न स्वाध्यायस्तपो वापि न मंत्रो न जुहोतयः । फलंति न तथा तिष्ये पुराणश्रवणं यथा
स्वाध्याय, तप, मंत्र किंवा यज्ञ यांना जेवढं फळ मिळत नाही, तेवढं पुराण ऐकण्याने मिळतं.
एकैकश्रवणादेव पातकं महदेव तु । नाशमाप्नोत्यसंदेहः श्रीशैले वर्तनादिव
म्हणून, महादेव, एक श्लोक जरी ऐकला तरी मोठं पाप नक्कीच नष्ट होतं, जसं श्रीशैल क्षेत्रात राहिल्यावर होतं.
अतो गुरुः पुराणज्ञः श्रोतृवंद्योऽघनाशनः । न तस्मादधिकः कश्चिद्गुरुरस्ति गतिप्रदः
म्हणून, पुराण जाणणारा गुरु ऐकणाऱ्याने वंदनीय असतो आणि तो पापांचा नाश करणारा आहे; त्याहून मोठा, मुक्ती देणारा गुरु दुसरा कोणी नाही.
मंत्रेषु गुरवो ये च वेदशास्त्रेषु ये मताः । नेशते सर्वविज्ञानं दातुं तस्मान्न बोधकाः
मंत्रांचे किंवा वेदशास्त्रांचे जे गुरु मानले जातात, ते सर्व ज्ञान देऊ शकत नाहीत; म्हणून ते खरे बोधक नाहीत.
पिशाचाः प्रायशो राम ब्रह्मराक्षसनामिनः । वेदमंत्रस्य वेत्तारो दृश्यंते न पुराणवित्
राम, पिशाच्च किंवा ब्रह्मराक्षस असे जे म्हणतात, ते वेदमंत्र जाणणारे बरेचदा दिसतात, पण पुराण जाणणारा तसा आढळत नाही.
पुराणविमुखो नैव सर्वः सर्वं हि पश्यति । पुराणज्ञो हि तस्तस्मात्पापनाशकरः प्रभुः
जो पुराणाकडे दुर्लक्ष करतो, त्याला सर्व काही दिसत नाही; पण पुराण जाणणारा पापांचा नाश करणारा आणि प्रभू असतो.
तत्पूजा सर्वपूजा स्यात्सर्वद्रोहोऽस्य पीडनम् । यथा समस्तदानानां विद्यादानं प्रशस्यते
त्याची पूजा म्हणजे सर्वांची पूजा आहे; त्याला त्रास देणे म्हणजे सर्वांना त्रास देणे. जसं विद्या दान सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ मानलं जातं,
पौराणिकस्तथा धन्यस्तत्र दानं महत्फलम् । राम उवाच-। किं वा पौराणिके देयं कियत्कीदृशमेव च
तसंच, पुराण सांगणारा धन्य असतो आणि त्याला दिलेलं दान मोठं फळ देतं. राम म्हणाला: पुराण सांगणाऱ्याला काय द्यावं, किती आणि कसं द्यावं?
पुराणं कीदृशं वर्ज्यं वर्ज्यः कीदृक्पुराणवित् । शंभुरुवाच- षड्रसानन्नपानानि स्नेहद्रव्याणि यानि च
कसं पुराण टाळावं, आणि कसा पुराण जाणणारा टाळावा? शंभू म्हणाले: सहा रसांचे अन्नपदार्थ, पेये आणि तूप किंवा तेलाचे पदार्थ,
गृहं सोपस्करं राम पुराणज्ञाय दापयेत् । पर्याप्तान्येव सर्वाणि अधिकानि फलाधिकात्
राम, घर आणि त्यातील सर्व सामान पुराण जाणणाऱ्याला द्यावं; सर्व काही पुरेसं असावं, कारण जास्त दिलं तर जास्त फळ मिळतं.
दद्याद्द्रव्यमतो भूयः सचैलं शोभितं मृदु । भूषणानि यथार्हाणि स्वशक्त्या प्रतिपादयेत्
आपल्याकडील सामर्थ्यानुसार, सुंदर वस्त्रे, मऊ आणि सजवलेली, तसेच योग्य त्या दागिन्यांसह अधिक संपत्ती द्यावी.
गंधपुष्पं प्रतिदिनं केवलं गंधमेव च । केवलं च तथा पुष्पं फलकाले फलान्यपि
रोज सुवासिक द्रव्य आणि फुले, किंवा फक्त सुवास, किंवा फक्त फुले अर्पण करावीत; आणि फळे हंगामात मिळतील तेव्हा अर्पण करावीत.
तांबूलं च तथा दद्यान्नमस्कुर्याच्च भक्तितः । पुराणस्य समाप्तौ तु दद्याद्दानादिकं तथा
त्याचप्रमाणे तांबूल द्यावे आणि भक्तीने वंदन करावे; पुराण वाचनाच्या समाप्तीला दान वगैरे द्यावे.
अधिकं तु तथा देयं भूहिरण्यादिकं नृप । न च तूष्णीमुपक्रम्य श्रोतुमर्हति कश्चन
त्याशिवाय, अधिक म्हणजे जमीन, सोने वगैरेही द्यावे, हे राजा; आणि कोणीही गप्प बसून ऐकू नये.
सभासद्भिः कृता चैव या पूजैकेन वा कृता । देवस्थाने यथाशक्ति सर्वैः पूजनमिष्यते
सभेतील लोकांनी किंवा एकाने केलेली पूजा असो, देवळात प्रत्येकाने आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी, हे योग्य आहे.
