एकशय्यासमासीनौ तावुभौ देवदंपती । गायन्नास्ते स हनुमांस्तुंबुरुर्नारदस्तथा
दोन्ही दैवी दांपत्य एकाच पलंगावर बसले होते; हनुमान, तुम्बुरू आणि नारद गाणं गात बसले होते.
नानाविधिविलासांश्च चकार परमेश्वरः । आहूय पार्वतीमीश इदं वाक्यमुवाच ह
परमेश्वराने अनेक प्रकारचे खेळ केले. मग ईशाने पार्वतीला बोलावलं आणि तिला हे शब्द सांगितले.
श्रीसदाशिव उवाच- रचयिष्यामि धम्मिल्लमेहि मत्पुरतः शुभे । देव्याह न च युक्तं तद्भर्त्राशुश्रूषणं स्त्रियः
श्री सदाशिव म्हणाले, "शुभे, मी तुझ्या समोर तुझे केस वेणीमध्ये घालतो." पण देवी म्हणाली, "पतीने पत्नीची अशी सेवा करणे योग्य नाही."
केशप्रसाधनकृतावनर्थांतरमापतेत् । केशप्रसाधने देव तत्वं सर्वं न चेप्सितम्
केस विणताना दुसरेच निरर्थक काम पुढे येते; देवा, केसांची व्यवस्था करताना खरी गोष्ट कुणालाच हवी नसते.
अथ बंधे कृते पश्चादंसप्रांतप्रमार्जनम् । तनोश्चरमसंलग्न केशपुष्पादिमार्जनम्
नंतर वेणी घातल्यावर, खांद्याच्या टोकावरची धूळ पुसावी लागते आणि शरीरावर किंवा केसात चिकटलेली फुले वगैरे काढावी लागतात.
एतस्मिन्वर्तमाने तु महात्मानो यदागमन् । तदा किमुत्तरं वाच्यं तव देवादिवंदिनः
अशा वेळी, जर मोठ्या आत्म्यांनी प्रवेश केला, तर तुझ्या दैवी सेवकांना काय उत्तर द्यायचे?
नायांति चेदथ विभो भीतिर्नाशमुपेष्यति । एवं हि भाषमाणां तां करेणाकृष्य शंकरः
जर ते आले नाहीत, प्रभो, तर भीतीमुळे त्यांचा नाश होईल. असे ती बोलत असताना शंकरांनी तिला हाताने जवळ ओढले.
स्वोर्वोस्तां स्थापयित्वैव विस्रस्य कचबंधनम् । विभज्य च कराभ्यां स प्रससार नखैरपि
त्यांनी तिला आपल्या मांडीवर बसवले, तिची वेणी सैल केली, हाताने विभागली आणि नखांनी ती सरळ केली.
विष्णुदत्तां पारिजातस्रजं कचगतामपि । कृत्वा धम्मिल्लमकरोदथ मालां करागताम्
विष्णूने दिलेली पारिजाताची माळ जी तिच्या केसात होती, ती काढून वेणी केली आणि मग ती माळ तिच्या हातात दिली.
मल्लिकास्रजमादाय बबंध कचबंधने । कल्पप्रसूनमालां च ब्रह्मदत्तां महेश्वरः
मल्लिकेची माळ घेऊन ती केसात गुंफली आणि ब्रह्म्याने दिलेली कल्पवृक्षाची फुलांची माळही महेश्वराने ठेवली.
पार्वतीवसने गूढगंधाढ्ये च समादधात् । अथांसपृष्ठसंलग्नमार्जनं कृतवान्विभुः
पार्वतीच्या सुगंधी वस्त्रांची नीट व्यवस्था केली आणि मग खांद्याच्या मागे जे चिकटले होते ते प्रभूंनी पुसले.
श्लथनीवेरधो देव्या वस्त्रवेष्टेरधोगतः । देवः किमिदमित्युक्त्वा नीवीबंधं चकार ह
देवीचे सैल झालेले खाली घसरणारे वस्त्र पाहून देव म्हणाले, "हे काय?" आणि मग त्यांनी तिचा कमरेचा पट्टा घट्ट बांधला.
नासाभूषणमेतत्ते पश्यामि स मदात्ततः । इत्युक्त्वा स्वयमादाय विच्छायं मौक्तिकं सती
"हे तुझे नाकातील दागिने नाही, असे मला दिसते," असे म्हणून सतीने स्वतः मोती उचलून पाहिला.
हरिद्रायाः समायोगे मुक्ताफलमदीप्तिमत् । इदं हि ध्रियतां मुक्ताफलं मम तव प्रियम्
हळदीच्या स्पर्शाने तो मोती चमकत होता. "हा मोती, प्रिये, माझ्या आणि तुझ्यासाठी ठेवावा," असे त्यांनी सांगितले.
पार्वत्युवाच- अहो त्वन्मंदिरं शंभो सर्ववस्तुसमृद्धिमत् । पूर्वमेव मया सर्वं वस्तुज्ञातं विभूषणैः
पार्वती म्हणाली, "शंभो, तुझे घर सर्व वस्तूंनी समृद्ध आहे. मी आधीच सर्व वस्तू आणि दागिने ओळखले आहेत."
अहो द्रविणसंपत्तिर्भूषणैरवगम्यते । शिरोविभूषितं देव ब्रह्मशीर्षस्य मालया
"खरोखर, दागिन्यांवरून संपत्ती ओळखता येते. तुझ्या डोक्यावर ब्रह्म्याच्या शिराची माळ आहे, देवा."
