स चातिथिस्तथेत्युक्त्वा निषसाद
तो अतिथी "तसेच" म्हणत बसला.
अथ राजा जलमादाय पादौ प्रक्षाल्य गंधपुष्पाक्षतैरभ्यर्च्य महाजं तस्मै निवेद्य भोजनाय प्रार्थयामास
मग राजाने पाणी घेऊन त्याचे पाय धुतले, गंध, फुले, अक्षता अर्पण केली, मोठ्या आदराने त्याचे स्वागत केले आणि भोजनासाठी आमंत्रित केले.
स चापि तदन्नं षड्रसोपेतं सौवर्णभाजनगतमीक्षमाणइवेतस्ततो विलोकयामास
त्याने ते सहा रसांनी युक्त असे अन्न, सोन्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाहिले आणि त्याकडे लक्षपूर्वक पाहू लागला.
वीक्ष्यासावचिंतयदेनां कथमपहरामि कथमालिंगामि कथमन्यत्किंचित्करोमीत्येवमवसरमलभमानस्तूष्णीमेव विनिर्गतः
तिला पाहून त्याच्या मनात आले, 'ही कशी चोरू? कशी मिठी मारू? अजून काही कसे करू?' पण योग्य संधी न मिळाल्याने तो शांतपणे तिथून निघून गेला.
अथ देवा धनुःसज्जीकरणाय यतमाना अहंपूर्विकया विद्यमाना अन्योन्यतिरस्कारेण महेंद्रः प्राप धनुरुत्तमं प्रांतद्वयात्परं नावनमयितुं शशाक
मग देवता धनुष्य ओढण्यासाठी प्रयत्न करू लागले. एकमेकांना मागे टाकण्याचा प्रयत्न करत, महेंद्राने पहिले धनुष्य मिळवले, पण तो फक्त टोकांपासून वाकवू शकला, पूर्णपणे वाकवू शकला नाही.
अथ सूर्यो धनुरादाय नमयन्नेव निपपात
मग सूर्याने धनुष्य उचलले आणि वाकवायचा प्रयत्न करताच तो खाली पडला.
वायुर्बलवतां श्रेष्ठो जग्राहाजगवमथ स्वेनैव करेणोत्कर्षयन्नधः पपात धनुश्च वायोरुपरि पपात अहसंस्तदा सर्वे
वायू, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, त्याने धनुष्य उचलले आणि स्वतःच्या हाताने ओढण्याचा प्रयत्न केला, पण तो खाली पडला आणि धनुष्य त्याच्यावरच पडले. हे पाहून सगळे हसले.
एतस्मिन्नंतरे तुरगवरमारुह्य बाणासुरः सहस्रबाहुरनेकानेकशिरोभिर्दैत्यैः परिवृतः प्रह्लादसमेतो विदेहपुरीमाजगाम
इतक्यात, उत्तम घोड्यावर बसून, हजार हातांचा बाणासुर, अनेक डोक्यांच्या असुरांसह आणि प्रह्लादासह, विदेह नगरीत आला.
अथ स्वविभूषणोद्भासितां दिशं कुर्वन्स्वतेजसापयशसो देवताः कुर्वन्नानाविधगीतं शृण्वन्द्व्यंगुलमात्रेण शक्तो विरराम
आपल्या दागिन्यांच्या झळाळीने दिशांना उजळवत, आपल्या तेजाने देवतांचे कीर्तन ऐकत, तो फक्त दोन बोटांच्या जोरावर थांबला.
प्रह्लादोबलिश्चैवधावातेऽथविरेमतुः
प्रह्लाद आणि बळी पुढे धावले आणि त्यांनीही प्रयत्न केला.
अथ राक्षसेषु तूष्णींभूतेषु राजानोऽतिबलिनः समागता ज्याबंधाशक्ता अपसृत्य तस्थुः
राक्षस गप्प झाले तेव्हा, बलाढ्य राजे एकत्र आले, पण धनुष्य ओढता न आल्याने ते मागे सरकून उभे राहिले.
अथ ब्राह्मणाः समागताः
मग ब्राह्मण एकत्र आले.
