कृतसंध्यास्तटाके तु महेशाद्यास्तु कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यासं कृत्वा जजाप ह
महेश आणि इतरांनी तळ्यावर संध्यावंदन पूर्ण केलं; मग शंभूने उत्तर दिशेला तोंड करून न्यास केला आणि जप सुरू केला.
अथविष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते
तेव्हा तेजस्वी विष्णू महेशाला म्हणाले, 'ज्याला सगळे वंदन करतात, ज्याची सर्वजण पूजा करतात—'
हूयते सर्वयज्ञेषु स भवान्किं जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासते
'जो सर्व यज्ञांत आह्वान केला जातो—तो तू काय जप करणार? सर्वजण हात जोडून फक्त तुझीच उपासना करतात.'
स भवान्देवदेवेश कस्मै वा रचितांजलि । नमस्कारादि पुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वर
'देवतांचा अधिपती, तू कोणाला हात जोडून वंदन करशील? पुण्य कर्मांची फळं देणारा तूच आहेस, महेश्वरा.'
तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोधिको वद । शंकर उवाच- ध्याये न किंचिद्गोविंद न नमस्येह किंचन
'तुला वंदन करण्यासारखा, तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोण आहे? सांग.' शंकर म्हणाले, 'गोविंदा, मी कुणाचं ध्यान करत नाही, इथे कुणाला वंदन करत नाही.'
नोपास्ये कंचन हरे न जपिष्येह किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया
'हे हरी, मी कुणाची उपासना करत नाही, इथे कुठलाही जप करणार नाही. पण नास्तिक लोकांसाठी आदर्श म्हणून मी हे करतो.'
दर्शनीयं हरे ते स्युरन्यथा पापकारिणः । तस्माल्लोकोपकारार्थमिदं सर्वं कृतं मया
'हे हरी, नाहीतर पाप करणारे लोक तुझं दर्शन घेणारच नाहीत. म्हणून लोकांच्या भल्यासाठी मी हे सर्व केलं.'
ओमित्युक्त्वा हरिरथ तं नत्वा समतिष्ठत । अथ ते गौतमगृहं प्राप्ता देवगणर्षयः
मग हरिने 'ॐ' असं म्हणून त्यांना वंदन केलं आणि बाजूला उभा राहिला. त्यानंतर सर्व देव, ऋषी गौतमाच्या घरी आले.
सर्वे पूजामथो चक्रुर्देवदेवे पिनाकिने । देवो हनूमता सार्द्धं गायन्नास्ते रघूत्तम
तेथे सर्वांनी देवांचा देव पिनाकी यांची पूजा केली. देव हनुमानासह बसून गाणं गात होते, हे रघुकुळश्रेष्ठा.
पञ्चाक्षरीं महाविद्यां सर्व एव तदा जपन् । हनूमत्करमालंब्य देव्यभ्याशं गतो हरः
त्या वेळी सर्वजण पंचाक्षरी महाविद्या जपत होते. हरा, हनुमानाचा हात धरून, देवीच्या जवळ गेला.
एकशय्यासमासीनौ तावुभौ देवदंपती । गायन्नास्ते स हनुमांस्तुंबुरुर्नारदस्तथा
दोन्ही दैवी दांपत्य एकाच पलंगावर बसले होते; हनुमान, तुम्बुरू आणि नारद गाणं गात बसले होते.
नानाविधिविलासांश्च चकार परमेश्वरः । आहूय पार्वतीमीश इदं वाक्यमुवाच ह
परमेश्वराने अनेक प्रकारचे खेळ केले. मग ईशाने पार्वतीला बोलावलं आणि तिला हे शब्द सांगितले.
श्रीसदाशिव उवाच- रचयिष्यामि धम्मिल्लमेहि मत्पुरतः शुभे । देव्याह न च युक्तं तद्भर्त्राशुश्रूषणं स्त्रियः
श्री सदाशिव म्हणाले, "शुभे, मी तुझ्या समोर तुझे केस वेणीमध्ये घालतो." पण देवी म्हणाली, "पतीने पत्नीची अशी सेवा करणे योग्य नाही."
केशप्रसाधनकृतावनर्थांतरमापतेत् । केशप्रसाधने देव तत्वं सर्वं न चेप्सितम्
केस विणताना दुसरेच निरर्थक काम पुढे येते; देवा, केसांची व्यवस्था करताना खरी गोष्ट कुणालाच हवी नसते.
अथ बंधे कृते पश्चादंसप्रांतप्रमार्जनम् । तनोश्चरमसंलग्न केशपुष्पादिमार्जनम्
नंतर वेणी घातल्यावर, खांद्याच्या टोकावरची धूळ पुसावी लागते आणि शरीरावर किंवा केसात चिकटलेली फुले वगैरे काढावी लागतात.
एतस्मिन्वर्तमाने तु महात्मानो यदागमन् । तदा किमुत्तरं वाच्यं तव देवादिवंदिनः
अशा वेळी, जर मोठ्या आत्म्यांनी प्रवेश केला, तर तुझ्या दैवी सेवकांना काय उत्तर द्यायचे?
