पश्य दर्शय मे लिंगं पीठं यद्यागतं न वा । अथ दृष्ट्वा वीरभद्रो लिंगं पीठमनागतम्
माझ्या समोर लिंग आणि त्याचं आसन दाखव, ते आलंय का नाही ते बघ. मग वीरभद्रानं पाहिलं की लिंगाचं आसन आलं नव्हतं.
दग्धुकामोऽखिलाँल्लोकान्वीरभद्रः प्रतापवान् । अनलं भुवि चिक्षेप क्षणाद्दग्धा मही तदा
सर्व जग जाळायचं ठरवून, पराक्रमी वीरभद्रानं पृथ्वीवर अग्नी फेकला; क्षणात सगळं पृथ्वी जळून गेलं.
अथ सप्ततलान्दग्ध्वा पुनरूर्द्ध्वमवर्तत । पंचोर्द्ध्वलोकानदहज्जनलोकनिवासिनः
मग सात थर जाळून, तो पुन्हा वर वळला आणि वरच्या लोकांनाही जाळलं.
ललाटनेत्रसंभूतं नखेनादाय चानलम् । जंबीरफलसंकाशं कृत्वा करतले विभुः
ललाटातील डोळ्यातून उत्पन्न झालेला अग्नी, नखानं उचलून, प्रभूनं तो जांभळाच्या फळासारखा करून आपल्या हातात धरला.
यदि नायाति पीठं ते दग्धा लोका न संशयः । अनायातमथो दृष्ट्वा वीरभद्रः प्रतापवान्
तुझं आसन आलं नाही तर सगळे लोक जळून जातील, यात शंका नाही. ते आलं नाही असं पाहून, पराक्रमी वीरभद्र—
सनकादयो महात्मानो ज्ञात्वा योगेन चागमन् । गौतमस्याश्रमवरं समागम्य महेश्वरम्
सनकादी महात्म्यांनी योगाने हे समजून, गौतमाच्या उत्तम आश्रमात एकत्र येऊन महेश्वराकडे गेले.
न दृष्टवंतो देवादिं विद्यमानमपि द्विजाः । अस्तुवन्नथ च स्तोत्रैः सर्ववेदसमुद्भवैः
त्या ब्राह्मणांना देव वगैरे दिसले नाहीत, जरी ते तिथेच होते; मग त्यांनी सर्व वेदांमधून आलेल्या स्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली.
ॐनमो देवदेवाय तस्मै शुद्धप्रभाचिंत्यरूपाय तस्मै । नमः सुराणामधीशाय तस्मै नमो वेदगुह्याय शुद्धाय तस्मै
ॐ, देवांचा देव, शुद्ध तेजस्वी आणि अगम्य रूप असलेल्या त्याला नमस्कार; देवांचा अधिपती, वेदांत गूढ आणि शुद्ध असलेल्या त्याला नमस्कार.
नमः शिवायादिदेवाय तस्मै नमो व्यालयज्ञोपवीताय तस्मै । नमः सुरानंदसंदोह वर्षत्रयी बिंदुविश्वंभराय तस्मै
शिव, आदिदेव, सर्प यज्ञोपवीत असलेल्या त्याला नमस्कार; देवांच्या आनंदाचा स्रोत, तीन वेदांचा सार, बिंदू, विश्वाचा आधार असलेल्या त्याला नमस्कार.
पृथिव्यथो वायुराकाशमापः पुनः शशी वह्निसूर्य्यौ तथात्मा । यस्याष्टैता मूर्तयः शंकरस्य तस्मै नमो ज्ञानगम्याय शश्वत्
पृथ्वी, वायू, आकाश, पाणी, चंद्र, अग्नी, सूर्य आणि आत्मा — ही शंकराची आठ रूपं; ज्ञानाने प्राप्त होणाऱ्या, शाश्वत त्याला नमस्कार.
एतां स्तुतिमथाकर्ण्य भगनेत्रप्रदः शिवः । विष्णुमाह च गच्छ त्वं समानय च तान्द्विजान्
ही स्तुती ऐकून, भगाचे डोळे देणाऱ्या शिवानं विष्णूला सांगितलं, 'जा, ते ब्राह्मण घेऊन ये.'
आनीतास्तेन हरिणा देवाय प्रणतास्तु ते । तानाह शंकरो वाक्यं किमर्थं यूयमागताः
हरीनं त्यांना आणलं, त्यांनी देवाला वंदन केलं; शंकरानं विचारलं, 'कशासाठी तुम्ही आलात?'
मुनय ऊचुः - देव द्वादशलोकानां दृश्यंते भस्मराशयः । स्थितमेकं वनमिदं पश्य त्वं लोकसंक्षयम्
मुनी म्हणाले — 'देवा, बारा लोकांमध्ये राखांचे ढिगारे दिसतात; फक्त हे एक जंगल उरलंय. बघ, लोकांचा नाश कसा झालाय.'
सदाशिव उवाच- ऊर्द्ध्वस्थपंचलोकानां दाहे संदेह एव नः । कथमंगारवृष्टिश्च कथं नो वा महाध्वनिः
सदाशिव म्हणाले — 'वरच्या पाच लोकांचं जळणं आम्हाला नक्कीच माहीत आहे; पण अंगारांचा पाऊस कसा पडला आणि हा मोठा आवाज का झाला?'
