करणे चापि लग्ने च ग्रहताराबलान्विते । अमूढेन ग्रहे बाले न च वृद्धौ गुरौस्थिते
योग्य करण, लग्न आणि ग्रह-नक्षत्र बलवान असावेत; ग्रह ग्रस्त, लहान किंवा वृद्ध अवस्थेत नसावेत, गुरुही पीडित नसावा.
न कृष्णपक्षे ग्रहणे न च नास्तिकसंनिधौ । पूर्वोक्तलक्षणोपेतं पुराणं शृणुयादिति
कृष्ण पक्षात, ग्रहणाच्या वेळी किंवा नास्तिकांच्या उपस्थितीत नाही; पूर्वी सांगितलेल्या गुणांनी युक्त असे पुराण ऐकावे.
शुद्धगेहेऽथवा शुद्धवेदिकायां मठेथ वा । नदीतीरे देवगेहे सभामंडप एव च
शुद्ध घरात, स्वच्छ वेदीवर किंवा मठात, नदीच्या काठी, देवळात किंवा सभामंडपात,
रथ्या मठेथ वा रम्ये पुण्यशालासु राघव । स्वयं नमस्य विप्रेंद्रान्पुराणज्ञं विशेषतः
किंवा सुंदर रस्त्यावर, पुण्यशाळेत, हे राघव, स्वतः ब्राह्मणश्रेष्ठांना, विशेषतः पुराणज्ञांना नमस्कार करावा.
आसनं कल्पितं कुर्य्यादूर्ध्वं सर्वविशेषितम् । एहि धर्म्मासनमिति वक्तव्यं स्यादनिष्ठुरम्
सर्वांत वरचे, विशेष आसन तयार करावे आणि कोमलपणे, "या धर्मासनावर या," असे सांगावे.
पुराणप्रक्रमदिने यत्कार्यं तदुदीरयेत् । व्याख्यातारं पुराणस्य वस्त्राद्यैः परिपूजयेत्
पुराणाच्या आरंभाच्या दिवशी जे काही करावयाचे ते जाहीर करावे आणि पुराण सांगणाऱ्याचा वस्त्रादींनी सन्मान करावा.
शुभानि दत्वा वस्त्राणि सूक्ष्माणि च नवानि च । करकंठविभूषादि पात्रमासनमेव च
शुभ, सूक्ष्म आणि नवे वस्त्र, कमंडलू, गळ्यातील अलंकार, पात्र किंवा आसन द्यावे.
गंधपुष्पाक्षतैः पूज्य तांबूलं विनिवेद्य च । शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम्
सुगंध, फुले आणि अक्षता याने पूजा करावी, तांबूल अर्पण करावे; नंतर पांढरे वस्त्र घातलेला, चंद्रासारखा, चार हातांचा विष्णू ध्यानात धरावा.
प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये । सभासदश्च संपूज्य गणेशं प्रार्थयेत्ततः
सर्व विघ्न दूर व्हावीत म्हणून त्याचे प्रसन्न मुख ध्यानात घ्यावे; सभासदांचा सन्मान करून नंतर गणेशाची प्रार्थना करावी.
ॐनमेत्यादि मंत्रेण पूजनं भारती नुतिः । प्रातःकाले पुराणस्य प्रक्रमं प्रारभेदिति
"ॐ नमः" या मंत्राने पूजा करावी, सरस्वतीचे स्तवन करावे; सकाळी पुराणाचे वाचन सुरू करावे.
उपक्रमदिने राम त्रिपंचदश वा शुभाः । श्लोका द्वितीये दिवसे ततो द्विगुणिताः शुभाः
पहिल्या दिवशी, हे राम, पंधरा शुभ श्लोक; दुसऱ्या दिवशी त्याहून दुप्पट शुभ श्लोक म्हणावेत.
तृतीये दिवसे राम ततश्चाधिकमिष्यते । दिनानामव्यवच्छेदाद्व्याख्यानं श्रवणं तथा
तिसऱ्या दिवशी, हे राम, त्याहून अधिक श्लोक म्हणावेत; दिवसांची खंड न करता, वाचन आणि श्रवण सुरू ठेवावे.
व्यवस्थितिर्यदा जाता तदा पौराणिकं गुरुम् । तांबूलादिप्रदायाथ परेद्युः शृणुयादपि
जेव्हा सर्व तयारी होते, तेव्हा त्या पुराण वाचणाऱ्या गुरूंना तांबूल वगैरे वस्तू द्याव्यात आणि दुसऱ्या दिवशी पुन्हा ऐकायला जावे.
पुराणमेवं श्रोतव्यं दैनंदिनमिति श्रुतिः । व्रतरूपेण यः कश्चित्पुराणं शृणुयान्नरः
शास्त्र सांगते की, पुराण दररोज ऐकावे; जो कोणी व्रत म्हणून पुराण ऐकतो,
यदैवं तत्पुराणं तु तत्र याति न संशयः । पुराणं श्रोतुकामेन श्लोकश्चैकोपि चेच्छ्रुतः
जो पुराण ऐकण्याची इच्छा ठेवतो आणि जरी एक श्लोक ऐकला, तरी त्याला त्याचे फळ नक्कीच मिळते, यात शंका नाही.
तद्दिने तु कृतं पापं नाशयेत्तु न संशयः
त्या दिवशी केलेले सर्व पाप नष्ट होते, यात काहीच शंका नाही.
