कामाद्वा यदि वा मोहात्स याति नरकं नरः । अयाज्ययाजकश्चैव याज्यानां च विवर्जकः
तो कामामुळे किंवा मोहामुळे असो, असा माणूस नरकात जातो. आणि जो योग्य नसलेली यज्ञे करतो किंवा करायची यज्ञे टाळतो—
विरतो विष्णुविद्यासु स भुंक्ते नरकान्बहून् । अदत्वा पितृदेवेभ्यो विप्रेभ्यो मर्त्यबंधुषु
जो विष्णूच्या ज्ञानापासून दूर राहतो, तो अनेक नरकांचा भोग घेतो. जो पापी माणूस धन असतानाही पितर, देव, ब्राह्मण किंवा आप्त यांना काही देत नाही—
सधनो म्रियते पापः स याति नरकान्बहून् । सर्वाण्यन्नानि सिद्धानि पाकभेदं करोति यः
जो धन असतानाही पितर, देव, ब्राह्मण किंवा नातेवाईकांना काही न देता मरतो, तो अनेक नरकात जातो. आणि ज्याने सर्व अन्न तयार असतानाही स्वयंपाकात भेद केला—
अवैश्वदेवं भुंजीत स याति नरकं चिरम् । बहुद्रोहेण भूतानां येऽजयंति धनं द्विज
जो वैश्वदेव न करता अन्न खातो, तो फार काळ नरकात जातो. आणि जे जीवांना खूप त्रास देऊन धन मिळवतात, हे द्विजा—
धनवंतो निरयगा दांभिका दुःखभागिनः । नास्तिक्यादथ वा लोभान्मोहात्काले यथोदिते
धनवंत पण कपटी आणि इतरांना दुःख देणारे नरकात जातात. नास्तिक्य, लोभ किंवा मोहामुळे, योग्य वेळ आली की—
भक्त्या न श्राद्धदा ये स्युः पच्यंते नरकेषु ते । दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यस्तु पापकृत्
जे श्राद्ध भक्तीने करत नाहीत, ते नरकात शिजतात. आणि ब्राह्मणांना दान दिलं जात असताना जो त्यात अडथळा आणतो—
विघ्नमाचरते योऽसौ नरो निरयगो भवेत् । सामान्य दक्षिणां लब्ध्वा गृह्णात्येको विमोहतः
जो ब्राह्मणांना दान दिलं जात असताना अडथळा करतो, तो नरकात जातो. आणि जो सामान्य दक्षिणा मिळाली असताना, मोहामुळे ती एकट्याने घेतो—
नास्तिक्यभावनिरतो नरः स्यान्नरकालये । असहिष्णुतया तस्य गुणानां कारणं भवेत्
जो नास्तिक विचारात रमतो, तो नरकात राहतो. त्याच्या असहिष्णुतेमुळे त्याचे दोष वाढतात.
महत्पापं समुत्पन्नं कारणं नरकस्य तत् । निर्दोषां सुहृदां भार्यां त्यजन्कालेन याति यः
यातून मोठं पाप निर्माण होतं आणि ते नरकाचं कारण ठरतं. जो निष्कलंक, प्रेमळ पत्नीला योग्य वेळी सोडतो—
न वहेत यशस्तेषां स नरो नरके पतेत् । अधर्मं धर्ममिति यो वदन्मोहवशं गतः
तो तिचा सन्मान राखत नाही; असा पुरुष नरकात पडतो. आणि जो मोहामुळे अधर्माला धर्म म्हणतो—
हैतुको नास्तिको यस्तु स नरो निरयालयः । मनसा योऽन्यभावेन वचसा चान्यथा वदेत्
जो कारणं देऊन नास्तिक असतो, तो नरकात राहतो. आणि जो मनात एक ठेवतो, पण बोलताना दुसरं बोलतो—
हृदयं कलुषं कुर्यात्स नरो नरके वसेत् । अवमन्य च ये यांति भगवत्कीर्तनं नराः
जो मन अपवित्र करतो, तो नरकात राहतो. आणि जे लोक भगवंताच्या कीर्तनाला जाऊनही तिथे अवमान करतात—
ते यांति नरकं घोरं तेन पापेन कर्मणा । पश्यंतो भगवद्द्वारं नामशास्त्र परिच्छदम्
जे लोक पाप करून त्या भयंकर नरकात जातात, ते भगवंताचं दार आणि धर्मशास्त्राचं साहित्य डोळ्यांसमोर असतानाही तिथे पोहोचतात.
अकृत्वा तत्प्रणामादि ते यांति नरकौकसः । विनापराधेन नराः कृत्वा पत्न्यधिवेदनम्
जेथे नमस्कार वगैरे करत नाहीत, ते पुरुष नरकात जातात; आणि जे कोणताही अपराध नसताना आपल्या पत्नीशी कठोर बोलतात, तेही नरकात जातात.
त्यजंति सुकलत्रं ये ते यांति नरके नराः । न शृणोति गुरोर्वाक्यं धर्मशास्त्रं च यो नरः
जे चांगली पत्नी सोडतात, ते नरकात जातात; आणि जो गुरुचं किंवा धर्मशास्त्राचं बोलणं ऐकत नाही, तोही नरकात जातो.
