शून्यं तदखिलं विश्वं विलोक्य परमेश्वरी । शून्यं तदखिलं स्वेन पूरयामास तेजसा
परमेश्वरीने संपूर्ण विश्व रिकामे पाहिले आणि मग तिने स्वतःच्या तेजाने ते रिकामेपण भरून टाकले.
सा लक्ष्मीर्धरणी चैव नीलादेवीति विश्रुता । आधारभूता जगतः पृथिवीरूपमाश्रिता
ती लक्ष्मी, पृथ्वी आणि नीलादेवी म्हणून प्रसिद्ध आहे; जगाचा आधार म्हणून ती पृथ्वीचे रूप धारण करते.
तोयादिरसरूपेण सैव नीलावपुर्भवेत् । लक्ष्मीरूपत्वमापन्ना धनवाग्रूपिणी हि सा
पाणी आणि इतर रसांचे रूप घेऊन ती नीलाचे रूप धारण करते; लक्ष्मीचे रूप प्राप्त करून ती धनाची मूर्ती होते.
एवं देवीस्वरूपा सा जगतः श्रीः श्रीताहरिम् । समस्तविद्याभेदा स्युर्लक्ष्मीरूपा वरानने
अशी देवी स्वतःच्या स्वरूपात जगाची श्री आहे, हे सुंदरमुखी, आणि सर्व विद्यांचे प्रकार लक्ष्मीच्या रूपात आहेत.
श्रीरूपमखिलं सर्वं तस्या हि वपुरुच्यते । सौंदर्यं शीलवृत्तं च सौभाग्यं स्त्रीषु संस्थितम् । तस्या रूपं च गिरिजे सर्वासां मूर्ध्नि योषिताम्
संपूर्ण सौंदर्य तिचे रूप मानले जाते; स्त्रियांच्या सौंदर्य, स्वभाव, वर्तन आणि सौभाग्य—हे सर्व, हे गिरिजे, तिचेच रूप असून सर्व स्त्रियांच्या शिरोमणी आहे.
यस्याः कटाक्षाय तमोग्रदृष्ट्या ब्रह्माशिवस्स्वर्गपतिर्महेंद्रः । चंद्रश्च सूर्यो धनदोपमोग्निः प्रभूतमैश्वर्यमवाप्नुवंति
जिच्या कटाक्षाने, तीव्र दृष्टिने, ब्रह्मा, शिव, स्वर्गाचा राजा इंद्र, चंद्र, सूर्य, कुबेर आणि अग्नी यांना मोठे ऐश्वर्य प्राप्त होते.
लक्ष्मीः श्रीः कमला विद्या माता विष्णुप्रिया सती । पद्मालया पद्महस्ता पद्माक्षी लोकसुंदरी
लक्ष्मी, श्री, कमळा, विद्या, माता, विष्णूची प्रिय, सती; जी कमळात वास करते, हातात कमळ धरते, कमळासारखी डोळे असलेली, आणि सर्व लोकांची सुंदरता आहे.
भूतानामीश्वरी नित्या सह्या सर्वगता शुभा । विष्णुपत्नी महादेवी क्षीरोदतनया रमा
सर्व जीवांची स्वामिनी, शाश्वत, सहनशील, सर्वत्र असणारी, मंगलमय; विष्णूची पत्नी, महादेवी, क्षीरसागराची कन्या, रमा.
अनंता लोकमाता भूर्नीला सर्वसुखप्रदा । रुक्मिणी च तथा सीता सर्ववेदवती शुभा
अनंत, सर्व जगाची माता, पृथ्वी, निळ्या रंगाची, सर्व सुख देणारी; रुक्मिणी आणि सीता, सर्व वेदांचा स्वरूप असलेली, शुभ.
सती सरस्वती गौरी शांतिः स्वाहा स्वधा रतिः । नारायणी वरारोहा विष्णोर्नित्यानपायिनी
सती, सरस्वती, गौरी, शांतता, स्वाहा, स्वधा, रती; नारायणी, सुंदर अंगयष्टी असलेली, विष्णूपासून कधीही न वेगळी होणारी.
एतानि पुण्यनामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् । स महाश्रियमाप्नोति धनधान्यमकल्मषम्
जो कोणी सकाळी उठून ही पुण्य नावं म्हणतो, त्याला मोठी श्रीमंती, धन, धान्य आणि पापमुक्ती मिळते.
हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतः स्रजाम् । चंद्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं विष्णोरनपगामिनीम्
सोन्यासारखी कांती असलेली, हरिणीसारखी, सोनं आणि चांदीच्या माळांनी सजलेली; चंद्रासारखी उजळ, सोन्याची लक्ष्मी, जी विष्णूला कधीही सोडत नाही.
गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्
सुगंधी, जिंकता न येणारी, नेहमी पोषण करणारी, कर्म देणारी; सर्व जीवांची स्वामिनी अशा श्रीला मी इथे आवाहन करतो.
एवं ऋक्संहितायां तु स्तूयमाना महेश्वरी । सर्वैश्वर्यसुखं प्रादाच्छिवादीनां दिवौकसाम्
अशा रीतीने ऋग्वेदात महादेवीचे स्तवन केले आहे; तिने शिव आणि देवांना सर्व ऐश्वर्य आणि सुख दिले.
अस्येशाना हि जगतो विष्णुपत्नी सनातनी । यदपाङ्गाश्रितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्
ही जगाची स्वामिनी, विष्णूची शाश्वत पत्नी आहे; तिच्या कृपादृष्टीवर सर्व जग, स्थावर आणि जंगम, अवलंबून आहे.
