यश्चापि कीर्तयेत्तस्य एवमेतदुदीरितम्
आणि जो कोणी ही कथा जशी सांगितली आहे तशीच म्हणतो—
श्रीगणेशाय नमः। श्रीकुलदेवतायै नमः। श्रीगुरुचरणारविंदाभ्यां नमः । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवींसरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
श्रीगणेशाला नमस्कार! आपल्या कुलदेवतेला नमस्कार! श्रीगुरुंच्या चरणकमळांना नमस्कार! नारायणाला, उत्तम पुरुषाला, देवीला, सरस्वतीला आणि व्यासाला वंदन करून मग विजयाची घोषणा करावी.
ऋषय ऊचुः। श्रुतं सर्वं महाभाग स्वर्गखंडं मनोहरम् । त्वत्तोऽधुना वदायुष्मञ्छ्रीरामचरितं हि नः
मुनी म्हणाले: भाग्यवान, तुझ्याकडून आम्ही सुंदर स्वर्गखंड ऐकलं. आता, दीर्घायुषी, आम्हाला श्रीरामाची कथा सांग.
सूत उवाच। अथैकदा धराधारं पृष्टवान्भुजगेश्वरम् । वात्स्यायनो मुनिवरः कथामेतां सुनिर्मलाम्
सूतम्हणाला: एकदा वत्स्यायन या श्रेष्ठ मुनीने नागराजाला ही पवित्र कथा विचारली.
श्रीवात्स्यायन उवाच। शेषाशेष कथास्त्वत्तो जगत्सर्गलयादिकाः । भूगोलश्च खगोलश्च ज्योतिश्चक्रविनिर्णयः
श्रीवत्स्यायन म्हणाला: तुझ्याकडून आम्ही जगाच्या सृष्टी-विनाशाच्या, पृथ्वी-आकाशाच्या आणि तारकांच्या गतीच्या कथा ऐकल्या.
महत्तत्त्वादिसृष्टीनां पृथक्तत्त्वविनिर्णयः । नानाराजचरित्राणि कथितानि त्वयानघ
महत्त्वाच्या तत्त्वांची आणि त्यांच्या सृष्टीची वेगळी-वेगळी माहिती तू दिलीस, आणि वेगवेगळ्या राजांची चरित्रं सांगितलीस, पापरहित.
सूर्यवंशभवानां च राज्ञां चारित्रमद्भुतम् । तत्रानेकमहापापहरा रामकृता कथा
सूर्यवंशातील राजांची अद्भुत कृत्यं तू सांगितलीस; त्यात रामाच्या कथा अनेक मोठ्या पापांचा नाश करतात.
तस्य वीरस्य रामस्य हयमेधकथा श्रुता । संक्षेपतो मया त्वत्तस्तामिच्छामि सविस्तराम्
त्या वीर रामाच्या अश्वमेधाची कथा मी तुझ्याकडून थोडक्यात ऐकली आहे; ती मला विस्ताराने ऐकायची आहे.
या श्रुता संस्मृता चोक्ता महापातकहारिणी । चिंतितार्थप्रदात्री च भक्तचित्तप्रतोषदा
ही कथा ऐकली, आठवली किंवा सांगितली तरी मोठी पापं नाहीशी होतात, हवी ती गोष्ट मिळते आणि भक्तांच्या मनाला समाधान मिळतं.
शेष उवाच। धन्योसि द्विजवर्य त्वं यस्य ते मतिरीदृशी । रघुवीरपदद्वंद्व मकरंद स्पृहावती
शेष म्हणाला: द्विजश्रेष्ठा, तुझं भाग्य मोठं, कारण तुझं मन रघुवीराच्या चरणकमळांच्या अमृतावर प्रेम करतं.
वदंति मुनयः सर्वे साधूनां संगमं वरम् । यस्मात्पापक्षयकरी रघुनाथकथा भवेत्
सर्व ऋषी म्हणतात की सत्पुरुषांचा संग सर्वोत्तम आहे, कारण त्यातून रघुनाथांच्या कथा ऐकायला मिळतात आणि पापांचा नाश होतो.
त्वया मेऽनुग्रहः सृष्टो यद्रामः स्मारितः पुनः । सुरासुरकिरीटौघ मणिनीराजितांघ्रिकः
तू मला पुन्हा रामाची आठवण करून दिलीस, ज्यांच्या पायांवर देव आणि दैत्यांच्या मुकुटांचे रत्न शोभतात, हे तुझे माझ्यावर मोठे उपकार झाले.
रावणारिकथा वार्द्धौ मशको मादृशः कियान् । यत्र ब्रह्मादयो देवा मोहिता न विदंत्यपि
रावणाचा शत्रू असलेल्या रामाच्या कथा म्हणजे एक अथांग समुद्र आहे; त्यात माझ्यासारखा साधा मनुष्य म्हणजे जणू काही डासच. जिथे ब्रह्मादि देवताही गोंधळतात आणि समजू शकत नाहीत.
तथापि भो मया तुभ्यं वक्तव्यं स्वीयशक्तितः । पक्षिणः स्वगतिं श्रित्वा खे गच्छंति सुविस्तरे
तरीसुद्धा, हे प्रिय, माझ्या ताकदीप्रमाणे मी तुला सांगणारच आहे; जसं पक्षी आपापल्या शक्तीनुसार आकाशात उडतात.
चरितं रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरम् । येषां वै यादृशी बुद्धिस्ते वदंत्येव तादृशम्
रघुनाथांच्या चरित्राचा विस्तार शेकडो कोटींमध्ये आहे; ज्याची जशी समज, तो तशीच ती कथा सांगतो.
