राजोवाच श्रीमन्मम कन्या वैदेही रामाय दित्सिता स्वयंवरे कुलरूपबलोत्साह संपन्नानेकभूपराक्षसविप्रादिसर्वप्राणिसमागमे रामाधिकबलो यदि तामग्रहीष्यत् तदा वचनमनृतं मम पापं च भविष्यति
राजा म्हणाला, "भगवान, माझी कन्या वैदेही स्वयंवरात रामाला द्यायची आहे. ती कुलीन, सुंदर, बलवान आणि उत्साही आहे. अनेक राजा, राक्षस, ब्राह्मण आणि सर्व जीवांच्या उपस्थितीत जर रामापेक्षा बलवान कोणी तिला जिंकला, तर माझे वचन खोटे ठरेल आणि मला पाप लागेल."
प्रत्युत दशरथोऽपि सर्वानेवागतान्विजेतुमलं क्षत्रकदनश्च रामो यद्यायास्यति तर्हि मम सुतां किं करिष्यति वा किंकिं वा प्रेषयिष्यति कीदृशं कारयिष्यति मम किंवा करिष्यति सर्वथा हि प्रभूतबलवाहनो नरपतिरशेषमपि त्रिभुवनं हन्यात् किमुत मामल्पसत्वं किमुत बहुना भवानेव शरणं ममोपायं वद यथा विवाहे श्रेयो भविष्यति रामश्च जामाता भविष्यति
पुढे, जर दशरथ सर्व सैन्यासह आला आणि राम क्षत्रिय म्हणून सर्वांना मारला, तर माझ्या मुलीचे काय होईल? तो काय पाठवेल, काय करील, काय घडवेल? मोठ्या सैन्याचा राजा सर्व त्रिभुवनही नष्ट करू शकतो, मग आम्ही तर दुर्बलच आहोत. म्हणून, हे प्रभो, तुम्हीच माझे आश्रय आहात – विवाहात कल्याण कसे होईल आणि राम माझा जावई कसा बनेल, हे उपाय सांगा.
शंभुरपि तथा करोमीत्युवाच
शंभू म्हणाला, "तसेच करीन."
राम एव नाथः सीताया भविष्यति रामं च कृत्वा स्वस्त्यद्यैव करिष्यामि गृहाणाजगवं धनुरिदम्
"रामच सीतेचा स्वामी होईल. आजच मी रामाला आशीर्वाद देऊन, हे माझे धनुष्य तुला देतो."
राजोवाच- किमेतेनाजगवेन धनुषा स्वयंवरे सीतां रामं प्रापय
राजा म्हणाला – "या तुझ्या धनुष्याने स्वयंवरात सीतेला रामाशी एकत्र कर."
शंकर उवाच- इदं धनुरसज्यं मे यस्तु सज्यं करिष्यति तस्मै देया मया सीता प्रतिज्ञामेवमाचर
शंकर म्हणाला – "हे माझे धनुष्य अजून सज्ज नाही; जो ते सज्ज करेल, त्यालाच मी सीता देईन. अशी प्रतिज्ञा ठेव."
इत्येवमुक्त्वा भगवान्गणैरंतर्दधे हरः । अथादातुं धनू राजा न शशाकातियत्नतः
असे म्हणून भगवान हर आपल्या गणांसह अदृश्य झाला. मग राजा खूप प्रयत्न करूनही धनुष्य उचलू शकला नाही.
अथोज्ज्वलं शतसहस्रगजबलं समाहूय गृहाणेत्युवाच
मग शंभर हजार हत्तींच्या बळाइतका सैन्य बोलावून, "हे उचला!" असे सांगितले.
स चापि मातुलं नत्वाट्टहासं कृत्वोत्प्लुत्य धनुर्द्वाभ्यां कराभ्यामुद्दधार जानुपर्यंतं मातुलो मारीचः श्रुत्वा एकाकी विप्रवेषं कृत्वा विदेहमयाचत वैश्वदेवांते प्राप्तमतिथिं मामवैहि
त्याने मामा समोर वाकून मोठ्याने हसत, उडी मारून दोन्ही हातांनी धनुष्य गुडघ्यापर्यंत उचलले. मामा मारीचाने हे ऐकून, ब्राह्मणाचा वेष घेऊन, विदेहात वैश्वदेवाच्या शेवटी, "माझा अतिथी म्हणून स्वीकार करा," अशी मागणी केली.
राजोवाच- स्वागतं भो इदं ब्रह्मन्नासनं तत्र निषीदेति
राजा म्हणाला – "स्वागत आहे, ब्राह्मणहो! हे आसन घ्या, तिथे बसा."