नायांति चेदथ विभो भीतिर्नाशमुपेष्यति । एवं हि भाषमाणां तां करेणाकृष्य शंकरः
जर ते आले नाहीत, प्रभो, तर भीतीमुळे त्यांचा नाश होईल. असे ती बोलत असताना शंकरांनी तिला हाताने जवळ ओढले.
स्वोर्वोस्तां स्थापयित्वैव विस्रस्य कचबंधनम् । विभज्य च कराभ्यां स प्रससार नखैरपि
त्यांनी तिला आपल्या मांडीवर बसवले, तिची वेणी सैल केली, हाताने विभागली आणि नखांनी ती सरळ केली.
विष्णुदत्तां पारिजातस्रजं कचगतामपि । कृत्वा धम्मिल्लमकरोदथ मालां करागताम्
विष्णूने दिलेली पारिजाताची माळ जी तिच्या केसात होती, ती काढून वेणी केली आणि मग ती माळ तिच्या हातात दिली.
मल्लिकास्रजमादाय बबंध कचबंधने । कल्पप्रसूनमालां च ब्रह्मदत्तां महेश्वरः
मल्लिकेची माळ घेऊन ती केसात गुंफली आणि ब्रह्म्याने दिलेली कल्पवृक्षाची फुलांची माळही महेश्वराने ठेवली.
पार्वतीवसने गूढगंधाढ्ये च समादधात् । अथांसपृष्ठसंलग्नमार्जनं कृतवान्विभुः
पार्वतीच्या सुगंधी वस्त्रांची नीट व्यवस्था केली आणि मग खांद्याच्या मागे जे चिकटले होते ते प्रभूंनी पुसले.
श्लथनीवेरधो देव्या वस्त्रवेष्टेरधोगतः । देवः किमिदमित्युक्त्वा नीवीबंधं चकार ह
देवीचे सैल झालेले खाली घसरणारे वस्त्र पाहून देव म्हणाले, "हे काय?" आणि मग त्यांनी तिचा कमरेचा पट्टा घट्ट बांधला.
नासाभूषणमेतत्ते पश्यामि स मदात्ततः । इत्युक्त्वा स्वयमादाय विच्छायं मौक्तिकं सती
"हे तुझे नाकातील दागिने नाही, असे मला दिसते," असे म्हणून सतीने स्वतः मोती उचलून पाहिला.
हरिद्रायाः समायोगे मुक्ताफलमदीप्तिमत् । इदं हि ध्रियतां मुक्ताफलं मम तव प्रियम्
हळदीच्या स्पर्शाने तो मोती चमकत होता. "हा मोती, प्रिये, माझ्या आणि तुझ्यासाठी ठेवावा," असे त्यांनी सांगितले.
पार्वत्युवाच- अहो त्वन्मंदिरं शंभो सर्ववस्तुसमृद्धिमत् । पूर्वमेव मया सर्वं वस्तुज्ञातं विभूषणैः
पार्वती म्हणाली, "शंभो, तुझे घर सर्व वस्तूंनी समृद्ध आहे. मी आधीच सर्व वस्तू आणि दागिने ओळखले आहेत."
अहो द्रविणसंपत्तिर्भूषणैरवगम्यते । शिरोविभूषितं देव ब्रह्मशीर्षस्य मालया
"खरोखर, दागिन्यांवरून संपत्ती ओळखता येते. तुझ्या डोक्यावर ब्रह्म्याच्या शिराची माळ आहे, देवा."
नरकस्य तथा माला वक्षःस्थलविभूषणम् । शेषश्च वासुकिश्चैव सविषौ तव कंकणे
"नरकाची माळ तुझ्या छातीचे अलंकार आहे. शेष आणि वासुकी हे दोघेही विषासह तुझ्या हातातल्या कड्या आहेत."
दिशोंऽबरे जटा केशा भसितं चांगरागकम् । महोक्षो वाहनं गोत्रं कुलं चाज्ञातमेव च
"दिशा आणि आकाश हे तुझे जटा आणि केस आहेत; राख हे तुझ्या अंगाला लावायचे सौंदर्यप्रसाधन आहे. मोठा बैल तुझे वाहन आहे, तुझे कुळ कोणालाच माहीत नाही."
ज्ञायेते पितरौ नैव विरूपाक्षं तथा वपुः । एवं वदंतीं गिरिजां विष्णुः प्राहाति कोपनः
"तुझे आईवडील कोण आहेत हे कुणालाच ठाऊक नाही, आणि तुझे रूपही नाही, हे त्रिनेत्री." असे गिरिजा बोलत असताना विष्णू रागावून म्हणाले:
किमर्थं निंदसे देवि देवदेवं जगत्पतिम् । त्यक्ष्ये प्राणान्प्रियान्भद्रे तव नूनमसंयमम्
"देवी, तू देवाधिदेव, जगाचा स्वामी यांची निंदा का करतेस? प्रिये, तुझ्यात संयम नाही म्हणून मी आपले प्राण सोडीन."