यस्य वक्षसि सा देवी प्रभाग्नाविव तिष्ठति । स वै सर्वेश्वरः साक्षादक्षरः पुरुषोऽव्ययः
जिचे स्थान त्याच्या छातीवर अग्नीतील तेजासारखे आहे, तोच सर्वांचा प्रत्यक्ष स्वामी, अक्षय, अचल पुरुष आहे.
स वै नारायणः श्रीमान्वात्सल्यगुणसागरः । स्वामी सुशीलः सुभगः सर्वज्ञः सर्वशक्तिमान्
तो नारायण, श्रीयुक्त, वात्सल्य आणि गुणांचा महासागर; स्वामी, सौम्य, सुंदर, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान आहे.
नित्यं संपूर्णकामश्च नैसर्गिकसुहृत्सखा । कृपापीयूषजलधिः शरणं सर्वदेहिनाम्
तो नेहमी सर्व इच्छांनी परिपूर्ण, नैसर्गिक मित्र आणि सखा; कृपेच्या अमृताचा समुद्र, सर्व जीवांचा आश्रय आहे.
स्वर्गापवर्गसुखदो भक्तानां करुणाकरः । श्रीमते विष्णवे तस्मै दास्यं सर्वं करोम्यहम्
स्वर्ग आणि मोक्षाचे सुख देणारा, भक्तांसाठी करुणेचा सागर; त्या श्रीविष्णूला मी सर्व सेवा अर्पण करतो.
देशकालाद्यवस्था तु सर्वासु कमलापतेः । इति स्वरूपं संसिद्धं सुखं दास्यमवाप्नुयात्
सर्व देश, काळ आणि अवस्थांमध्ये, सर्व काही कमळपतीचेच आहे; त्याचे स्वरूप ओळखून, सेवा करण्याचे सुख मिळते.
एवं विदित्वा मंत्रार्थं तद्भक्तिं सम्यगाचरेत् । दासभूतमिदं तस्य जगत्स्थावरजंगमम्
मंत्राचा अर्थ समजून, त्याची भक्ती योग्य रीतीने करावी; हे संपूर्ण जग, स्थावर आणि जंगम, त्याचेच दास आहे.
श्रीमन्नारायणः स्वामी जगतां प्रभुरीश्वरः । माता पिता सुतो बंधुर्निवासः शरणं गतिः
श्रीमंत नारायण, स्वामी, जगाचा प्रभु; आई, वडील, मुलगा, नातेवाईक, निवासस्थान, आश्रय आणि अंतिम ध्येय आहे.
कल्याणगुणवान्श्रीशः सर्वकामफलप्रदः । योऽसौ निर्गुण इत्युक्तः शास्त्रेषु जगदीश्वरः
श्रीचा स्वामी, शुभ गुणांनी युक्त, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा; जो शास्त्रात 'गुणरहित' म्हणतात, तोच जगाचा ईश्वर आहे.
प्राकृतैर्हेयसंयुक्तैर्गुणैर्हीनत्वमुच्यते । यत्र मिथ्या प्रपञ्चत्वं वाक्यैर्वेदांतगोचरैः
नैसर्गिक आणि दोषयुक्त गुणांमुळे जे हीनपण येते, ते सांगितले आहे; जिथे खोट्या जगाच्या स्वरूपाची चर्चा वेदांतातील वाक्यांत होते.
दृश्यमानमिदं सर्वमनित्यमिति चोच्यते । अत्रापि प्राकृतं रूपमण्डस्यैव विनाशनम्
इथे दिसणारी ही सर्व सृष्टी क्षणभंगुर आहे असं म्हटलं जातं; अगदी या ब्रह्मांडाचं नैसर्गिक रूपही शेवटी नष्टच होतं.
प्राकृतानां हि रूपाणामनित्यत्वं तथोच्यते । इममर्थं महादेवि प्रकृतेरुद्भवं हरेः
नैसर्गिक रूपंही कायमची नसतात असं सांगितलं आहे. हेच, हे महादेवी, प्रकृतीतून हरिचा जन्म कसा होतो याच्याशी संबंधित आहे.
क्रीडार्थं देवदेवस्य विष्णोर्लीलाधिकारिणः । लोकैश्चतुर्भिर्दशभिः सागरैर्द्वीपसंयुतैः
देवतांचा देव असलेल्या विष्णूंनी आपल्या लीलेसाठी, चार आणि मग दहा समुद्रांसह, द्वीपांनी युक्त असे लोक निर्माण केले.
भूतैश्चतुर्विधैश्चापि भूधरैश्च महोच्छ्रयैः । परिपूर्णमिदं रम्यमंडं प्रकृतिसंभवम्
चार प्रकारची जीवसृष्टी आणि उंच डोंगर यांनी हे सुंदर आणि पूर्ण ब्रह्मांड, प्रकृतीतून निर्माण झालं आहे.
दशोत्तरगुणोपेतं सप्तावरणसंवृतम् । कलाकाष्ठादिरूपेण यः कालं परिवर्तते
दहा आणि त्याहून अधिक गुणांनी युक्त, सात आवरणांनी वेढलेलं हे ब्रह्मांड आहे; यात काला, काष्ठ अशा वेगवेगळ्या रूपांनी काळ फिरत असतो.
कालेनैव जगत्सर्गस्थितिसंहरणं भवेत् । चतुर्युगसहस्रं वै ब्रह्मणो दिवसो भवेत्
फक्त काळामुळेच जगाची सृष्टी, स्थिती आणि संहार घडतो; ब्रह्माचा एक दिवस म्हणजे चार युगांच्या हजार चक्रांचा काळ असतो.