रघुनाथसतीकीर्तिर्मद्बुद्धिं निर्मलीमसाम् । करिष्यति स्वसंपर्कात्कनकं त्वनलो यथा
रघुनाथांची निर्मळ कीर्ती माझ्या मनाला शुद्ध करेल, जसं सोनं अग्नीतून शुद्ध होतं.
सूत उवाच। इत्युक्त्वा तं मुनिवरं ध्यानस्तिमितलोचनः । ज्ञानेनालोकयांचक्रे कथां लोकोत्तरां शुभाम्
सूतम्हणाला: असं म्हणून, तो श्रेष्ठ ऋषीसमोर ध्यानात मग्न डोळ्यांनी बसला आणि ज्ञानाच्या प्रकाशाने त्या दिव्य, पवित्र कथेला पाहू लागला.
गद्गदस्वरसंयुक्तो महाहर्षांकितांगकः । कथयामास विशदां कथां दाशरथेः पुनः
कंठ दाटून आलेला, अंगावर आनंदाचे रोमांच उमटलेले, त्याने पुन्हा एकदा दशरथपुत्र रामाची सुंदर कथा सांगायला सुरुवात केली.
शेष उवाच। लंकेश्वरे विनिहते देवदानवदुःखदे । अप्सरोगणवक्त्राब्जचंद्रमः कांतिहर्तरि
शेष म्हणाला: लंकेचा राजा मारला गेला, देव आणि दैत्यांना दुःख झालं, पण त्या वेळी अप्सरांच्या मुखचंद्राची कांती पुन्हा उजळली.
सुराः सर्वे सुखं प्रापुरिंद्र प्रभृतयस्तदा । सुखं प्राप्ताः स्तुतिं चक्रुर्दासवत्प्रणतिं गताः
त्या वेळी इंद्रासह सर्व देवांना आनंद मिळाला; त्यांनी स्तुती केली आणि दासांसारखे नतमस्तक झाले.
लंकायां च प्रतिष्ठाप्य धर्मयुक्तं बिभीषणम् । सीतयासहितो रामः पुष्पकं समुपाश्रितः
लंकेत धर्मशील विभीषणाला राज्यावर बसवून, राम सीतेसह पुष्पक विमानात बसला.
सुग्रीवहनुमत्सीतालक्ष्मणैः संयुतस्तदा । बिभीषणोऽपि सचिवैरन्वगाद्विरहोत्सुकः
तेव्हा सुग्रीव, हनुमान, सीता आणि लक्ष्मण यांच्या संगतीने, विभीषणही आपल्या मंत्र्यांसह, विरहाने व्याकुळ होऊन मागे गेला.
लंकां स पश्यन्बहुधा भग्नप्राकारतोरणाम् । दृष्ट्वाऽशोकवनं तत्र सीतास्थानं मुमूर्च्छ ह
त्याने लंकेकडे पाहिलं, जिथे अनेक ठिकाणी तटबंदी आणि दरवाजे मोडलेले होते; तिथेच अशोकवनात, जिथे सीता होती, ते पाहून तो बेशुद्ध पडला.
शिंशपांस्तत्र वृक्षांश्च पुष्पितान्कोरकैर्युतान् । राक्षसीभिः समाकीर्णान्मृताभिर्हनुमद्भयात्
तिथे त्याने फुलांनी आणि कळ्यांनी बहरलेली शिंशपा आणि इतर झाडं पाहिली, जिथे हनुमानाच्या भीतीने मृत झालेल्या राक्षसींनी त्या जागेला वेढलं होतं.
इत्थं सर्वं विलोक्याशु रामः प्रायात्पुरीं प्रति । ब्रह्मादिदेवैः सहितः स्वीयस्वीयविमानकैः
असं सर्व काही पटकन पाहून, राम ब्रह्मा आणि इतर देवांसह त्यांच्या त्यांच्या विमानात बसून पुरीकडे निघाला.
देवदुंदुभिनिर्घोषाञ्छृण्वञ्छ्रोत्रसुखावहान् । तथैवाप्सरसां नृत्यैः पूज्यमानो रघूत्तमः
दैवी दुंदुभीचे गोड आवाज कानावर येत होते, अप्सरांच्या नृत्याने रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाचा सत्कार होत होता.
सीतायै दर्शयन्मार्गे तीर्थान्याश्रमवंति च । मुनींश्च मुनिपुत्रांश्च मुनिपत्नीः पतिव्रताः
रामाने मार्गावर सीतेला विविध तीर्थक्षेत्रं, आश्रम, ऋषी, त्यांची मुलं आणि पतिव्रता ऋषिपत्न्या दाखवल्या.
यत्रयत्र कृतावासाः पूर्वं रामेण धीमता । तान्सर्वान्दर्शयामास लक्ष्मणेन समन्वितः
जिथे जिथे पूर्वी बुद्धिमान रामाने वास्तव्य केलं होतं, तिथे तिथे त्याने लक्ष्मणासह सर्व ठिकाणं सीतेला दाखवली.
इत्येवं दर्शयंस्तस्यै रामोऽद्राक्षीत्स्वकां पुरीम् । तस्याः पुनः समीपे तु नंदिग्रामं ददर्श ह
रामाने तिला असे दाखवले आणि मग त्याने आपले नगर पाहिले; त्या जवळच त्याला नंदिग्राम हे गाव दिसले.
यत्र वै भरतो राजा पालयन्धर्ममास्थितः । भ्रातुर्वियोगजनितं दुःखचिह्नं वहन्बहु
तेथे भरत राजा धर्मावर उभा राहून राज्य करत होता, आणि भावाच्या विरहामुळे झालेल्या दुःखाची अनेक चिन्हे त्याच्यावर होती.