एवं पुराणं शृणुयाच्च यस्तु स ब्रह्महत्याकृतपापबंधात् । सुरापीतिः स्वर्णहरश्च राम गुर्वंगनागश्च विमुक्तिमेति
जो पुराण ऐकतो, तो जरी ब्राह्मणहत्या, मद्यपान, सोनं चोरलेलं, गुरुपत्नीशी अपराध केलेला असला, तरी तो मुक्तीला पोहोचतो.
पापानि चान्यानि कृतानि पुंभिः सर्वाणि नश्यंति पुराकृतानि । इहापि यान्यब्दशतार्जितानि श्रोतुर्विनश्यंति तथा च वक्तुः
माणसांनी केलेली इतर सर्व पापं, जी पूर्वी कधीही केली असतील, ती नष्ट होतात; आणि या जन्मात शेकडो वर्षे साठवलेली पापंही ऐकणाऱ्याच्या आणि सांगणाऱ्याच्या नाशाला येतात.
कलौ समस्तविप्राणां सर्वज्ञत्वं न विद्यते । विगुणापि ततो व्याख्या फलदा दानकर्मवत्
कलियुगात कोणत्याही ब्राह्मणाजवळ सर्वज्ञता नसते; तरीही अपूर्ण समजावून सांगितले तरी ते दान केल्यासारखे फळ देते.
पुराणानामभिप्रायं व्यासो वेद न चापरः । अहं वेद्मि विशेषेण व्यासादपि विधेरपि
पुराणांचा खरा अर्थ फक्त व्यासांना माहीत आहे, दुसऱ्या कोणालाही नाही; पण मला व्यासांपेक्षा आणि विधिलाही जास्त विशेष ज्ञान आहे.
न स्वाध्यायस्तपो वापि न मंत्रो न जुहोतयः । फलंति न तथा तिष्ये पुराणश्रवणं यथा
स्वाध्याय, तप, मंत्र किंवा यज्ञ यांना जेवढं फळ मिळत नाही, तेवढं पुराण ऐकण्याने मिळतं.
एकैकश्रवणादेव पातकं महदेव तु । नाशमाप्नोत्यसंदेहः श्रीशैले वर्तनादिव
म्हणून, महादेव, एक श्लोक जरी ऐकला तरी मोठं पाप नक्कीच नष्ट होतं, जसं श्रीशैल क्षेत्रात राहिल्यावर होतं.
अतो गुरुः पुराणज्ञः श्रोतृवंद्योऽघनाशनः । न तस्मादधिकः कश्चिद्गुरुरस्ति गतिप्रदः
म्हणून, पुराण जाणणारा गुरु ऐकणाऱ्याने वंदनीय असतो आणि तो पापांचा नाश करणारा आहे; त्याहून मोठा, मुक्ती देणारा गुरु दुसरा कोणी नाही.
मंत्रेषु गुरवो ये च वेदशास्त्रेषु ये मताः । नेशते सर्वविज्ञानं दातुं तस्मान्न बोधकाः
मंत्रांचे किंवा वेदशास्त्रांचे जे गुरु मानले जातात, ते सर्व ज्ञान देऊ शकत नाहीत; म्हणून ते खरे बोधक नाहीत.
पिशाचाः प्रायशो राम ब्रह्मराक्षसनामिनः । वेदमंत्रस्य वेत्तारो दृश्यंते न पुराणवित्
राम, पिशाच्च किंवा ब्रह्मराक्षस असे जे म्हणतात, ते वेदमंत्र जाणणारे बरेचदा दिसतात, पण पुराण जाणणारा तसा आढळत नाही.
पुराणविमुखो नैव सर्वः सर्वं हि पश्यति । पुराणज्ञो हि तस्तस्मात्पापनाशकरः प्रभुः
जो पुराणाकडे दुर्लक्ष करतो, त्याला सर्व काही दिसत नाही; पण पुराण जाणणारा पापांचा नाश करणारा आणि प्रभू असतो.
तत्पूजा सर्वपूजा स्यात्सर्वद्रोहोऽस्य पीडनम् । यथा समस्तदानानां विद्यादानं प्रशस्यते
त्याची पूजा म्हणजे सर्वांची पूजा आहे; त्याला त्रास देणे म्हणजे सर्वांना त्रास देणे. जसं विद्या दान सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ मानलं जातं,
पौराणिकस्तथा धन्यस्तत्र दानं महत्फलम् । राम उवाच-। किं वा पौराणिके देयं कियत्कीदृशमेव च
तसंच, पुराण सांगणारा धन्य असतो आणि त्याला दिलेलं दान मोठं फळ देतं. राम म्हणाला: पुराण सांगणाऱ्याला काय द्यावं, किती आणि कसं द्यावं?
पुराणं कीदृशं वर्ज्यं वर्ज्यः कीदृक्पुराणवित् । शंभुरुवाच- षड्रसानन्नपानानि स्नेहद्रव्याणि यानि च
कसं पुराण टाळावं, आणि कसा पुराण जाणणारा टाळावा? शंभू म्हणाले: सहा रसांचे अन्नपदार्थ, पेये आणि तूप किंवा तेलाचे पदार्थ,
गृहं सोपस्करं राम पुराणज्ञाय दापयेत् । पर्याप्तान्येव सर्वाणि अधिकानि फलाधिकात्
राम, घर आणि त्यातील सर्व सामान पुराण जाणणाऱ्याला द्यावं; सर्व काही पुरेसं असावं, कारण जास्त दिलं तर जास्त फळ मिळतं.