परेषां चेतसः क्लेशकारी निरयगो भवेत् । पश्यतां बंधु बालानां प्रकर्षी मिष्टमश्नुते
जो दुसऱ्यांच्या मनाला त्रास देतो, तो नरकात जातो; पण आप्तेष्ट आणि मुलांसमोर तो मोठ्या सुखात राहतो.
स याति नरकं घोरं केवलोदरपूरकः । तुला मकर मेषेषु प्रातः स्नानं न यश्चरेत्
फक्त पोट भरण्याचाच विचार करणारा नरकात जातो; आणि जे तुला, मकर किंवा मेष राशीत सकाळी स्नान करत नाहीत, तेही नरकात जातात.
नद्यादिषु च नास्तिक्यस्तस्य स्यान्नरकालयः । वैष्णवं जनमालोक्य नाभ्युत्थानं करोति यः
नदी वगैरे ठिकाणी जो श्रद्धाहीन असतो, त्याचं ठिकाण नरक असतं; आणि जो विष्णूभक्ताला पाहून उठत नाही, तोही नरकात जातो.
प्रणयादरतो विप्र स नरो नरकातिथिः । काष्ठैर्वा शंकुभिर्वापि शूलैरश्मभिरेव च
जो प्रेम आणि आदराने अभिवादन करत नाही, तो नरकाचा पाहुणा होतो; आणि जे लाकूड, खिळे, भाले किंवा दगडांनी वाट अडवतात, तेही नरकात जातात.
ये मार्गांश्चैव रुंधंति ते वै निरयगामिनः । आद्यं पुरुषमीशानं सर्वलोकमहेश्वरम्
जे लोक अशा प्रकारे वाट अडवतात, ते नक्कीच नरकात जातात; आणि जे सर्व जगाचा स्वामी असलेल्या आद्य पुरुषाचा विचार करत नाहीत, तेही नरकात जातात.
न चिन्तयंति ये विष्णुं ते वै निरयगामिनः । क्षेत्रवृत्ति गृहच्छेदं प्रीतिच्छेदं च ये नराः
जे विष्णूचा विचार करत नाहीत, तेही नरकात जातात; आणि जे शेत, घर किंवा प्रेमाचे बंध तोडतात, तेही नरकात जातात.
आशाच्छेदं च कुर्वंति ते नरा नरकौकसः । आगतान्भोजनार्थं च ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान्
जे आशा तोडतात, तेही नरकात राहतात; आणि जे मूर्ख जेवायला आलेल्या, उपजीविकेने थकलेल्या ब्राह्मणांची परीक्षा घेतात, तेही नरकात जातात.
यः परीक्षेत मूढात्मा स ज्ञेयो नरकातिथिः । अनाथं वैष्णवं दीनं रोगार्तं वृद्धमेव च
जो असा मूर्ख परीक्षा घेतो, तो नरकाचा पाहुणा समजावा; आणि जे अनाथ, विष्णूभक्त, गरीब, आजारी किंवा वृद्ध यांच्यावर दया दाखवत नाहीत, तेही नरकात जातात.
नानुकंपंति ये मूढास्ते वै निरयगामिनः । नियमांस्तु समादाय ये पश्चादजितेंद्रियाः
जे मूर्ख दया दाखवत नाहीत, ते नक्कीच नरकात जातात; आणि जे नियम घेतल्यावर नंतर इंद्रियांवर ताबा नसल्यामुळे ते मोडतात, तेही नरकात जातात.
विलोपयंति तान्भूयस्ते वै निरयगामिनः । शृणु विप्र यथा यांति नराः स्वर्गं दयालवः
जे वारंवार असे नियम मोडतात, तेही नरकात जातात; आता ऐक, ब्राह्मण, दयाळू लोक कसे स्वर्गात जातात.
समासेनैव वक्ष्यामि किंचित्ते गौरवादहम् । येऽर्चयंति हरिं देवंजिष्णुं विष्णुं सनातनम्
मी तुला थोडक्यात सांगतो, आदरापोटी; जे लोक हरि, विजयी, सनातन विष्णूची पूजा करतात.
नारायणमजं कृष्णं विष्वक्सेनं चतुर्भुजम् । ध्यायंति पुरुषं दिव्यमच्युतं ये स्मरंति च
जे नारायण, अजन्मा, कृष्ण, विश्वक्सेन, चार हात असलेला, या दिव्य आणि अचल पुरुषाचे ध्यान करतात आणि त्याचा स्मरण करतात.
लभंते तेऽच्युतस्थानं श्रुतिरेषा पुरातनी । इदमेवहि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम्
ते अच्युताचं स्थान मिळवतात; हीच प्राचीन शिकवण आहे. हेच खरे मंगल, हेच खरे धन मिळवणं आहे.
जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम् । कीर्तनाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
जीवनाचं खरं फळ म्हणजे दामोदराचं कीर्तन; देवांचा देव, अमाप तेज असलेल्या विष्णूचं कीर्तन केल्याने.
दुरितानि विलीयंते तमांसीव दिनोदये । गाथां गायंति ये नित्यं वैष्णवीं श्रद्धयान्विताः
पापं दिवस उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो तशी नष्ट होतात; जे श्रद्धेने दररोज वैष्णव गीते गातात, त्यांची पापं नाहीशी होतात.