स चातिथिस्तथेत्युक्त्वा निषसाद
तो अतिथी "तसेच" म्हणत बसला.
अथ राजा जलमादाय पादौ प्रक्षाल्य गंधपुष्पाक्षतैरभ्यर्च्य महाजं तस्मै निवेद्य भोजनाय प्रार्थयामास
मग राजाने पाणी घेऊन त्याचे पाय धुतले, गंध, फुले, अक्षता अर्पण केली, मोठ्या आदराने त्याचे स्वागत केले आणि भोजनासाठी आमंत्रित केले.
स चापि तदन्नं षड्रसोपेतं सौवर्णभाजनगतमीक्षमाणइवेतस्ततो विलोकयामास
त्याने ते सहा रसांनी युक्त असे अन्न, सोन्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाहिले आणि त्याकडे लक्षपूर्वक पाहू लागला.
वीक्ष्यासावचिंतयदेनां कथमपहरामि कथमालिंगामि कथमन्यत्किंचित्करोमीत्येवमवसरमलभमानस्तूष्णीमेव विनिर्गतः
तिला पाहून त्याच्या मनात आले, 'ही कशी चोरू? कशी मिठी मारू? अजून काही कसे करू?' पण योग्य संधी न मिळाल्याने तो शांतपणे तिथून निघून गेला.
अथ देवा धनुःसज्जीकरणाय यतमाना अहंपूर्विकया विद्यमाना अन्योन्यतिरस्कारेण महेंद्रः प्राप धनुरुत्तमं प्रांतद्वयात्परं नावनमयितुं शशाक
मग देवता धनुष्य ओढण्यासाठी प्रयत्न करू लागले. एकमेकांना मागे टाकण्याचा प्रयत्न करत, महेंद्राने पहिले धनुष्य मिळवले, पण तो फक्त टोकांपासून वाकवू शकला, पूर्णपणे वाकवू शकला नाही.
अथ सूर्यो धनुरादाय नमयन्नेव निपपात
मग सूर्याने धनुष्य उचलले आणि वाकवायचा प्रयत्न करताच तो खाली पडला.
वायुर्बलवतां श्रेष्ठो जग्राहाजगवमथ स्वेनैव करेणोत्कर्षयन्नधः पपात धनुश्च वायोरुपरि पपात अहसंस्तदा सर्वे
वायू, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, त्याने धनुष्य उचलले आणि स्वतःच्या हाताने ओढण्याचा प्रयत्न केला, पण तो खाली पडला आणि धनुष्य त्याच्यावरच पडले. हे पाहून सगळे हसले.
एतस्मिन्नंतरे तुरगवरमारुह्य बाणासुरः सहस्रबाहुरनेकानेकशिरोभिर्दैत्यैः परिवृतः प्रह्लादसमेतो विदेहपुरीमाजगाम
इतक्यात, उत्तम घोड्यावर बसून, हजार हातांचा बाणासुर, अनेक डोक्यांच्या असुरांसह आणि प्रह्लादासह, विदेह नगरीत आला.
अथ स्वविभूषणोद्भासितां दिशं कुर्वन्स्वतेजसापयशसो देवताः कुर्वन्नानाविधगीतं शृण्वन्द्व्यंगुलमात्रेण शक्तो विरराम
आपल्या दागिन्यांच्या झळाळीने दिशांना उजळवत, आपल्या तेजाने देवतांचे कीर्तन ऐकत, तो फक्त दोन बोटांच्या जोरावर थांबला.
प्रह्लादोबलिश्चैवधावातेऽथविरेमतुः
प्रह्लाद आणि बळी पुढे धावले आणि त्यांनीही प्रयत्न केला.
अथ राक्षसेषु तूष्णींभूतेषु राजानोऽतिबलिनः समागता ज्याबंधाशक्ता अपसृत्य तस्थुः
राक्षस गप्प झाले तेव्हा, बलाढ्य राजे एकत्र आले, पण धनुष्य ओढता न आल्याने ते मागे सरकून उभे राहिले.
अथ ब्राह्मणाः समागताः
मग ब्राह्मण एकत्र आले.
अथ विश्वामित्रो धनुरादाय एकांगुलपर्यंतं सज्यं कृत्वा विरराम निवृत्ताश्चापरे
मग विश्वामित्राने धनुष्य उचलले, एक बोटभर ओढून थांबला, आणि इतरांनीही प्रयत्न सोडला.
