दद्याद्द्रव्यमतो भूयः सचैलं शोभितं मृदु । भूषणानि यथार्हाणि स्वशक्त्या प्रतिपादयेत्
आपल्याकडील सामर्थ्यानुसार, सुंदर वस्त्रे, मऊ आणि सजवलेली, तसेच योग्य त्या दागिन्यांसह अधिक संपत्ती द्यावी.
गंधपुष्पं प्रतिदिनं केवलं गंधमेव च । केवलं च तथा पुष्पं फलकाले फलान्यपि
रोज सुवासिक द्रव्य आणि फुले, किंवा फक्त सुवास, किंवा फक्त फुले अर्पण करावीत; आणि फळे हंगामात मिळतील तेव्हा अर्पण करावीत.
तांबूलं च तथा दद्यान्नमस्कुर्याच्च भक्तितः । पुराणस्य समाप्तौ तु दद्याद्दानादिकं तथा
त्याचप्रमाणे तांबूल द्यावे आणि भक्तीने वंदन करावे; पुराण वाचनाच्या समाप्तीला दान वगैरे द्यावे.
अधिकं तु तथा देयं भूहिरण्यादिकं नृप । न च तूष्णीमुपक्रम्य श्रोतुमर्हति कश्चन
त्याशिवाय, अधिक म्हणजे जमीन, सोने वगैरेही द्यावे, हे राजा; आणि कोणीही गप्प बसून ऐकू नये.
सभासद्भिः कृता चैव या पूजैकेन वा कृता । देवस्थाने यथाशक्ति सर्वैः पूजनमिष्यते
सभेतील लोकांनी किंवा एकाने केलेली पूजा असो, देवळात प्रत्येकाने आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी, हे योग्य आहे.
तीर्थेपि च यथा राम पुण्येष्वायतनेषु च । स्वशक्त्या पूजनं कुर्यात्पुराणज्ञाय राघव
राम, तीर्थक्षेत्रात किंवा पवित्र स्थळीही, पुराण जाणणाऱ्याची आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी.
श्रोतुस्तु लक्षणं पूर्वं मयोक्तं तु भवेन्नृप । पौराणिकस्य सर्वस्य लक्षणं कथयामि ते
हे राजा, ऐकणाऱ्याचे गुण मी आधी सांगितले; आता मी तुला पुराण सांगणाऱ्याचे गुण सांगतो.
कुलहीनो महाव्याधिर्महापापी तिरस्कृतः । शौचाचारविहीनश्च वेदस्मृतिविवर्जितः
ज्याचा कुळ नाही, जो मोठ्या आजाराने ग्रस्त आहे, मोठा पापी आहे, लोकांनी नाकारलेला आहे, शुद्धता व चांगले वर्तन नाही, वेद व स्मृतीपासून दूर आहे,
अन्यदेवः पूतिवचो व्यंगश्चाप्यधिकांगवान् । परपूर्वापतिः स्तेनः प्राणिहंता निराकृतिः
जो इतर देवांची पूजा करतो, वाईट बोलतो, अपंग आहे किंवा शरीराला जास्त अवयव आहेत, दुसऱ्याची पत्नी त्याची पहिली आहे, चोर आहे, प्राण्यांचा संहार करणारा आहे, किंवा कुरूप आहे,
अथ वर्ज्यं पुराणं ते कथयामि नृपोत्तम । पूर्वज्ञैरुच्यमानं च यत्प्रोक्तं मुनिभिः परैः
राजांमध्ये श्रेष्ठ, आता मी तुला कोणते पुराण टाळावे हे सांगतो, जे पूर्वीच्या ज्ञानी आणि मोठ्या ऋषींनी सांगितले आहे.
व्यासादयो मुनिवरा यत्प्रोचुस्तदुदीरयेत् । पुराणस्थं पठेद्ग्रन्थं व्याख्यायेत विचारयन्
फक्त व्यास आणि इतर महान ऋषींनी सांगितलेलेच वाचावे; पुराणातील ग्रंथ वाचावा आणि विचारपूर्वक त्याचे स्पष्टीकरण करावे.
यया कयापि वा राम भाषयादेशभाषतः । न देशभाषा रचितं ग्रंथं श्रुत्वा फलं लभेत्
राम, कोणत्याही भाषेत किंवा प्रादेशिक बोलीत सांगितले तरी, प्रादेशिक भाषेत रचलेला ग्रंथ ऐकून फळ मिळत नाही.
व्याख्या या कापि काकुत्स्थ पुराणस्य हिता हि सा । तस्मात्त्वं देवयाचस्व व्याख्यास्ये यत्पुराणकम्
काकुत्स्थ, पुराणाची कोणतीही व्याख्या उपयुक्तच असते; म्हणून, तू देवांना प्रार्थना कर, मी तुला पुराण समजावून सांगतो.
शंभुरुवाच- एवं पौराणिकेनोक्तं श्रुतवानपि गौतमः । स्वयं वस्त्रत्रयं प्रादाद्ब्राह्मणाय महात्मने
शंभू म्हणाले: पुराण सांगणाऱ्याने सांगितल्याप्रमाणे, गौतमाने ऐकून स्वतः त्या महात्मा ब्राह्मणाला तीन वस्त्रे दिली.
कौर्मं पुराणं प्रथमं श्रुतवानिति नः श्रुतम् । दत्तवान्स्वर्णमधिकं वस्त्राणि च शुभानि च
आम्हाला ऐकायला मिळाले की, त्याने प्रथम कूर्म पुराण ऐकले; त्याने जास्त सोने आणि सुंदर वस्त्रे दिली.