अथ विश्वामित्रो धनुरादाय एकांगुलपर्यंतं सज्यं कृत्वा विरराम निवृत्ताश्चापरे
मग विश्वामित्राने धनुष्य उचलले, एक बोटभर ओढून थांबला, आणि इतरांनीही प्रयत्न सोडला.
अथ दिनमात्रे धनुषि तूष्णींभूतेषु राघवः सहानुजैरागत्य धनुर्निरीक्ष्यास्पृशत्
धनुष्य दिवसभर तसेच पडून राहिले, तेव्हा राघव आपल्या भावांसह आला, धनुष्य पाहिले आणि त्याला स्पर्श केला.
अथ राजकुमाराः शतशः समागताः सर्वाभरणभूषिता धनुर्दृष्ट्वापस्पृशुर्न चालनक्षमाः
मग शेकडो राजकुमार, सर्व दागिने घालून, एकत्र आले, धनुष्य पाहिले, त्याला स्पर्श केला, पण हलवू शकले नाहीत.
अथ दाशरथिप्रमुखाःकुमाराः समागताः
मग दशरथपुत्रांसह राजकुमार एकत्र आले.
अथ वेत्रझर्झरपाणयः समागमन्सर्वानेवापसारयामासुः
मग वेत आणि चामर घेणारे एकत्र आले आणि सर्वांना बाजूला हटवले.
अथ रामो लक्ष्मरणहस्तं गृहीत्वा सर्वाभरणभूषितो धनुरासाद्य स्पृष्ट्वा नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य धनुरादायोद्दधार
मग राम, सर्व दागिने घालून, लक्ष्मणाचा हात धरून, धनुष्याजवळ गेला, त्याला स्पर्श केला, वंदन केले, प्रदक्षिणा घातली, धनुष्य उचलले आणि उचलून धरले.
तदादानसमये सर्व एवैत्य सहासमूचुः अत्र भग्ना महारथा इति
त्याने धनुष्य उचलताच, सर्वांनी एकत्र हसून म्हटले, 'इथे तर मोठमोठे महारथीही अपयशी ठरले आहेत.'
अथ स रामो धनुर्ज्यास्थानमवनमय्य धनुषि जानुं कृत्वा सज्यमेककरेणोत्पादयन्कोट्यामनामयत्
मग रामाने धनुष्याला प्रत्यंचा लावण्यासाठी धनुष्य खाली वाकवले, एक गुडघा त्यावर ठेवला, एक हाताने धनुष्य धरले आणि टोकाकडून प्रत्यंचा ओढून धनुष्य वाकवले.
अथसज्जीकृतं दृष्ट्वा सर्व एव नासाग्रन्यस्तांगुलयोऽभवन्
रामाने धनुष्य प्रत्यंचा लावलेले पाहून सर्व लोक आश्चर्यचकित होऊन बोटे नाकाच्या टोकावर ठेवू लागले.
रामोऽपि ज्यामन्वनादयत् । तेन नादेन सर्वेषां मनांसि क्षुभितान्यासन्
रामाने प्रत्यंचा वाजवली; त्या आवाजाने सगळ्यांची मनं हलली.
रामेणसज्यितं धनुरिति सर्वत्र वादः संजातः
सर्वत्र लोक म्हणू लागले, 'रामाने धनुष्य प्रत्यंचा लावली आहे.'
जनकोऽपि सीतां रामाय ददौ राजभिश्च युद्धं कृत्वा तान्निर्ज्जित्य स्वपुरीमागात्
मग जनकाने सीता रामाला दिली आणि इतर राजांशी युद्ध करून त्यांना हरवून आपल्या नगरीत परतला.
अथैकदा दशरथो रामं यौवराज्येभिषिच्य सुखी बभूव सर्वप्रजारंजनाच्च रामो राजानुमत इति सर्वप्रजावादोऽभूत्
एकदा दशरथाने रामाचा युवराज म्हणून अभिषेक केला आणि आनंदित झाला. राजाने मान्यता दिल्यामुळे सर्व लोकांमध्ये चर्चा झाली की रामच राजा होईल.
