एवं कृतस्त्वया विप्र कृषिमार्गः पुनःपुनः । पशूनां पालनं पूर्वंग च्छंश्चैव द्विजोत्तम
अशा प्रकारे, ब्राह्मण, तू वारंवार शेती केलीस आणि पूर्वी गायी, बकरी यांचे पालन केलेस, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
महिषीणां तथाश्वीनां पालनं च पुनःपुनः । एवं पूर्वं कृतं कर्म त्वयैव च द्विजोत्तम
तसेच, तू वारंवार म्हशी आणि घोड्यांचे पालन केलेस; हे सर्व पूर्वी तूच केलेली कर्मे आहेत, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
विपुलं तु धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययस्तु पुण्येन न कृतस्तु त्वया कदा
लोभामुळे साठवलेलं ते प्रचंड धन, तू कधीच पुण्याच्या कामासाठी खर्च केलं नाहीस.
पात्रे दानं न दत्तं हि दृष्ट्वा वा दुर्बलं च तत् । कृषिं कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव हि
तू कधीच योग्य माणसाला दान दिलं नाहीस, गरजू माणसाला पाहूनही काही दिलं नाहीस; शेती करून मिळवलेलं धनही फक्त स्वतःसाठीच ठेवलेस.
गोमयं हि त्विदं सर्वं पशूनां संचयं च वै । विक्रयित्वा धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया
हे सगळं, म्हणजे शेण आणि जनावरांचा साठा, तू विकून मोठं धन साठवलंस, हे ब्राह्मण.
तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रीतं सततं दधि । दुष्कालश्चिंतितो विप्र मोहितो विष्णुमायया
तुप, ताक, दूध आणि दही हे सर्व तू नेहमी विकत होतास; वाईट काळाची चिंता करत होतास, हे ब्राह्मण, विष्णूच्या मायेने फसलेला होतास.
कृत्वा महार्घमेवैतद्धनं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु तदा किल
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, हे धन फार मौल्यवान केलंस, पण त्या वेळी तू निर्दयीपणे कुणालाही दान दिलं नाहीस.
देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं सदा । पर्वाणि प्राप्य विप्रेभ्यो द्रव्यं नैव समर्पितम्
देवतांची पूजा तू कधीच केली नाहीस, हे ब्राह्मण; सणासुदीच्याही दिवशी इतर ब्राह्मणांना काही दिलं नाहीस.
श्राद्धकालं च संप्राप्य श्रद्धया न कृतं त्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमध्ये समागते
श्राद्धाचा काळ आला तरी तू श्रद्धेने कधीच ते केलं नाहीस; तुझी सती पत्नी दुपारी तुला आठवण करून द्यायची.
श्वशुरश्राद्धकालश्च श्वश्र्वाश्चैव महामते । तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तेषां गृहं त्यक्त्वा पलायसे
श्वशुर-श्वाश्रूंच्या श्राद्धाचा काळ आला की, त्यांच्या बोलण्यावरून तू घर सोडून पळून जायचास, हे बुद्धिमान.
धर्ममार्गो न दृष्टो हि श्रुतो नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः
धर्माचा मार्ग तू कधीच पाहिला नाहीस, ऐकला नाहीस; लोभच तुझा आई-वडील, भाऊ आणि सगेसोयरे झाला आहे.
पालितो लोभ एवैकस्त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दारिद्रेणाति पीडितः
तू नेहमीच धर्म सोडून लोभच जपलास; म्हणूनच तू दुःखी झालास, दारिद्र्याने फार त्रस्त झालास.
दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्त्तते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते सदा
रोज तुझ्या मनात मोठी तृष्णा वाढत जाते; घरात धन वाढलं की, तुझी इच्छा देखील वाढते.
तृष्णया दह्यमानस्तु तदा त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा त्वं प्रसुप्तस्तु लोभं चिंतयसेऽधिकम्
तृष्णेच्या आगीत जळत असताना, रात्री झोपेत असो वा जागा असो, तू अजून लोभाचाच विचार करत राहतोस.
दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितो हि सदैव हि । सहस्रं लक्षतः कोटिः कदावार्बुदमेव च
रोज तू मोठ्या मोहात गुंतलेला असतोस – 'माझ्याकडे कधी हजार, लक्ष, कोटी किंवा दहा कोटी येतील?' असा विचार सतत करत राहतोस.
भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रलक्षं च कोटिरर्बुदमेव च
'माझ्या घरी कधी खरव किंवा निखरव येईल? अशा प्रकारे हजार, लक्ष, कोटी किंवा दहा कोटी कधी मिळतील?' असं तू मनाशी म्हणतोस.
खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । एवं कालं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा
खरव किंवा निखरव मिळालं तरी तुझी तृष्णा कमी होत नाही; असं करत करत वेळ निघून जातो आणि तुझी इच्छा नेहमी वाढतच राहते.
नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । निश्चितं भूमिमध्ये तत्क्षिप्तं पुत्रानजानते
तू कधीच दान केलं नाहीस, यज्ञ केला नाहीस, ना काही उपभोगलं आहेस, हे ब्राह्मण; जे धन तू जमिनीखाली पुरलं आहेस, त्याची तुझ्या मुलांना कल्पनाही नाही.
अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्
अजून धन मिळवण्यासाठी तू नेहमी नवनवीन उपाय शोधतोस, हे ब्राह्मण; हुशारीने लोकांना विचारतोस.
खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतःपरम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः
खनन, रसायनशास्त्र, धातूंचं ज्ञान याबद्दल विचारत राहतोस; तृष्णेने फसून, एकटा भटकत राहतोस.
सर्वांश्चिंतयसे नित्यं कल्पान्सिद्धि प्रदायकान् । प्रवेशं चित्रवर्णानां चिंतामणिं च पृच्छसि
तू नेहमी सर्व युगांचा विचार करतोस, जे सिद्धी देणारे आहेत, आणि रंगीबेरंगी रूपांच्या प्रवेशाबद्दल, तसेच इच्छित वस्तू देणाऱ्या रत्नाबद्दल विचारतोस.
तृष्णानलेनदग्धोसि सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलप्रदीप्तोसि हाहाभूतोऽप्रचेतनः
तुला इच्छा आणि तृष्णेच्या आगीत जळावे लागत आहे, म्हणून तुला सुख मिळत नाही; तृष्णेच्या ज्वाळांनी पेटून, तू गोंधळलेला आणि शुद्धी हरवलेला आहेस.
एवंभूतोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारपुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया
अशा प्रकारे, ब्राह्मणश्रेष्ठा, तू काळाच्या अधीन झालास आणि बायको-मुलांसाठी संपत्ती मिळवण्याच्या मागे लागलास, कारण ते तुझ्याकडे ती मागत होते.
कथितं नैव तद्दत्तं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वंम याख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्
ती संपत्ती न सांगितली गेली, ना दिली गेली; शेवटी प्राण सोडून तू यमाकडे गेलास. अशा प्रकारे तुझा सगळा पूर्वीचा प्रसंग मी सांगितला.
अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि
या कर्मामुळे, ब्राह्मणा, तू गरीब आणि दरिद्री झालास. या जगात, ज्याचे मुले नेहमी भक्त असतात, तोच खरा श्रीमंत असतो.
सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति
ज्यांची मुले सुसंस्कारित, ज्ञानाने परिपूर्ण आणि नेहमी सत्य-धर्मात रमलेली असतात, अशी संतती त्याच्याच घरी जन्मते, ज्याच्यावर विष्णू प्रसन्न असतो.
धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । सभुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्
ज्याच्यावर विष्णूची कृपा असते, तो माणूस या पृथ्वीवर धन, धान्य, पत्नी आणि अनंत पुत्र-पौत्र यांचा उपभोग घेतो.
विना विष्णोः प्रसादेन दाराः पुत्रा भवंति न । सुजन्म च कुले विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्
विष्णूच्या कृपे शिवाय, ब्राह्मणा, पत्नी आणि मुले मिळत नाहीत, ना चांगल्या कुळात जन्म मिळतो; ते परम स्थान फक्त विष्णूचे आहे.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये देवशर्मोपाख्याने एकोननवतितमोऽध्यायः
याप्रमाणे, श्रीपद्मपुराणातील पाताळखंडात वैशाखमासाच्या महात्म्याच्या देवशर्मा या कथेत नव्याणव्या अध्यायाचा समाप्ती झाली.
ऋषय ऊचुः - सूतसूतमहाप्राज्ञ जीवजीव शतंसमाः । यद्वयं पुण्यसमयं श्राविता जगतो हितम्
ऋषी म्हणाले — सूत, तू सर्व सूतांमध्ये सर्वात बुद्धिमान आहेस; शंभर वर्षे जग. तू आम्हाला हे पुण्यदायी आणि जगाच्या हिताचे कथानक ऐकवलेस.