गायंति मधुरां गीतिं सुभ्रूभंगनिरीक्षणैः । मंदस्मितैः करतलशब्दास्फोटिकया तथा
त्या मधुर गाणी गातात, सुंदर भुवया वाकवून नजर टाकतात, मंद हसतात आणि टाळ्या वाजवतात.
क्वचिद्गलकृतैर्गीतैरन्योन्य करताडनैः । अन्योन्य मुखमालोक्य प्रलोभैर्गीतपूर्वकैः
कधी कधी त्या गळ्यातून गाणी गातात, एकमेकींच्या हातावर टाळ्या देतात, एकमेकींच्या चेहऱ्याकडे पाहतात आणि गाण्याच्या आधी हसत खेळत एकमेकींना आकर्षित करतात.
क्रीडन्नास्ते महायोगी पद्मकिंजल्कसन्निभः । एवं चरितपुण्येन केन वा तद्वदस्व मे
कमळाच्या केसरासारखा तेजस्वी तो महान योगी अशा प्रकारे खेळत बसला आहे; हे पुण्य कशामुळे मिळाले आणि कोणी मिळवले, ते मला सांग.
शंभुरुवाच- एष विप्रः पुरा राम सर्वसंपत्समन्वितः । नानाविधसुखोपेतो भार्य्यापोषणतत्परः
शंभू म्हणाले – हे राम, हा ब्राह्मण पूर्वी सर्व प्रकारच्या संपत्तीने युक्त होता, अनेक सुखे उपभोगत होता आणि पत्नीच्या पालनपोषणात गुंतलेला होता.
अपुत्रो दानहीनश्च देवतार्चनवर्जितः । पंचयज्ञविहीनश्च स्वाध्यायपरिवर्जितः
तो मुलगा नव्हता, दान करत नसे, देवांची पूजा करत नसे, पाच यज्ञ करत नसे आणि वेदाध्ययन टाळत असे.
प्रातर्म्मध्याह्नसायाह्नभोजनप्रवणोऽशुचिः । कदाचिदगमद्गेहं गौतमस्य महात्मनः
तो सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी खाण्याचा आसक्त आणि अपवित्र होता; क ведा तो महात्मा गौतम यांच्या घरी गेला.
त्र्यंबकस्य गिरौ पुण्ये नानामुनिगणाश्रिते । तत्रापि शोभितगृहं स्फटिकस्तंभकल्पितम्
त्र्यंबकाच्या पवित्र डोंगरावर, जिथे अनेक ऋषी राहत, तिथेही स्फटिकाच्या खांबांनी सजलेले एक सुंदर घर होते.
अगुरुद्रवकस्तूरीचंद्र कुंकुमचर्चिता । भित्तिर्यस्य च संतानकुसुमामोदसौष्ठवम्
त्या घराच्या भिंतींना अगरू, कापूर, कस्तुरी आणि कुंकवाचा लेप लावलेला होता; पारिजातक फुलांच्या सुगंधाने सगळीकडे प्रसन्नता पसरली होती.
कस्तूरिका पुष्परस समुत्सेचितभूतलम् । सूक्ष्म सुश्वेतविविधवितानपरिशोभितम्
जमिनीवर कस्तुरी आणि फुलांच्या रसाचा शिडकाव केला होता, आणि ती विविध सुंदर, स्वच्छ छत्रांनी सजलेली होती.
अंगणं शोभित महाकदलीपूगशोभितम् । समीपसरसीजात मंजुकूजन्मधुव्रतम्
आंगण फारच सुंदर होते, मोठ्या केळी आणि सुपारीच्या झाडांनी शोभलेले, आणि जवळच्या कमळांमध्ये मधमाशा गोड गुणगुणत होत्या.
पाटीरतरुसंभूत गंधपूरितदिङ्मुखम् । शिक्षागीतकृताल्हाद गीतपूरितदिङ्मुखम्
पाटीराच्या झाडांच्या सुगंधाने दिशांना भरून टाकले होते, आणि गायनाच्या शिक्षणामुळे आनंद पसरला होता, गाण्याच्या स्वरांनी सर्वत्र गूंजत होते.
निदाघजनिताताप नाशयंत्रविनिर्मितम् । कदलीदलसंच्छादि पावकाकल्पितच्छदम्
उन्हाच्या तापापासून संरक्षण करण्यासाठी ते घर बांधले होते, त्याच्या छपरावर केळीच्या पानांनी आणि अग्निरोधक गवताने आच्छादन केले होते.
पाटीरतरुसुस्निग्ध सांद्र द्वारकपाटकम् । सौगंधिकमहामोदि कल्पितांतर भित्तिकम्
त्याच्या दारांना पाटीराच्या झाडाचे जाड आणि गुळगुळीत लाकूड वापरले होते, आणि आतील भिंतींना उत्तम सुगंधी द्रव्यांनी सजवले होते.
ईशानभागसुभग रतिकल्पित वेदिकम् । हाटिकाकल्पितपदं विचित्रवेदिकायुतम्
ईशान्य दिशेला सुंदर अशी रतीसाठी वेदी होती, कुशल कारागिरांनी बनवलेली जमीन आणि विविध वेदिका होत्या.
सुस्निग्धनि बिडच्छायं वटमूलोपकल्पितम् । प्रसूनकदलीखंड सरोभिः प्रांतशोभितम्
तेथे वडाच्या झाडाखाली छान सावली असलेले स्थान होते, आणि कडेला केळीच्या फुलांचे घड व तलावांनी शोभा आली होती.
महावटाग्रसंलग्न तुषारितपयोधरम् । नाकोपवनसंपन्न विचित्राराम शोभितम्
मोठ्या वडाच्या शेंड्याला ढग लावून थंडावा मिळत होता; तिथे स्वर्गातील बागांसारख्या सुंदर बागा होत्या.