अथ कैकयदेशाधिपतितनया सुवेषा रामं राजानमसहमाना राजानमुवाच मम वरदानावसर इति राजाचिंतयत्किं देयमिति
मग कैकेय देशाच्या राजाची सुंदर पोशाखातील कन्या, राम राजा होईल हे सहन न होऊन, राजाला म्हणाली, 'माझ्या मागितलेल्या वराचा वेळ आला आहे.' राजा विचार करू लागला, काय द्यावे.
देव्युवाच-। चतुर्दशवर्षाणि रामो वनं विशतु पालयतु राज्यं भरतः
राणी म्हणाली, 'रामाने चौदा वर्षे वनात जावे, आणि भरताने राज्य सांभाळावे.'
राजानृतवचनदोषभयात्कथंकथमपि स्वीचकार
आपले वचन मोडल्याचा दोष होईल या भीतीने राजाने कसाबसा ते मान्य केले.
अथ वसिष्ठं भावितयावोचत रामो वनाय निर्गच्छति अस्य किंवा भवेदिति विचार्य शुभाशुभं ब्रूहि
मग चिंतेने ग्रस्त होऊन त्याने वसिष्ठांना विचारले, 'राम वनात चालला आहे, याचा काय परिणाम होईल? कृपया शुभ-अशुभ विचारून सांगा.'
तस्मिन्नेवावसरे सीता पद्मकिंजल्कप्रभेषदरुणवसनं बिभ्रती नीलकुटिलकुंतलैश्चलद्भिर्यूनां मनांस्याकर्षयद्भिः प्रेक्षमाणदृष्टिभग्नकलैरिव स्त्रीणां चित्तमीदृशमिति दर्शयद्भिरिवोपशोभित-ललाटानंगचापसुभ्रूपद्मपत्रारुणविलोचना तिलप्रसूननासामृदुस्निग्धरो मशकपोलानंतरा रक्तोष्ठराक्तासनमाणिक्यनिभदाडिमीदशना जपाकुसुमारुणाधरातिशोभितचिबुकाशुक्ति-कर्णासमदीर्घकंठातिमांसलवक्षाः पीनोद्भिन्नकुचकुड्मलानेकहारोपशोभिता सुभगाका-। रानतिमांसलबाहुलता मुग्धायतसमानांगुलिशिखापद्मारुणपल्लवाविविधबहुरत्नांगुलिभूषणामुष्टिग्राह्यमध्यासु रोमराजिगंभीरनाभिः पृथुजघनाकरिकरोरुस्तूणीरजंघासुपादकमला-नूपुरादि पादविभूषणा पादांगुलीभूषिता विकसितसौगंधिकं विदधती भुंजानमारीचस्य पुरतश्चागता
त्याच वेळी, सीता प्रकट झाली. तिच्या अंगावर कमळाच्या केसरासारख्या लाल रंगाचे वस्त्र होते, काळे वळवदार केस लहरत होते, जे तरुणांच्या मनाला भुरळ घालत होते. तिच्या नजरेने इतर स्त्रियांचे मन मोडून दाखवत होते की, 'स्त्रियांचे मन असे असते.' तिचे कपाळ तेजस्वी, भुवया मदनाच्या धनुष्याप्रमाणे वाकड्या, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे लाल, नाक तिळाच्या फुलासारखे नाजूक, गाल मऊ व स्निग्ध, त्यांच्या मधला भाग उजळलेला, ओठ बिंब फळासारखे लाल, दात डाळिंबाच्या दाण्यासारखे, हनुवटी शंखासारखी सुंदर, गळा मोहक, छाती भरदार व सुडौल, स्तन उठावदार व अनेक हारांनी सजलेले, बाहू मांसल, बोटे कमळाच्या कळ्यांसारखी नाजूक व गुलाबी, विविध मौल्यवान अंगठ्यांनी सजलेली, कंबर बारीक, नाभी खोल, नितंब रुंद, मांड्या हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे, पाय सुडौल, पायांना नुपूर व इतर दागिने, बोटांना अलंकार, फुललेल्या निळ्या कमळाचा सुगंध दरवळत, ती काळी मिरी खात खात त्याच्या समोर आली.