आतनुष्वेतिवाक्यैश्च प्रतिपाद्याय ते नमः । अष्टमूर्ते नमस्तुभ्यं पशूनांपतये नमः
'आतन्ुषु' अशा वचनांनी ओळखल्या जाणाऱ्या, अष्टमूर्ती असणाऱ्या, सर्व प्राण्यांचे स्वामी — तुम्हाला नमस्कार.
त्र्यंबकाय त्रिनेत्राय सोमसूर्याग्निलोचन । सुभृंगराजधत्तूरद्रोणपुष्पप्रियाय ते
त्र्यंबक, त्रिनेत्र, ज्यांच्या डोळ्यांत चंद्र, सूर्य आणि अग्नी आहेत, सुभृंग, राजधत्तूर आणि द्रोण यांच्या फुलांना प्रिय असणाऱ्या — तुम्हाला नमस्कार.
बृहतीपूगपुंनाग चंपकादिप्रियाय च । नमस्तेस्तु नमस्तेस्तु भूय एव नमोनमः
बृहती, पुग, पुन्नाग, चंपक आणि इतर फुलांना प्रिय असणाऱ्या — तुम्हाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
शिवो हरिमथ प्राह मा भैषीर्वद मेऽखिलम् । हनुमानुवाच- शिवलिगार्चनं कार्यं भस्मोद्धूलितदेहिना
शिवाने मग हरिला सांगितलं, 'घाबरू नकोस, सर्व काही मला सांग.' हनुमान म्हणाला: 'ज्याचं शरीर भस्माने लिंपलेलं आहे, त्याने शिवलिंगाची पूजा करावी.'
दिवासंपादितैस्तोयैः पुष्पाद्यैरपि तादृशैः । देव विज्ञापयिष्यामि शिवपूजाविधिं शुभम्
'दिवसा मिळवलेल्या पाण्याने व फुलांनी आणि अशाच इतर वस्तूंनी पूजा करावी. हे देव, मी तुला शुभ शिवपूजेची विधी सांगतो.'
सायंकाले तु संप्राप्ते अशिरः स्नानमाचरेत् । क्षालितं वसनं शुष्कं धृत्वाचम्य द्विरग्रधीः
'संध्याकाळी आली की, ज्याचं डोकं नाही त्याने स्नान करावं; धुतलेले, सुकवलेले वस्त्र परिधान करावं, शुद्धी करून पूर्वेकडे तोंड करून बसावं.'
अथ भस्म समादाय आग्नेयं स्नानमाचरेत् । प्रणवेन समामंत्र्याप्यष्टवारमथापि वा
'मग भस्म घेऊन, अग्निस्नान करावं; प्रणव मंत्राने ते आमंत्रण करून, आठ वेळा जरी केलं तरी चालेल.'
पंचाक्षरेण मंत्रेण नाम्ना वा येनकेनचित् । सप्ताभिमंत्रितं भस्म दर्भपाणिः समाहरेत्
'पंचाक्षरी मंत्राने किंवा कोणत्याही नावाने, सात वेळा मंत्रित केलेलं भस्म, दर्भ हातात घेऊन उचलावं.'
ईशानः सर्वविद्यानामुक्त्वा शिरसि पातयेत् । तत्पुरुषाय विद्महे मुखे भस्म प्रसेचयेत्
‘ईशानः सर्वविद्यानाम्’ असे म्हणून भस्म डोक्यावर लावावे; ‘तत्पुरुषाय विद्महे’ असे म्हणून तोंडावर भस्म शिंपडावे.
अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्यो भस्म वक्षसि निक्षिपेत् । वामदेवाय नम इति गुह्यस्थाने विनिक्षिपेत्
‘अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्यः’ असे म्हणून छातीवर भस्म लावावे; ‘वामदेवाय नमः’ असे म्हणून गुप्तस्थानी भस्म लावावे.
सद्योजातं प्रपद्यामि निक्षिपेदथ पादयोः । उद्धूलयेत्समस्तांगे प्रणवेन विचक्षणः
‘सद्योजातं प्रपद्यामि’ असे म्हणून पायांवर भस्म लावावे; त्यानंतर ‘ॐ’ या प्रणवाने शरीरभर भस्म शिंपडावे.
त्रैवर्णिकानामुदितः स्नानादिविधिरुत्तमः । शूद्रादीनां प्रवक्ष्यामि यदुक्तं गुरुणा तथा
त्रिवर्णीयांसाठी हा स्नान व इतर विधी उत्तम सांगितला आहे; आता मी गुरुजींनी सांगितल्याप्रमाणे शूद्र व इतरांसाठी काय आहे ते सांगतो.
शिवेति पदमुच्चार्य भस्मसंमंत्रयेत्सुधीः । सप्तवारमथादाय शिवायेति शिरः क्षिपेत्
‘शिव’ हे शब्द उच्चारून ज्ञानी माणसाने भस्म पवित्र करावे; नंतर सात वेळा घेऊन ‘शिवाय’ असे म्हणून डोक्यावर लावावे.
शंकराय मुखे प्रोक्तं सर्वज्ञाय हृदि क्षिपेत् । स्थाणवे नम इत्युक्त्वा गुह्ये चापि स्वयंभुवे
‘शंकराय’ असे म्हणून तोंडावर, ‘सर्वज्ञाय’ असे म्हणून हृदयावर, ‘स्थानवे नमः’ असे म्हणून गुप्तस्थानी आणि ‘स्वयंभुवे’ असे म्हणून तिथेही भस्म लावावे.
