तस्यापि हतमाज्ञाय प्रह्लादा द्दानवेश्वराः । सर्वे मृताः क्षणेनैव तदद्भुतमिवाभवत्
त्याचाही वध झाल्यावर, प्रल्हाद आणि सर्व दैत्यराज एकाच क्षणी मृत्युमुखी पडले; हे पाहून सगळ्यांना आश्चर्य वाटलं.
मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः । अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोच्चैः पुनः पुनः
शहाण्या बाणाचं बळही मृत्यूमुळे संपलं; अहल्या दुःखाने व्याकुळ होऊन पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडू लागली.
गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः । वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह
गौतमाने महादेवाची पूजा करून, वीरभद्राला सन्मान दिला; हे सर्व पाहून तो महान योगी रागावला.
अहो कष्टमहोकष्टं माहेशा बहवो मृताः । शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यहम्
'अरे देवा, किती भयंकर! महेश्वराचे कितीतरी भक्त मरण पावले; मी हे सर्व शंकराला सांगतो आणि त्याच्या आज्ञेप्रमाणे वागेन.'
इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् । नमस्कृत्वा विरूपाक्षमिदं सर्वमथोक्तवान्
असं ठरवून तो मंदार पर्वतावर गेला, तिथे त्रिनेत्रीला वंदन करून सगळं घडलेलं सांगितलं.
ब्रह्म हरी स्थितौ तत्र दृष्ट्वा प्राह शिवो वचः । मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं दृष्ट्वा वरप्रदः
तिथे ब्रह्मा आणि हरि उपस्थित होते; शिव म्हणाला, 'माझ्या भक्तांनी केलेलं हे कठोर कृत्य पाहून, मी—वर देणारा—'
गत्वा पश्यामहे विष्णो युवामप्यागमिष्यथ । अथेशो वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः
चला, आपण विष्णूला भेटूया; तुम्ही दोघंही यायला हवं. मग प्रभूने वृषभावर बसून, वाऱ्यात झुलणारा चामर घेतला.
नंदिकेन सुवेषेण धृते छत्रेति शोभने । सुश्वेतहेमदंडे च नान्ययोगे धृते विभोः
सुंदर वस्त्रात नटलेला नंदीकेश्वर, प्रभूच्या डोक्यावर सोन्याच्या दांडीचा शुभ्र छत्र धरून उभा होता.
महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः । आरक्तनीलछत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्यकौस्तुभः
महेश्वराची परवानगी घेऊन, हरि नागाचा अंत जिथे झाला तिथे उभा राहिला. त्याच्यावर लाल आणि निळ्या छत्रांची शोभा होती, आणि लक्ष्मीचा कौस्तुभ मणी तेजाने झळकत होता.
शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा । इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः
शिवाची संमती घेऊन ब्रह्माही त्या वेळी हंसावर बसला. इंद्रगोप किड्याच्या तेजासारख्या छत्रांनी विधीची शोभा वाढली.
इंद्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः । अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः
इंद्रासह सर्व देवता आपापल्या वाहनांसह निघाले, आणि विविध वाद्यांच्या गजरात ते सगळे एकत्र पुढे गेले.
कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः । ब्रह्मविष्णुमहेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम्
कोट्यवधी जनांनी वेढलेले ते गौतमाच्या आश्रमात पोहोचले. ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वरांना पाहून त्यांनी तो अद्भुत दृश्य अनुभवला.
स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् । शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु
शंकराने डाव्या नजरेने पाहताच आपल्या भक्ताला पुन्हा जिवंत केलं; तो गौतमाला म्हणाला, 'मी तृप्त आहे—तू हवा तो वर माग.'
गौतम उवाच- यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु महेश्वर
गौतम म्हणाला—'देवेश्वरा, जर तुम्ही प्रसन्न असाल आणि मला वर द्यायचा असेल, तर मला नेहमी तुझ्या लिंगाची पूजा करण्याची शक्ती मिळू दे, हे महेश्वरा.'
वृतमेतन्मया देव शृणुष्वैतत्त्रिलोचन । मम शिष्यो महाभागो हेयाहेयादिवर्जितः
'हे त्रिनेत्रा, मी हा वर मागितला आहे; आणखी ऐका—माझा शिष्य फार भाग्यवान आहे, त्याच्यात काही स्वीकारायचं किंवा नाकारायचं काहीच उरलेलं नाही.'