नरकस्य तथा माला वक्षःस्थलविभूषणम् । शेषश्च वासुकिश्चैव सविषौ तव कंकणे
"नरकाची माळ तुझ्या छातीचे अलंकार आहे. शेष आणि वासुकी हे दोघेही विषासह तुझ्या हातातल्या कड्या आहेत."
दिशोंऽबरे जटा केशा भसितं चांगरागकम् । महोक्षो वाहनं गोत्रं कुलं चाज्ञातमेव च
"दिशा आणि आकाश हे तुझे जटा आणि केस आहेत; राख हे तुझ्या अंगाला लावायचे सौंदर्यप्रसाधन आहे. मोठा बैल तुझे वाहन आहे, तुझे कुळ कोणालाच माहीत नाही."
ज्ञायेते पितरौ नैव विरूपाक्षं तथा वपुः । एवं वदंतीं गिरिजां विष्णुः प्राहाति कोपनः
"तुझे आईवडील कोण आहेत हे कुणालाच ठाऊक नाही, आणि तुझे रूपही नाही, हे त्रिनेत्री." असे गिरिजा बोलत असताना विष्णू रागावून म्हणाले:
किमर्थं निंदसे देवि देवदेवं जगत्पतिम् । त्यक्ष्ये प्राणान्प्रियान्भद्रे तव नूनमसंयमम्
"देवी, तू देवाधिदेव, जगाचा स्वामी यांची निंदा का करतेस? प्रिये, तुझ्यात संयम नाही म्हणून मी आपले प्राण सोडीन."
यत्रेशनिंदनं भद्रे तत्र नो मरणं व्रतम् । इत्युक्त्वाथ नखाभ्यां हि हरिश्छेत्तुं शिरोगतः
जिथे भगवंताची निंदा होते, तिथे मी मरण पत्करणार नाही, हे माझं व्रत आहे, हे सौम्ये. असं म्हणून श्रीहरिने आपल्या नखांनी स्वतःचं डोकं कापण्याचा निर्धार केला.
महेशस्तु करं गृह्य प्राह मा साहसं कृथाः । पार्वतीवचनं सर्वं प्रियं मम तवाप्रियम्
मग महेश्वराने त्याचा हात धरून सांगितलं, 'असं उतावळेपण करू नकोस. पार्वतीचं प्रत्येक वचन मला प्रिय आहे, पण तुला ते अप्रिय वाटतं.'
ममाप्रियं हृषीकेश कर्तुं यत्किंचिदिष्यते । ओमित्युक्त्वाथ भगवांस्तूष्णींभूतोऽभवद्धरिः
'हृषीकेशा, जे काही तू करायला इच्छितोस, ते मला अप्रिय आहे.' असं म्हणून भगवंत हरिने 'ॐ' उच्चारून मौन धारण केलं.
हनुमानथ देवाय व्यज्ञापयदिदं वचः । अर्थयामि विनिष्कामं मम पूजाव्रतं तथा
मग हनुमानाने त्या देवतेला विनंती केली, 'माझ्या पूजेचं व्रत मी निष्काम भावनेने पूर्ण करू दे, अशी मी प्रार्थना करतो.'
पूजार्थमप्यहं गच्छे ममानुज्ञातुमर्हसि । शंकर उवाच- कस्य पूजा क्व वा पूजा किं पुष्पं किं दलं वद
'फक्त पूजेच्या हेतूने मला जाऊ द्यावं, अशी मी तुझी परवानगी मागतो.' शंकर म्हणाले, 'कोणाची पूजा? कुठे पूजा करणार? कोणतं फूल, कोणतं पान वापरणार — सांग.'
को गुरुः कश्च मंत्रस्ते कीदृशं पूजनं तथा । एवं वदति देवेशे हनूमानतिकंपितः
'तुझा गुरु कोण? तुझा मंत्र कोणता? कशा प्रकारची पूजा आहे?' असं देवाधिदेव विचारू लागले, तेव्हा हनुमान फारच घाबरला.
वेपमानसमस्तांगः स्तोतुमेव प्रचक्रमे । हनूमानुवाच- नमो देवाय महते शंकरायामितात्मने
संपूर्ण शरीर थरथरत असताना हनुमान स्तुती म्हणू लागला. हनुमान म्हणाला:
योगिने योगधात्रे च योगिनां गुरवे नमः । योगिगम्याय देवाय ज्ञानिनां पतये नमः
महान देव, अनंतस्वरूप शंकर, योगी, योगाचा आधार, योग्यांचा गुरु — तुम्हाला माझा नमस्कार.
वेदानां पतये तुभ्यं देवानां पतये नमः । ध्यानायध्यनगम्याय धातॄणां गुरवे नमः
योग्यांना गम्य असणाऱ्या, ज्ञानींचे स्वामी, वेदांचे अधिपती, देवांचे अधिपती, ध्यानाने गम्य असणाऱ्या, सृष्टीकर्त्यांचे गुरु — तुम्हाला नमस्कार.
शिष्टायशिष्टगम्याय भूम्यादि पतये नमः । नमस्तेत्यादिना वेदवाक्यानां निधये नमः
श्रेष्ठांना गम्य आणि अगम्य अशा, पृथ्वी व पंचमहाभूतांचे स्वामी, 'नम:' या वेदवाक्यांचा आधार असणाऱ्या — तुम्हाला नमस्कार.