त्रिरात्रमपि ये विप्र द्वारवत्यां पुरि स्थिताः । मज्जंति गोमती तीरे धन्यास्ते केशवप्रियाः
ब्राह्मणांनो, जे भाग्यवान तीन रात्री जरी द्वारका नगरीत राहतात आणि गोमतीच्या काठावर स्नान करतात, ते केशवाला प्रिय असतात.
नरनारायणावासे त्रिरात्रं ये समाश्रिताः । मर्त्यलोके च नंदायां धन्यास्ते केशवप्रियाः
जे नरणारायणाच्या निवासस्थानी किंवा पृथ्वीवरील नंदा या ठिकाणी तीन रात्री आश्रय घेतात, ते धन्य आणि केशवाला प्रिय असतात.
षण्मासमुषिता विप्र पुरुषोत्तमसंनिधौ । ते नूनमच्युतात्मानो दृष्ट्वा स्युरघहारिणः
ब्राह्मणांनो, जे सहा महिने पुरुषोत्तमाच्या सान्निध्यात राहतात, ते नक्कीच अच्युताच्या भक्त होतात आणि पापांचा नाश करणाऱ्याला पाहतात.
अनेक जन्मार्जितपुण्यतोये मज्जंति तोये मणिकर्णिकायाः । नमंति विश्वेशमवाप्यकाशीं ते वै मयापीह भवंति वंद्याः
जे अनेक जन्मांच्या पुण्यामुळे पवित्र झालेल्या मणिकर्णिकेच्या पाण्यात स्नान करतात, काशीला पोहोचल्यावर विश्वेश्वराला वंदन करतात, ते मला इथेही वंदनीय आहेत.
पूजयित्वा हरिं ये तु भूमौ दर्भ तिलैः सह । तिलान्विकीर्य लोहं च दत्वा धेनुं पयस्विनीम्
जे पृथ्वीवर कुश आणि तीळ घेऊन, तीळ विखुरून, लोखंड आणि दुधाळ गाय दान देऊन हरिची पूजा करतात—
ये मृता विधिवद्विप्र ते नराः स्वर्गगामिनः । उत्पाद्य पुत्रान्संस्थाप्य पितृपैतामहे पदे
—आणि असे विधिपूर्वक मरण पावतात, ब्राह्मणांनो, त्यांनी पुत्र उत्पन्न करून त्यांना वंशात स्थिर केलेले असते, ते स्वर्गाला जातात.
निर्ममा निरहंकारा ये मृतास्तेऽपि नाकिनः । स्तैन्यान्निवृत्ताः सततं संतुष्टाः स्वधनेन च
जे मरणाच्या वेळी मालकीभाव आणि अहंकार सोडतात, नेहमी चोरीपासून दूर राहतात आणि आपल्या संपत्तीमध्ये समाधान मानतात, तेही स्वर्गाला जातात.
स्वभाग्येनोपजीवंति ते नराः स्वर्गगामिनः । श्लक्ष्णां वाणीं निराबाधां मधुरोपाय वर्जिताम्
जे पुरुष आपल्या नशिबाने उपजीविका करतात, ते स्वर्गाला जातात; ते नेहमी गोड, अडथळारहित आणि कपटाशिवाय बोलतात.
स्वागतेनाभिभाषंते ते नराः स्वर्गगामिनः । शुभानामशुभानां च कर्मणां फलसंचये
जे पुरुष स्वागताने बोलतात, ते स्वर्गाला जातात, मग त्यांच्या चांगल्या किंवा वाईट कर्मांचे फळ साठवले गेले असो.
विपाकज्ञाश्च ये विप्र ते नराः स्वर्गगामिनः । धनधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गानुयायिनाम्
ब्राह्मणांनो, जे कर्माचे फळ जाणतात, धन आणि धर्म यात गुंतलेले आहेत आणि धर्ममार्गाचे पालन करतात, ते स्वर्गाला जातात.
प्रोत्साहं वर्धयंते ये मोदंते दिवि ते नराः । हेमंते वह्निदो यश्च तथा ग्रीष्मे जलप्रदः
जे इतरांना प्रोत्साहन देतात, ते स्वर्गात आनंद मानतात; तसेच हिवाळ्यात आग देणारा किंवा उन्हाळ्यात पाणी देणारा—
वर्षा स्वाश्रमदाता च स स्वर्गे मोदते चिरम् । पुण्यकालेषु सर्वेषु नित्य नैमित्तिकादिषु
—आणि पावसाळ्यात आपल्या आश्रमात आसरा देणारा, तोही स्वर्गात दीर्घकाळ आनंद घेतो; नेहमी आणि विशेष पुण्यकाळात.
भक्त्या यः कुरुते श्राद्धं स नूनं सुरलोकभाक्
जो भक्तीने श्राद्ध करतो, तो नक्कीच देवांच्या लोकात स्थान मिळवतो.
दानं दरिद्रस्य विभोः क्षमित्वं यूनां तपो ज्ञानवतां च मौनम् । इच्छानिवृत्तिश्च सुखोचितानां दया च भूतेषु दिवं नयंति
दारिद्र्य असतानाही दान देणे, तरुणांनी क्षमा करणे, ज्ञानी लोकांचे तप, सुखी लोकांची इच्छा कमी करणे आणि सर्व प्राण्यांवर दया—हे सर्व स्वर्गाला नेतात.