उच्चार्य पादयोः क्षिप्त्वा भस्मशुद्धमतः परम् । नमः शिवायेत्युच्चार्य सर्वांगोद्धूलनं स्मृतम्
मंत्र उच्चारून पायांवर शुद्ध भस्म लावावे; मग ‘नमः शिवाय’ असे म्हणून संपूर्ण अंगावर भस्म शिंपडावे.
तदभावे तु दूर्वाः स्युस्तदभावे तु राजतम् । संध्योपास्तिं जपं देव्याः कृत्वा देवगृहं व्रजेत्
भस्म नसेल तर दुर्वा वापरावी; तीही नसेल तर चांदी वापरावी; संध्योपासना व देवीचे जप करून मग देवळात जावे.
देववेदिमथो वापि कल्पितं स्थंडिलं तु वा । मृण्मयं कल्पितं शुद्धं पद्मादिरचनायुतम्
देवाच्या वेदीवर, किंवा तयार केलेल्या चौरंगावर, किंवा स्वच्छ मातीच्या जागी, कमळ वगैरे रेखाटने असलेल्या जागी—
चातुर्वर्णक रंगैश्च श्वेतेनैकेन वा पुनः । विचित्राणि च पद्मानि स्वस्तिकादि तथैव च
चार वर्णांचे रंगीत पूड, किंवा फक्त पांढऱ्या रंगाने, विविध कमळ, स्वस्तिक वगैरे रेखाटावे—
उत्पलादि गदा शंख त्रिशूलं डमरुं तथा । सरोक्तपंचप्रासादं शिवलिंगमथैव च
नीलकमळ, गदा, शंख, त्रिशूल, डमरू, पाच शिखर असलेले मंदिर आणि शिवलिंग यांची रचना करावी—
सर्वकामफलं वृक्षं कुलकं कोलकं तथा । षट्कोणंचत्रिकोणंचनवकोणमथापिवा
सर्व कामना पूर्ण करणारे वृक्ष, गुच्छ, लहान ढिगारे, सहा कोन, तीन कोन किंवा नऊ कोन असलेली चिन्हे काढावीत—
कोणद्वादशकांदोलां पादुकाव्यजनानि च । चामरच्छत्रयुगलं विष्णुब्रह्मादिकं तथा
बारा कोन असलेली झुला, पादुका, वाळवंट, चामर, छत्रीची जोडी आणि विष्णू, ब्रह्मा वगैरे यांची चिन्हे काढावीत—
चूर्णैर्विरचयेद्वेद्यां धीमान्देवालयेऽपि वा । यत्रापि देवपूजा स्यात्तत्रैवं कल्पयेद्बुधः
बुद्धिमान माणसाने वेदीवर किंवा देवळातही हे सर्व रंगीत पूड वापरून रेखाटावे; जिथे देवपूजा असते तिथे असेच करावे.
स्वहस्तरचितं मुख्यं क्रीतं चैव तु मध्यमम् । याचितं तु कनिष्ठं स्याद्बलात्कारमथाधमम्
स्वतःच्या हाताने केलेले मुख्य, विकत घेतलेले मध्यम, मागून मिळवलेले कनिष्ठ आणि जबरदस्तीने घेतलेले सर्वात नीच समजावे.
अर्हेषु यत्त्वनर्हेषु बलात्कारात्तु निष्फलम् । रक्तशालि जपा स्थाण कलमासित रक्तकैः
योग्य व्यक्तीस दिलेले फळ देते, पण अयोग्य व्यक्तीकडून जबरदस्तीने घेतलेले निष्फळ ठरते; रक्तशाली, जास्वंद, स्थिर वस्तू, काळा हरभरा आणि लाल वस्तू—
तंदुलैर्व्रीहिमात्रोत्थैः कर्णैश्चैव यथाक्रमम् । उत्तमैर्मध्यमैश्चैव कथितैरधमैस्तथा
तांदूळ, ज्वारी किंवा त्यांचे कणसे, योग्यतेनुसार उत्तम, मध्यम किंवा कनिष्ठ असे वापरावे—
पद्मादिस्थापनैरेव तत्सम्यग्यागमाचरेत् । प्रागुत्तरमुखो वापि यदि वा प्राङ्मुखो भवेत्
कमळ वगैरे वस्तू ठेवून योग्य पद्धतीने स्थापना करावी; पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, किंवा फक्त पूर्वेकडे तोंड करून हे करावे.
आसनं च प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं यथाश्रुतम् । कौशं चार्म्मं चैलतुल्यं दारवं ताडपत्रकम्
आता मी आसन कसे असावे ते सांगतो, जसे पाहिले आणि ऐकले आहे तसे. ते कुशाचे, कातडीचे, कापडाचे, लाकडाचे किंवा ताडाच्या पानाचे असू शकते.
कांबलं कांचनं चैव राजतं ताम्रमेव च । गोकरीषार्कजैर्वापि आसनं परिकल्पयेत्
आसन लोकरीचे, सोन्याचे, चांदीचे, तांब्याचे किंवा उन्हात वाळवलेल्या गायीच्या शेणाचेही बनवू शकतात.
वैयाघ्रं रौरवं चैव हारिणं मार्गमेव च । चार्मं चतुर्विधं ज्ञेयमथ बंधुकमेव च
चार प्रकारच्या कातड्यांमध्ये वाघ, हरिण, कृष्णमृग आणि रस्त्यावर सापडलेले प्राणी यांचे कातडे येते, तसेच बंधुक नावाचे कातडेही ओळखावे.
यथासंभवमेतेषु ह्यासनं परिकल्पयेत् । कृतपद्मासनो वापि स्वास्तिकासन एव च
या सर्व गोष्टींपैकी जे मिळेल त्यापासून आसन तयार करावे, आणि त्यावर पद्मासन किंवा स्वस्तिकासन घालावे.