मुनय ऊचुः - भीतिरस्माकमधुना वर्तते वीरभद्रतः । स एवांगारवृष्टिं च पिपासुरिव तामपात्
मुनी म्हणाले — 'आता आम्हाला वीरभद्राची भीती वाटते; त्यानंच, अंगारांचा पाऊस पडावा असं वाटून, तो खाली सोडला.'
देवोथ वीरमाहूय किं वीरेत्यब्रवीद्भवः । वीरो हनूमतो लिंगपीठाभावादिदं कृतम्
मग देवाने वीराला बोलावून विचारलं, 'वीरा, हे का केलंस?' भवानं उत्तर दिलं, 'हनुमानासाठी लिंगाचं आसन नव्हतं म्हणून हे केलं.'
कपेश्चित्तं परिज्ञातुं मया कृतमिदं बृहत् । कृपानिधिरथो देवो यथापूर्वमकल्पयत्
'माकडाच्या मनाचा हेतू कळावा म्हणून मी हे केलं. मग दयाळू देवाने सगळं पूर्वीसारखं केलं.'
दग्धानप्यखिलाँल्लोकान्पूर्वतः शोभनान्विभुः । कल्पयामास विश्वात्मा वीरभद्रमथाब्रवीत्
सर्व लोक जळून गेले तरी, प्रभू पूर्वीसारखे तेजस्वी, विश्वाच्या आत्म्याने, सर्व जग पुन्हा उत्तम केलं आणि वीरभद्राला बोलले.
आलिंग्याघ्राय शिरसि तांबूलं दत्तवान्हरः । अथासौ हनुमानीश पूजनं कृतवानथ
हराने तिला मिठी मारली, तिच्या डोक्याचा सुगंध घेतला आणि तिला तांबूल दिला. मग हनुमानाने, हे प्रभो, पूजा केली.
एकं वनचरं तत्र गंधर्वं सविपंचिकम् । इदमाह महावीणा मम वै दीयतामिति
तेथे एका वनात राहणाऱ्या गंधर्वाकडे, ज्याच्याकडे वीणा आणि पाच तारांचा वाद्य होते, त्याच्याकडे तो म्हणाला, "ही मोठी वीणा मला दे."
गंधर्वो न मया त्याज्या वीणा प्राणसमा मम । ममापि प्राणसदृशी वीणेत्याह कपीश्वरः
गंधर्व म्हणाला, "मी ही वीणा देऊ शकत नाही; ती मला प्राणासारखी प्रिय आहे." त्यावर वानरांचा स्वामी म्हणाला, "ही वीणा मलाही प्राणासारखीच प्रिय आहे."
अथ मुष्टिनिपातेन गंधर्वे पतिते कपिः । आदाय वीणां महतीं स्वरतंतुसमन्विताम्
मग वानराने मुठीने मारून गंधर्वाला खाली पाडले आणि ती मोठी, सुंदर तारांनी सजलेली वीणा उचलली.
अलाबुसंयुतां कृत्वा राजवृक्षफलाकृतिम् । तस्योरसि विनिक्षिप्य गायन्नागाच्छिवांतिकम्
त्यात अलाबू बसवून, राजवृक्षाच्या फळासारखा आकार दिला; ती छातीवर ठेवून तो गात गात शिवाकडे गेला.
बृहतीकुसुमैः शुद्धैर्देवपादावपूजयत् । तस्मै वरमथ प्रादादाकल्पं जीवितं पुनः
त्याने शुद्ध बृहतीच्या फुलांनी देवाचे पाय पूजले. मग शिवाने त्याला पुन्हा दीर्घायुष्याचा वर दिला.
समुद्रलंघने शक्तिं वरं प्रादादथापरम्
शिवाने त्याला आणखी एक वर दिला—समुद्र ओलांडण्याची शक्ती.
समस्तभूषासुविभूषितांगः स्वदीप्तिमंदीकृतदेवदीप्तिः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः शिवाङ्गकः संभावयामास समस्तदेवान्
सर्व अलंकारांनी सजलेला, स्वतःच्या तेजाने देवांच्याही तेजाला फिका करणारा, प्रसन्न रूपाचा, तरुण, शिवाचे चिन्ह असलेला, त्याने सर्व देवांचा सन्मान केला.
पीतमुद्गमनीयं च समादाय महेश्वरः । पीतवस्त्रमिदं देव त्वं गृहाण हरे शुभम्
पिवळे, अंगावर घालण्यास योग्य वस्त्र घेऊन महेश्वर म्हणाला, "हे हरे, हे शुभ्र पिवळे वस्त्र तू घे."
ब्रह्मणे रक्तवसनं सर्वेषां वसुदस्तथा । देवर्षिदानवादीनां दत्तवान्वसुयुग्मकम्
त्याने ब्रह्माला लाल वस्त्र दिले, तसेच सर्व धनदात्यांना वस्त्रे दिली आणि देव, ऋषी, दानव यांना वस्त्रांची जोडी दिली.
रामोपि चैतदाकर्ण्य शंभवे युग्ममर्पयत् । सुसूक्ष्मं बहुमूल्यं च स्वर्णभूषणमेव च
रामानेही हे ऐकून शंभूला एक जोडी वस्त्रे अर्पण केली—ती अतिशय सूक्ष्म, मौल्यवान आणि सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेली होती.
अथ भुक्त्वा सुखासीनः सामात्यः सपुरोहितः । नानामुनिगणैर्भूपैर्वानरैर्गौतमी तटे
मग सर्वांनी जेवून, मंत्री, पुरोहित, विविध ऋषी, राजे आणि वानरांसह, गौतमीच्या काठी आरामात बसले.