पाटीरतरुसंभूत गंधपूरितदिङ्मुखम् । शिक्षागीतकृताल्हाद गीतपूरितदिङ्मुखम्
पाटीराच्या झाडांच्या सुगंधाने दिशांना भरून टाकले होते, आणि गायनाच्या शिक्षणामुळे आनंद पसरला होता, गाण्याच्या स्वरांनी सर्वत्र गूंजत होते.
निदाघजनिताताप नाशयंत्रविनिर्मितम् । कदलीदलसंच्छादि पावकाकल्पितच्छदम्
उन्हाच्या तापापासून संरक्षण करण्यासाठी ते घर बांधले होते, त्याच्या छपरावर केळीच्या पानांनी आणि अग्निरोधक गवताने आच्छादन केले होते.
पाटीरतरुसुस्निग्ध सांद्र द्वारकपाटकम् । सौगंधिकमहामोदि कल्पितांतर भित्तिकम्
त्याच्या दारांना पाटीराच्या झाडाचे जाड आणि गुळगुळीत लाकूड वापरले होते, आणि आतील भिंतींना उत्तम सुगंधी द्रव्यांनी सजवले होते.
ईशानभागसुभग रतिकल्पित वेदिकम् । हाटिकाकल्पितपदं विचित्रवेदिकायुतम्
ईशान्य दिशेला सुंदर अशी रतीसाठी वेदी होती, कुशल कारागिरांनी बनवलेली जमीन आणि विविध वेदिका होत्या.
सुस्निग्धनि बिडच्छायं वटमूलोपकल्पितम् । प्रसूनकदलीखंड सरोभिः प्रांतशोभितम्
तेथे वडाच्या झाडाखाली छान सावली असलेले स्थान होते, आणि कडेला केळीच्या फुलांचे घड व तलावांनी शोभा आली होती.
महावटाग्रसंलग्न तुषारितपयोधरम् । नाकोपवनसंपन्न विचित्राराम शोभितम्
मोठ्या वडाच्या शेंड्याला ढग लावून थंडावा मिळत होता; तिथे स्वर्गातील बागांसारख्या सुंदर बागा होत्या.
वापीकूपतडागाद्यमनेकवनशोभितम् । मंदं मंदं ववौ वायुर्यत्र गेहे सुखप्रदः
तिथे विहिरी, तलाव आणि अनेक वनराई होती; त्या घरात नेहमीच मंद, सुखद वारा वाहत असे.
वादिन्यश्चारुसर्वांग्यो वाद्यानि स्मरसंपदः । वीणां वेणुं त्रिवेणुं च वादयंति वरांगनाः
तेथे सुंदर अंगाच्या स्त्रिया प्रेममय वाद्ये वाजवत, आणि श्रेष्ठ स्त्रिया वीणा, बासरी आणि त्रिवेणी वाजवत होत्या.
तौर्य्यत्रिककृतो नार्य्यश्चतुर्दिक्षु तथोर्द्ध्वतः । सुवर्णादिकपात्रेषु वटका भस्मनः शुभाः
संगीत आणि नृत्यात निपुण अशा स्त्रिया चारही दिशांना आणि वरच्या बाजूला उभ्या होत्या. सुवर्ण व इतर धातूंच्या भांड्यांत शुभ राखेचे गोळे ठेवले होते.
वासिताः सर्वगंधैश्च सुधूपैरपि धूपिताः । कुशग्रथितसंघाश्च अक्षमालाश्च कोटिशः
त्या राखेच्या गोळ्यांना सर्व प्रकारच्या सुगंधांनी वास दिला होता आणि उत्तम धूपाने धूप दिला होता. कुशाच्या गाठी आणि कोट्यवधी जपमाळा तिथे होत्या.
कृष्णाजिनसहस्राणि बहिः प्रांते स्थितानि च । एतादृशे गृहवरे देववंद्यो मुनीश्वरः
हजारो काळवीटाच्या कातड्या बाहेर आणि कडेला मांडलेल्या होत्या. अशा सुंदर घरात देवताही पूजावण्यासारखा तो ऋषी राहत होता.
कर्पूरादींश्च संस्थाप्य चतुर्दिक्षु मुनीश्वरः । पाटीरपीठे कर्पूरसिंहासनमकल्पयत्
त्या ऋषीने कर्पूर व इतर पदार्थ चारही दिशांना ठेवले. लाकडी पाटावर कर्पूराचा सिंहासन तयार केले.
सूक्ष्मं श्वेतं च सुस्रिग्धमावृत्तं घनसारकैः । सुगंधवासितजलैः स्नाप्य क्षीरेण शंकरम्
त्याने शंकराला सूक्ष्म, शुभ्र, तेल लावलेले वस्त्र, गंधयुक्त पाणी आणि दूध यांनी, तसेच घनसाराच्या वासाने स्नान घातले.
अन्यैश्च वैदिकैर्मंत्रैः स्नापयित्वा सदाशिवम् । दारुचंद्रोपपीठे तु वस्त्रपीठं निधाय च । पात्रिकामग्रतः स्थाप्य स्थापयित्वा दलेष्वमून्
इतर वैदिक मंत्रांनी सदा शिवाचे स्नान घालून, लाकडी पाटावर वस्त्र पसरले, समोर एक लहान भांडे ठेवले आणि ते सर्व पदार्थ पाकळ्यांवर मांडले.
एकस्मिन्नक्षताः पात्रे अन्यस्मिन्सतिलाक्षताः । पंचगंधकमेकस्मिन्नन्यस्मिन्नष्टगंधकम्
एका भांड्यात अखंड अक्षता, दुसऱ्यात तीळमिश्रित अक्षता, एका भांड्यात पाच प्रकारचे सुगंध, दुसऱ्यात आठ प्रकारचे गंध ठेवले.