अथ लैंगं च शुश्राव वैष्णवं वामनं तथा । पाद्मं च गारुडं चैव सौरं ब्राह्ममथैव च
नंतर त्याने लैंग, वैष्णव, वामन, पद्म, गरुड, सौर आणि ब्रह्म पुराणही ऐकले.
एवमष्ट स शुश्राव पुराणानि स गौतमः । अथ रामायणं चैव कौर्ममेव पुनश्च सः
अशा प्रकारे गौतमाने ही आठ पुराणे ऐकली; मग त्याने पुन्हा रामायण आणि कूर्म पुराणही ऐकले.
शिवनारायणेत्येवं जपं चक्रे सदैव हि । अवाप निधनं चापि स गतो ब्रह्मणः पदम्
तो नेहमी 'शिव' आणि 'नारायण' ही नावे जपायचा; त्याने देह ठेवला आणि ब्रह्मपदाला गेला.
ब्रह्मा संपूज्य तं विप्रं विष्णुलोकमथागमत् । विष्णुना पूजितः सोऽथ जगाम शिवमंदिरम्
ब्रह्मदेवाने त्या ब्राह्मणाचे पूजन करून, नंतर विष्णुलोकात गेला. तिथे विष्णूने त्याचे स्वागत केले आणि मग तो शंकराच्या मंदिरात गेला.
सर्वेषामेव वंद्योऽसौ गौतमो मुनिसत्तमः । भारतश्रवणे चापि नियमा ये मयेरिताः
सर्वांनी वंदन करावा असा गौतम ऋषी श्रेष्ठ आहे. आणि मी सांगितलेल्या नियमांचे पालन भारत ऐकताना करावे.
पुरा व्यासेन मुनिना त्रिवर्षाद्यत्कृतं शुभम् । श्रवणात्तस्य कृत्स्नस्य व्याकर्ता भारतस्य यः
पूर्वी व्यास ऋषींनी तीन वर्षांनी जे पुण्य कार्य केले, ते म्हणजे भारताचा संपूर्ण अर्थ ऐकून सांगणारा तोच आहे.
न किंचित्प्रणमेद्विप्रं मुक्त्वा योगिनमुत्तमम् । सर्वेषामेव वंद्योसौ भारतं व्याकरोति यः
सर्व ब्राह्मणांना वंदन करू नये, फक्त श्रेष्ठ योग्याला वंदन करावे. जो भारत सांगतो, तोच सर्वांचा वंदनीय आहे.
यो महाभारतं नित्यं व्याख्यास्यति पठेच्च वा । स सर्वेभ्योधिको विप्रस्तारयेच्चैव मानवान्
जो ब्राह्मण नेहमी महाभारताचे वाचन किंवा अर्थ सांगतो, तो सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ ठरतो आणि तो माणसांना तारतो.
व्याकरोति च पर्वैकं सर्वाणि कतिचित्तु वा । सर्वपापविनिर्मुक्तो हव्ये कव्ये विशिष्यते
तो एक पर्व किंवा कितीही पर्वांचे स्पष्टीकरण करतो, तरी तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि देव-पूर्वज यांना अर्पण करण्यात श्रेष्ठ ठरतो.
तमेव प्रणमेद्विप्रं तमेवार्हं च पूजयेत् । तमेव भोजयेन्नित्यं सर्वं तस्मै निवेदयेत्
फक्त त्या ब्राह्मणाला वंदन करावे, त्याला योग्य मानून पूजन करावे, रोज त्याला जेवू घालावे आणि सर्व काही त्याला अर्पण करावे.
तस्य पूजाविधिः प्रोक्तो व्याख्यानसमये द्विजः । प्रतिपूज्योऽथ वस्त्राद्यैः पूजयेद्विधिमार्गतः
त्याच्या पूजनाची पद्धत व्याख्यानाच्या वेळी सांगितली आहे. योग्य रीतीने वस्त्र वगैरे देऊन त्याचे पूजन करावे.
आदिपर्वसमाप्तौ च सूक्ष्मवस्त्रत्रयं ददेत् । सुवर्णं च यथाशक्ति सभापर्वणि वाससी
आदिपर्व संपल्यावर तीन सूक्ष्म वस्त्रे द्यावीत. सभापर्वात शक्य असेल तितके सोने आणि वस्त्रे द्यावीत.
आनुशासनिकारण्यस्वर्गारोहेषु पर्वसु । आदिपर्वणि पूजा या सा पूजा नृपपुंगव
अनुशासन, अरण्य आणि स्वर्गारोहण या पर्वांमध्ये, आदिपर्वात जशी पूजा केली, तशीच पूजा पुन्हा करावी, राजाधिराज.
कर्णाश्वमेधवैराटशल्यद्रोणेषु पर्वसु । सूक्ष्मवस्त्रत्रयं शुद्धं निष्कद्वयमथापि वा
कर्ण, अश्वमेध, विराट, शल्य आणि द्रोण या पर्वांमध्ये, तीन स्वच्छ वस्त्रे किंवा दोन सुवर्णमुद्रा द्याव्यात.
क्षुद्रपर्वस्वथान्येषु निष्कावथ समानयेत् । हरिवंशे सनिष्कं तु वस्त्रत्रितयमेव तु
इतर लहान पर्वांमध्ये सुवर्णमुद्रा द्याव्यात. हरिवंशात तीन वस्त्रे आणि एक सुवर्णमुद्रा द्यावी.