तीर्थेपि च यथा राम पुण्येष्वायतनेषु च । स्वशक्त्या पूजनं कुर्यात्पुराणज्ञाय राघव
राम, तीर्थक्षेत्रात किंवा पवित्र स्थळीही, पुराण जाणणाऱ्याची आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी.
श्रोतुस्तु लक्षणं पूर्वं मयोक्तं तु भवेन्नृप । पौराणिकस्य सर्वस्य लक्षणं कथयामि ते
हे राजा, ऐकणाऱ्याचे गुण मी आधी सांगितले; आता मी तुला पुराण सांगणाऱ्याचे गुण सांगतो.
कुलहीनो महाव्याधिर्महापापी तिरस्कृतः । शौचाचारविहीनश्च वेदस्मृतिविवर्जितः
ज्याचा कुळ नाही, जो मोठ्या आजाराने ग्रस्त आहे, मोठा पापी आहे, लोकांनी नाकारलेला आहे, शुद्धता व चांगले वर्तन नाही, वेद व स्मृतीपासून दूर आहे,
अन्यदेवः पूतिवचो व्यंगश्चाप्यधिकांगवान् । परपूर्वापतिः स्तेनः प्राणिहंता निराकृतिः
जो इतर देवांची पूजा करतो, वाईट बोलतो, अपंग आहे किंवा शरीराला जास्त अवयव आहेत, दुसऱ्याची पत्नी त्याची पहिली आहे, चोर आहे, प्राण्यांचा संहार करणारा आहे, किंवा कुरूप आहे,
अथ वर्ज्यं पुराणं ते कथयामि नृपोत्तम । पूर्वज्ञैरुच्यमानं च यत्प्रोक्तं मुनिभिः परैः
राजांमध्ये श्रेष्ठ, आता मी तुला कोणते पुराण टाळावे हे सांगतो, जे पूर्वीच्या ज्ञानी आणि मोठ्या ऋषींनी सांगितले आहे.
व्यासादयो मुनिवरा यत्प्रोचुस्तदुदीरयेत् । पुराणस्थं पठेद्ग्रन्थं व्याख्यायेत विचारयन्
फक्त व्यास आणि इतर महान ऋषींनी सांगितलेलेच वाचावे; पुराणातील ग्रंथ वाचावा आणि विचारपूर्वक त्याचे स्पष्टीकरण करावे.
यया कयापि वा राम भाषयादेशभाषतः । न देशभाषा रचितं ग्रंथं श्रुत्वा फलं लभेत्
राम, कोणत्याही भाषेत किंवा प्रादेशिक बोलीत सांगितले तरी, प्रादेशिक भाषेत रचलेला ग्रंथ ऐकून फळ मिळत नाही.
व्याख्या या कापि काकुत्स्थ पुराणस्य हिता हि सा । तस्मात्त्वं देवयाचस्व व्याख्यास्ये यत्पुराणकम्
काकुत्स्थ, पुराणाची कोणतीही व्याख्या उपयुक्तच असते; म्हणून, तू देवांना प्रार्थना कर, मी तुला पुराण समजावून सांगतो.
शंभुरुवाच- एवं पौराणिकेनोक्तं श्रुतवानपि गौतमः । स्वयं वस्त्रत्रयं प्रादाद्ब्राह्मणाय महात्मने
शंभू म्हणाले: पुराण सांगणाऱ्याने सांगितल्याप्रमाणे, गौतमाने ऐकून स्वतः त्या महात्मा ब्राह्मणाला तीन वस्त्रे दिली.
कौर्मं पुराणं प्रथमं श्रुतवानिति नः श्रुतम् । दत्तवान्स्वर्णमधिकं वस्त्राणि च शुभानि च
आम्हाला ऐकायला मिळाले की, त्याने प्रथम कूर्म पुराण ऐकले; त्याने जास्त सोने आणि सुंदर वस्त्रे दिली.
अथ लैंगं च शुश्राव वैष्णवं वामनं तथा । पाद्मं च गारुडं चैव सौरं ब्राह्ममथैव च
नंतर त्याने लैंग, वैष्णव, वामन, पद्म, गरुड, सौर आणि ब्रह्म पुराणही ऐकले.
एवमष्ट स शुश्राव पुराणानि स गौतमः । अथ रामायणं चैव कौर्ममेव पुनश्च सः
अशा प्रकारे गौतमाने ही आठ पुराणे ऐकली; मग त्याने पुन्हा रामायण आणि कूर्म पुराणही ऐकले.
शिवनारायणेत्येवं जपं चक्रे सदैव हि । अवाप निधनं चापि स गतो ब्रह्मणः पदम्
तो नेहमी 'शिव' आणि 'नारायण' ही नावे जपायचा; त्याने देह ठेवला आणि ब्रह्मपदाला गेला.
ब्रह्मा संपूज्य तं विप्रं विष्णुलोकमथागमत् । विष्णुना पूजितः सोऽथ जगाम शिवमंदिरम्
ब्रह्मदेवाने त्या ब्राह्मणाचे पूजन करून, नंतर विष्णुलोकात गेला. तिथे विष्णूने त्याचे स्वागत केले आणि मग तो शंकराच्या मंदिरात गेला.
सर्वेषामेव वंद्योऽसौ गौतमो मुनिसत्तमः । भारतश्रवणे चापि नियमा ये मयेरिताः
सर्वांनी वंदन करावा असा गौतम ऋषी श्रेष्ठ आहे. आणि मी सांगितलेल्या नियमांचे पालन भारत ऐकताना करावे.