वापीकूपतडागाद्यमनेकवनशोभितम् । मंदं मंदं ववौ वायुर्यत्र गेहे सुखप्रदः
तिथे विहिरी, तलाव आणि अनेक वनराई होती; त्या घरात नेहमीच मंद, सुखद वारा वाहत असे.
वादिन्यश्चारुसर्वांग्यो वाद्यानि स्मरसंपदः । वीणां वेणुं त्रिवेणुं च वादयंति वरांगनाः
तेथे सुंदर अंगाच्या स्त्रिया प्रेममय वाद्ये वाजवत, आणि श्रेष्ठ स्त्रिया वीणा, बासरी आणि त्रिवेणी वाजवत होत्या.
तौर्य्यत्रिककृतो नार्य्यश्चतुर्दिक्षु तथोर्द्ध्वतः । सुवर्णादिकपात्रेषु वटका भस्मनः शुभाः
संगीत आणि नृत्यात निपुण अशा स्त्रिया चारही दिशांना आणि वरच्या बाजूला उभ्या होत्या. सुवर्ण व इतर धातूंच्या भांड्यांत शुभ राखेचे गोळे ठेवले होते.
वासिताः सर्वगंधैश्च सुधूपैरपि धूपिताः । कुशग्रथितसंघाश्च अक्षमालाश्च कोटिशः
त्या राखेच्या गोळ्यांना सर्व प्रकारच्या सुगंधांनी वास दिला होता आणि उत्तम धूपाने धूप दिला होता. कुशाच्या गाठी आणि कोट्यवधी जपमाळा तिथे होत्या.
कृष्णाजिनसहस्राणि बहिः प्रांते स्थितानि च । एतादृशे गृहवरे देववंद्यो मुनीश्वरः
हजारो काळवीटाच्या कातड्या बाहेर आणि कडेला मांडलेल्या होत्या. अशा सुंदर घरात देवताही पूजावण्यासारखा तो ऋषी राहत होता.
कर्पूरादींश्च संस्थाप्य चतुर्दिक्षु मुनीश्वरः । पाटीरपीठे कर्पूरसिंहासनमकल्पयत्
त्या ऋषीने कर्पूर व इतर पदार्थ चारही दिशांना ठेवले. लाकडी पाटावर कर्पूराचा सिंहासन तयार केले.
सूक्ष्मं श्वेतं च सुस्रिग्धमावृत्तं घनसारकैः । सुगंधवासितजलैः स्नाप्य क्षीरेण शंकरम्
त्याने शंकराला सूक्ष्म, शुभ्र, तेल लावलेले वस्त्र, गंधयुक्त पाणी आणि दूध यांनी, तसेच घनसाराच्या वासाने स्नान घातले.
अन्यैश्च वैदिकैर्मंत्रैः स्नापयित्वा सदाशिवम् । दारुचंद्रोपपीठे तु वस्त्रपीठं निधाय च । पात्रिकामग्रतः स्थाप्य स्थापयित्वा दलेष्वमून्
इतर वैदिक मंत्रांनी सदा शिवाचे स्नान घालून, लाकडी पाटावर वस्त्र पसरले, समोर एक लहान भांडे ठेवले आणि ते सर्व पदार्थ पाकळ्यांवर मांडले.
एकस्मिन्नक्षताः पात्रे अन्यस्मिन्सतिलाक्षताः । पंचगंधकमेकस्मिन्नन्यस्मिन्नष्टगंधकम्
एका भांड्यात अखंड अक्षता, दुसऱ्यात तीळमिश्रित अक्षता, एका भांड्यात पाच प्रकारचे सुगंध, दुसऱ्यात आठ प्रकारचे गंध ठेवले.
काश्मीरं मृगनाभिं तु कर्पूरं चंदनं तथा । पात्रेष्वन्येषु विन्यस्य पूजास्थाने प्रकल्प्य च
इतर भांड्यांत काश्मिरी केशर, कस्तुरी, कर्पूर आणि चंदन ठेवले आणि ते सर्व पूजेच्या जागी मांडले.
नानावरणमार्गेण पूजा तत्र विधीयते । लिंगमध्ये स्थितो देवः पंचवक्त्रः सदाशिवः
नानाविध आवरणांच्या मार्गाने तिथे पूजा केली जाते. त्या लिंगाच्या मध्यभागी पाच मुखांचा सदा शिव वास करतो.
तस्य प्रावरणं लिंगं शक्तिस्तस्य विधीयते । शक्तेरावरणं विष्णुर्विष्णोरावरणं विधिः
त्याचे पहिले आवरण म्हणजे लिंग, त्यावर शक्तीचे आवरण, शक्तीवर विष्णूचे आवरण आणि विष्णूवर ब्रह्माचे आवरण आहे.
ब्रह्मप्रावरणं चंद्रस्तस्य सूर्यस्ततः श्रुतिः । दिग्देवतासु तद्गुप्तिस्तासामावरणं दिशः
ब्रह्माचे आवरण म्हणजे चंद्र, त्यावर सूर्य, त्यावर वेदांचे आवरण आहे. दिशा देवतांमध्ये त्यांचे रक्षण म्हणजेच दिशांचे आवरण आहे.
दिशामावरणं शंभुस्तस्य चावरणं गुणाः । दशप्रावरणं ह्येतच्छिवलिंगार्चनं शुभम्
दिशांचे आवरण म्हणजे शंभू, त्याचे आवरण म्हणजे गुण. अशी ही दहा आवरणे शुभ शिवलिंग पूजेत असतात.