प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न च घ्राणेन घ्रातव्यं न दातव्यं न चेतरत्
'तो पाहण्यासारखं काहीही स्वतःचं म्हणून पाहत नाही, डोळ्यांनीही पाहत नाही; नाकानेही वास घेत नाही, काही देत नाही, किंवा दुसरं काही करत नाही.'
इति बुद्घ्वा तथा कुर्वन्स हि योगी महायशाः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः
'हे समजून, तसेच वागणारा तो मोठ्या कीर्तीचा योगी, वेडसर आणि विचित्र रूपाचा, शंकराकडून आलेला म्हणून ओळखला जातो.'
न कश्चित्तं प्रतिद्विष्यान्न च तं हिंसयेदिति । एतन्मे दीयतां देव एतेषाममृतिस्तथा
'कोणीही त्याच्याशी वैर धरू नये, किंवा त्याला काहीही इजा करू नये; हे देव, मला हे मिळू दे आणि यांनाही अमरत्व मिळू दे.'
श्रीभगवानुवाच-। आकल्पमेते जीवंतु ततो मुक्तिं भजंतु च । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं विकृतं शुभम्
श्रीभगवान म्हणाले—'हे सर्वजण कल्पाच्या शेवटपर्यंत जगोत आणि मग मुक्ती प्राप्त करो. तू बांधलेलं हे घर विशाल, अद्भुत आणि शुभ आहे.'
तिष्ठामः क्षणमात्रं तु ततो यास्याम मंदिरम् । गौतम उवाच- अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति
'आपण फक्त एक क्षण थांबू, मग मंदिरात जाऊ.' गौतम म्हणाला—'ईश्वरा, मी अयोग्य गोष्ट मागतोय, कारण मागणाऱ्याला दोष दिसत नाही.'
ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तु करं हरेः
'देवेश्वरा, जर तुला आवडत असेल, तर ब्रह्मादिकांनाही न मिळणारा वर मला दे.' मग प्रभूने विष्णूकडे पाहून, हरिचा हात हातात घेतला.
प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । म्लानोदरोसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु
कमळासारख्या डोळ्यांनी हसत सदाशिव म्हणाले—'गोविंदा, तुझं पोट आत गेलेलं आहे; तुला कोणतं जेवण द्यावं?''
स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति
'तू स्वतः आत येऊन आपल्या घरीसारखं जेव, किंवा पार्वतीच्या घरी जा—ती तुझं पोट भरून टाकेल.'
इत्युक्त्वा तत्करालंबी एकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत्
असं म्हणून, प्रभूने त्याचा हात धरून एकांतात गेला; नंदीला सांगून, देवाने द्वारपालाला योग्य त्या सूचना दिल्या.
गौतमं समुवाचायमुत्तरं विष्णुभाषणम् । सदाशिव उवाच- संपादयान्नं सर्वेषां भोक्तुकामा वयं मुने
सदाशिवांनी गौतमाला विष्णूंचे उत्तर सांगितले, "मुनिवर, सर्वांसाठी जेवण तयार कर, आम्ही सर्वजण जेवायचे आहे."
इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ
हे सांगून शंकर वासुदेवासोबत एकांतात गेले. दोन्ही श्रेष्ठ देवता मऊ शय्येवर जाऊन झोपले.
अन्योन्यं भाषणं कृत्त्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तटाकं गंभीरं स्नास्यंतौ देवसत्तमौ
एकमेकांशी बोलून दोघे उठले. मग हे दोन महान देव खोल तलावाकडे स्नानासाठी गेले.
करांबुपानमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे
ते दोघे वेगवेगळे पाण्यात हाताने पाणी घेत होते. तेव्हा ऋषी आणि राक्षस जलक्रीडेत रमले.
अथ विष्णुर्महेशश्च जलपातानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरः पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः
मग विष्णू आणि महेश जलात वेगाने शिंपडू लागले. शंकरांनी कमळाच्या केशरांचा मूठ घेऊन ते हरीवर उधळले.
अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातान्न्यमीलयत केशवः
कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या हरीच्या तोंडावर ते केशर उधळले. केशवाच्या डोळ्यांवर केशर पडल्यावर त्याने डोळे मिटले.