अथ दिनमात्रे धनुषि तूष्णींभूतेषु राघवः सहानुजैरागत्य धनुर्निरीक्ष्यास्पृशत्
धनुष्य दिवसभर तसेच पडून राहिले, तेव्हा राघव आपल्या भावांसह आला, धनुष्य पाहिले आणि त्याला स्पर्श केला.
अथ राजकुमाराः शतशः समागताः सर्वाभरणभूषिता धनुर्दृष्ट्वापस्पृशुर्न चालनक्षमाः
मग शेकडो राजकुमार, सर्व दागिने घालून, एकत्र आले, धनुष्य पाहिले, त्याला स्पर्श केला, पण हलवू शकले नाहीत.
अथ दाशरथिप्रमुखाःकुमाराः समागताः
मग दशरथपुत्रांसह राजकुमार एकत्र आले.
अथ वेत्रझर्झरपाणयः समागमन्सर्वानेवापसारयामासुः
मग वेत आणि चामर घेणारे एकत्र आले आणि सर्वांना बाजूला हटवले.
अथ रामो लक्ष्मरणहस्तं गृहीत्वा सर्वाभरणभूषितो धनुरासाद्य स्पृष्ट्वा नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य धनुरादायोद्दधार
मग राम, सर्व दागिने घालून, लक्ष्मणाचा हात धरून, धनुष्याजवळ गेला, त्याला स्पर्श केला, वंदन केले, प्रदक्षिणा घातली, धनुष्य उचलले आणि उचलून धरले.
तदादानसमये सर्व एवैत्य सहासमूचुः अत्र भग्ना महारथा इति
त्याने धनुष्य उचलताच, सर्वांनी एकत्र हसून म्हटले, 'इथे तर मोठमोठे महारथीही अपयशी ठरले आहेत.'
तस्मिन्नेवावसरे सीता पद्मकिंजल्कप्रभेषदरुणवसनं बिभ्रती नीलकुटिलकुंतलैश्चलद्भिर्यूनां मनांस्याकर्षयद्भिः प्रेक्षमाणदृष्टिभग्नकलैरिव स्त्रीणां चित्तमीदृशमिति दर्शयद्भिरिवोपशोभित-ललाटानंगचापसुभ्रूपद्मपत्रारुणविलोचना तिलप्रसूननासामृदुस्निग्धरो मशकपोलानंतरा रक्तोष्ठराक्तासनमाणिक्यनिभदाडिमीदशना जपाकुसुमारुणाधरातिशोभितचिबुकाशुक्ति-कर्णासमदीर्घकंठातिमांसलवक्षाः पीनोद्भिन्नकुचकुड्मलानेकहारोपशोभिता सुभगाका-। रानतिमांसलबाहुलता मुग्धायतसमानांगुलिशिखापद्मारुणपल्लवाविविधबहुरत्नांगुलिभूषणामुष्टिग्राह्यमध्यासु रोमराजिगंभीरनाभिः पृथुजघनाकरिकरोरुस्तूणीरजंघासुपादकमला-नूपुरादि पादविभूषणा पादांगुलीभूषिता विकसितसौगंधिकं विदधती भुंजानमारीचस्य पुरतश्चागता
त्याच वेळी, सीता प्रकट झाली. तिच्या अंगावर कमळाच्या केसरासारख्या लाल रंगाचे वस्त्र होते, काळे वळवदार केस लहरत होते, जे तरुणांच्या मनाला भुरळ घालत होते. तिच्या नजरेने इतर स्त्रियांचे मन मोडून दाखवत होते की, 'स्त्रियांचे मन असे असते.' तिचे कपाळ तेजस्वी, भुवया मदनाच्या धनुष्याप्रमाणे वाकड्या, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे लाल, नाक तिळाच्या फुलासारखे नाजूक, गाल मऊ व स्निग्ध, त्यांच्या मधला भाग उजळलेला, ओठ बिंब फळासारखे लाल, दात डाळिंबाच्या दाण्यासारखे, हनुवटी शंखासारखी सुंदर, गळा मोहक, छाती भरदार व सुडौल, स्तन उठावदार व अनेक हारांनी सजलेले, बाहू मांसल, बोटे कमळाच्या कळ्यांसारखी नाजूक व गुलाबी, विविध मौल्यवान अंगठ्यांनी सजलेली, कंबर बारीक, नाभी खोल, नितंब रुंद, मांड्या हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे, पाय सुडौल, पायांना नुपूर व इतर दागिने, बोटांना अलंकार, फुललेल्या निळ्या कमळाचा सुगंध दरवळत, ती काळी मिरी खात खात त्याच्या समोर आली.