द्विविधः कर्मसंबंधः पापपुण्यसमुद्भवः । सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते ह्यत्र निर्णयः
कर्माचे दोन प्रकारचे बंध असतात, एक पापामुळे आणि दुसरा पुण्यामुळे. येथे निर्णय नेहमी सत्यावरच घेतला जातो.
तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय भवांबुधेः । पापं तु पतनायोक्तं सत्यमेव न संशयः
जे तप आणि ध्यान याने जोडलेले असते, ते जन्ममरणाच्या सागरातून पार नेते; पण पाप केल्याने माणूस खाली पडतो, हे नक्कीच, यात शंका नाही.
बलेन परिचारेण शौर्येणाभियुतस्य च । पुण्यहीनस्य वै पुंसस्तद्बलादिव लीयते
ज्याच्याकडे पुण्य नाही, त्याला कितीही बळ, सेवा किंवा धैर्य असले तरी, त्या सगळ्या शक्तीचा काही उपयोग राहत नाही, जसा बळ वगैरे नाहीसे होते.
उन्नता गिरि दुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुष्टकाः । पतंति वातवेगेन समूलास्तु घना अपि
डोंगरावरील किल्ल्यांमध्ये जरी भरपूर वाढलेले झाडे असली, तरीही ती मोठी झाडेही वाऱ्याच्या जोराने मुळासकट उन्मळून पडतात.
सत्यधर्मविहीनास्ते तथा यांति यमालयम् । सामान्यं सर्वजंतूंनां बलं धर्मस्तु केवलः
सत्य आणि धर्म नसलेले लोक यमाच्या घरात जातात; सर्व प्राण्यांमध्ये बळ असतेच, पण खरा मोठेपणा फक्त धर्माचाच असतो.
येन संतरते जंतुरिहलोके परत्र च । मया सर्वमिदं सम्यक्स्वर्गमार्ग प्रदायकम्
ज्यामुळे हा जीव या जगात आणि पुढच्या जन्मातही पार जाऊ शकतो, ते मी पूर्णपणे सांगितले आहे, जे स्वर्गाचा मार्ग देणारे आहे.
समासेन समाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
मी हे संक्षिप्तपणे सांगितले आहे; तुला अजून काही ऐकायचे आहे का?
ब्राह्मण उवाच- एतन्मूर्खोऽपि जानाति शुभकर्मकरः पुमान् । न याति नरकं स्वर्गं तथा पापक्रिया रतः
ब्राह्मण म्हणाले— अगदी मूर्ख माणसालाही हे माहीत आहे की, जो चांगली कर्मे करतो तो नरकात जात नाही, आणि जो पाप करत राहतो तो स्वर्ग मिळवत नाही.
क्रतुभिर्विविधैरिष्टैर्व्रत दान जपादिभिः । सत्येनाचारकुशलैः स्वर्गसौख्यमवाप्यते
विविध यज्ञ, व्रत, दान, जप आणि सत्य, तसेच चांगल्या वागणुकीने स्वर्गातील सुख मिळते.
विद्याचारधनोपेतैर्ऋषिभिर्वेदपारगैः । प्राप्यते पुण्ययोगेन यज्ञैर्नाकस्ततः क्वचित्
विद्या, चांगली वागणूक आणि संपत्ती असलेले, वेदांमध्ये पारंगत असलेले ऋषी पुण्यसंचयाने स्वर्ग मिळवतात, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने नाही.
वित्तेन च विना दानं बहुदातुं न शक्यते । विद्यमान धनेनापि कुटुंबासक्तचेतसा
संपत्ती नसल्यास मोठ्या प्रमाणात दान करणे शक्य नाही; आणि संपत्ती असूनही ज्याचे मन कुटुंबात गुंतले आहे, तोही दान देऊ शकत नाही.
अग्निहोत्रादयो धर्मा विशेषेण कलौ युगे । दुष्करा दानधर्मोऽपि दुष्करो भगवन्मतः
अग्निहोत्र वगैरे धर्मकर्मे विशेषतः कलियुगात खूप कठीण आहेत; माझ्या मते, दानधर्मही या काळात करणे कठीण आहे.
अल्पायासेन धर्मेण लभ्यते धर्मसंचयः । तन्मे विशेषतो ब्रूहि धर्माधर्मप्रदर्शक
थोड्याशा प्रयत्नानेही धर्मसंचय मिळू शकतो; म्हणून, धर्म आणि अधर्म दाखवणारा, तू मला ते विशेष सांग.
तदेकं कथ्यतां धर्मं सर्वधर्मोत्तमोत्तमम् । कृतेनैकेन येनेह सर्वपापक्षयो भवेत्
सर्व धर्मांमध्ये श्रेष्ठ असा एक धर्म सांग, ज्यामुळे एका कृतीने येथे सर्व पापांचा नाश होईल.
धनं धान्यं यशो धर्ममायुर्येनाभि वर्त्तते । मर्त्यलोकेऽपि सख्यं स्यात्स्वर्गो येनाक्षयो भवेत्
ज्यामुळे धन, धान्य, कीर्ती, धर्म आणि आयुष्य वाढते; ज्यामुळे माणसांच्या जगातसुद्धा मैत्री होते आणि ज्यामुळे स्वर्ग कधीही संपत नाही.
साक्षान्नारायणो येन भक्तानामभयप्रदः । तुष्येदस्यप्रसादेन कामः करतले स्थितः
ज्यामुळे नारायण स्वतः भक्तांना निर्भयता देतो; ज्याच्या कृपेने सर्व इच्छा हातातल्या हातात मिळतात.