काश्मीरं मृगनाभिं तु कर्पूरं चंदनं तथा । पात्रेष्वन्येषु विन्यस्य पूजास्थाने प्रकल्प्य च
इतर भांड्यांत काश्मिरी केशर, कस्तुरी, कर्पूर आणि चंदन ठेवले आणि ते सर्व पूजेच्या जागी मांडले.
नानावरणमार्गेण पूजा तत्र विधीयते । लिंगमध्ये स्थितो देवः पंचवक्त्रः सदाशिवः
नानाविध आवरणांच्या मार्गाने तिथे पूजा केली जाते. त्या लिंगाच्या मध्यभागी पाच मुखांचा सदा शिव वास करतो.
तस्य प्रावरणं लिंगं शक्तिस्तस्य विधीयते । शक्तेरावरणं विष्णुर्विष्णोरावरणं विधिः
त्याचे पहिले आवरण म्हणजे लिंग, त्यावर शक्तीचे आवरण, शक्तीवर विष्णूचे आवरण आणि विष्णूवर ब्रह्माचे आवरण आहे.
ब्रह्मप्रावरणं चंद्रस्तस्य सूर्यस्ततः श्रुतिः । दिग्देवतासु तद्गुप्तिस्तासामावरणं दिशः
ब्रह्माचे आवरण म्हणजे चंद्र, त्यावर सूर्य, त्यावर वेदांचे आवरण आहे. दिशा देवतांमध्ये त्यांचे रक्षण म्हणजेच दिशांचे आवरण आहे.
दिशामावरणं शंभुस्तस्य चावरणं गुणाः । दशप्रावरणं ह्येतच्छिवलिंगार्चनं शुभम्
दिशांचे आवरण म्हणजे शंभू, त्याचे आवरण म्हणजे गुण. अशी ही दहा आवरणे शुभ शिवलिंग पूजेत असतात.
केषांचिन्मतमेतत्स्यादथ प्रावरणांतरम् । विद्यावरणमाख्यातं तदुमावरणं स्मृतम्
काहींच्या मते हीच मांडणी आहे, पण दुसरेही आवरणक्रम आहे. विद्या हे एक आवरण सांगितले आहे आणि त्यावर उमाचे आवरण मानले आहे.
विष्णुरावरणं तस्या विष्णोश्चावरणं विधिः । ब्रह्मप्रावरणंचंद्रस्तस्य भानुरथावृतिः
त्यावर विष्णूचे आवरण, विष्णूवर ब्रह्माचे आवरण, ब्रह्मावर चंद्राचे आणि त्यावर सूर्याचे आवरण आहे.
भानोरावरणं चेश इति षोढावृतिः स्मृता । विधिं विना समाख्यातं पंचावरणमुत्तमम्
सूर्याचे आवरण म्हणजे ईश, असे सहा आवरणे सांगितली आहेत. ब्रह्मा वगळता पाच श्रेष्ठ आवरणे वर्णन केली आहेत.
शशांकविष्णुशक्तीनामेतदावरणत्रयम् । अंबिकावरणं प्रोक्तमेकावरणमुत्तमम्
चंद्र, विष्णू आणि शक्ती ही तीन आवरणे सांगितली आहेत. अंबेचे आवरण हे एक श्रेष्ठ आवरण मानले आहे.
अथवा लोकपालाः स्युरावृतिः सोमपूजने । अनावरणमथवा पूजनं शस्यते शिवे
किंवा सोमपूजेत लोकपाल हे आवरण असू शकतात. किंवा कोणतेही आवरण न ठेवता शिवाची पूजा करणे श्रेष्ठ मानले आहे.
पत्रिकाष्टदलेष्वेव स्थितद्रव्यैर्यजेच्छिवम् । पत्रिकालक्षणं वक्ष्ये सर्वकर्मोपयोगितम्
भांड्याच्या आठ पाकळ्यांवर ठेवलेल्या द्रव्यांनी शिवाची पूजा करावी. आता मी त्या भांड्याचे, सर्व कर्मांसाठी उपयुक्त असे लक्षण सांगतो.
स्वर्णेन राजतेनाथ ताम्रेणाथ प्रकल्पितम् । मुक्ताशुक्तिनिभं कुर्यात्पत्रिकाष्टदलं शुभम्
सोनं, चांदी किंवा तांब्यापासून मोत्याच्या शिंपल्यासारखी सुंदर, आठ पाकळ्यांची पत्रिका तयार करावी.
पद्मपत्रसमानाष्टकोणाकारं प्रकल्पयेत् । पलमात्रं ततः शस्तं निर्वृतं विस्तृतं पदम्
ती पत्रिका कमळाच्या पानासारखी, आठ कोपऱ्यांची, योग्य वजनाची, नीटस आणि पूर्ण फुललेली असावी.
अस्थूलमध्यमुपरि पद्माकृतिदलाष्टकम् । अथवा शक्तिमार्गेण पंचपत्रं प्रकल्पयेत्
कमळाच्या आकाराच्या आठ पाकळ्या, मधून किंवा वरून फार जाड किंवा पातळ नसाव्यात; किंवा शक्तीच्या पद्धतीने पाच पाकळ्या बनवाव्यात.
त्रिपत्रमथवा कुर्याच्छक्तिभावे मतेन च । यथा स्याच्छोभनं पात्रं तथा कुर्य्याद्विचक्षणः
शक्तीच्या मतानुसार, तीन पाकळ्याही तयार करता येतात; ज्ञानी माणसाने पात्र सुंदर दिसेल असे बनवावे.