्भाग्ययुता वयंत्वहो
पहा, वीरधाम रामदेवाचं कमळासारखं डोळ्यांचं धन्य मुख! ज्याचं दर्शन करून देवताही मोठं भाग्य मिळवलं, आपण किती भाग्यवान!
एतन्मुखं पश्यत चारुहासं किरीटसंशोभिनिजोत्तमांगम् । बंधूकधिक्कारलसच्छविप्रदं दंतच्छदं बिभ्रतमुच्चनासम्
हे मुख पहा, मोहक हास्याने उजळलेलं, मुकुटाने शोभलेलं, बंदूक फुलालाही लाजवेल अशी कांती, चमकदार दात आणि उंच नाक असलेलं.
इति गदितवतीस्ताः स्नेहभारेण रामा नलिनदलसदृक्षैर्नेत्रपातैर्निरीक्ष्य । निखिलगुरुरनूनप्रेमभारं नृलोकं जननिगृहमियेष प्रोषितांगेन हृष्टः
असं बोलून त्या स्त्रिया, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांनी रामाकडे प्रेमाने पाहत, साऱ्या जगात आणि घराघरात अपार प्रेम भरलेलं जाणवत, आनंदाने पुलकित झाल्या.
वात्स्यायन उवाच। भुजगाधीश्वरेशान धराभारधरक्षम । शृण्वेकं संशयं मह्यं कृपया कथयस्व तम्
वात्स्यायन म्हणाले: नागराज, पृथ्वीचा भार वाहणाऱ्या प्रभो, माझा एक प्रश्न आहे, कृपया तो ऐकून मला सांग.
रघुनाथस्य गमनं वनं प्रति यदा ह्यभूत् । तदा प्रभृति देहेन स्थिता शून्येन चेतसा
रघुनाथ वनात निघून गेल्यापासून ती केवळ शरीरानेच राहिली, मन मात्र पूर्णपणे रिकामं झालं होतं.
तद्विप्रयोगविधुरा कृशदेहातिदुःखिता । सुमुखान्मंत्रिणः श्रुत्वा रघुनाथं समागतम्
विरहाने व्याकुळ, खूपच दुःखी आणि कृश झालेल्या तिने, मंत्री सुमुखाकडून रघुनाथ परत आला आहे हे ऐकलं.