न्यासस्वामी सुपुत्रोऽभून्न्यासापहारकस्य च । गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः
ज्याची ठेव चोरली गेली, तो पुढच्या जन्मी त्या चोराचा चांगला, गुणी, देखणा आणि सर्व शुभ गुणांनी युक्त मुलगा होतो.
भक्तिं च दर्शयेत्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने । प्रियवाङ्मधुरोवाग्मी बहुस्नेहं विदर्शयेत्
मुलगा होऊन तो दररोज वडिलांवर भक्ती दाखवतो, गोड आणि प्रेमळ बोलतो, आणि खूप आपुलकी दर्शवतो.
स्वीयं द्रव्यं समुद्ग्राह्य प्रीतिमुत्पाद्य चातुलाम् । यथा तेन प्रदत्तं तन्न्यासापहरणात्परम्
आपली वस्तू परत मिळवून, जशी ती त्याच्याकडून मिळाली होती तशीच, मोठा आनंद मिळवतो; हे ठेव चोरण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
दुःखमेवं महाभाग दारुणं प्राणनाशनम् । तादृशं तस्य सो दद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणः
हे भाग्यवान, असे दुःख फार कठीण आणि जीव घेणारे असते; तरीही असा मुलगा होऊन तो मोठ्या गुणांनीही त्याला तसलेच दुःख देतो.
अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति । दुःखं दत्वा प्रयात्येवं प्रहृत्यैवं पुनःपुनः
तो अल्पायुषी होतो आणि लवकर मृत्यूला सामोरा जातो; दुःख देऊन, पुन्हा पुन्हा यातना भोगून तो निघून जातो.
यदाह पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति यः । तदा हास्यं करोत्येष कस्तु पुत्रो हि कस्य च
जो 'माझा मुलगा, माझा मुलगा' असे आक्रोश करतो, त्यावेळी तो लोकांना हसण्याचा विषय होतो—खरंच कोण कुणाचा मुलगा आहे?
अनेनापहृतं न्यासं मदीयं पापचारिणा । द्रव्यापहारणेनापि मम प्राणागताः किल
या पापी माणसाने माझी ठेव चोरली; माझ्या संपत्तीच्या चोरीमुळे माझे प्राणच गेले असे समजावे.
दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा । तदा दुःखं मया दत्वाद्रव्यमुद्ग्राह्यमुत्तमम्
पूर्वी मी मोठ्या आणि असह्य दुःखात होतो; तेव्हा मी त्याला ते दुःख दिले आणि माझी उत्तम वस्तू परत मिळवली.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमाहात्म्ये सप्ताशीतितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमाहात्म्याच्या सत्त्याऐंशीव्या अध्यायाचा समाप्ती आहे.
एकोननवतितमोऽध्यायः 5.89 नारद उवाच- एवं संबोधितो विप्रो देवशर्मा द्विजोत्तमः । पुनः प्राह प्रियां भार्यां सहितां ज्ञानवादिनीम्
नारद म्हणाले—अशा प्रकारे संबोधल्यावर श्रेष्ठ ब्राह्मण देवशर्मा पुन्हा आपल्या प्रिय, ज्ञानी आणि सुज्ञ पत्नीला म्हणाला.
सत्यमुक्तं त्वया भद्रे सर्वसंदेहनाशनम् । तथा हि वंशमिच्छंति साधवः सत्यपंडिताः
हे सुभगे, तू जे बोललीस ते अगदी खरं आहे, सर्व शंका दूर करणारे आहे; खरंच, सज्जन आणि ज्ञानी लोक वंशाची इच्छा करतात.
यथा पुत्रस्य चिंता मे न धनस्य तथा प्रिये । येनकेनाप्युपायेन पुत्रमुत्पादयाम्यहम्
माझ्या मनात धनाची नव्हे, तर मुलाचीच काळजी आहे, हे प्रिये; कोणत्याही मार्गाने मी मुलगा मिळवेन.
सुमनोवाच- पुत्रेण लोकाञ्जयति पुत्रस्तारयते कुलम् । सुपुत्रेण महाभाग पितामाता प्रजीवतः
सुमना म्हणाली—मुलामुळे माणूस लोकांमध्ये प्रतिष्ठा मिळवतो; मुलगा वंशाचा उद्धार करतो. हे भाग्यवान, चांगल्या मुलामुळे पितर आणि आईवडील खऱ्या अर्थाने जिवंत राहतात.
एकः पुत्रो वरः कांत बहुभिर्निर्गुणैस्तु किम् । एकस्तारयते वंशमन्ये संतापकारकाः
एकच गुणी मुलगा श्रेष्ठ असतो, हे प्रिये; अनेक दुर्गुणी मुलांचा काय उपयोग? एकच मुलगा वंशाचा उद्धार करतो, बाकीचे फक्त दुःखच देतात.
पूर्वमेव मया प्रोक्तमन्ये संबंधभागिनः । पुण्येन प्राप्यते पुत्रः पुण्येन प्राप्यते कुलम्
मी आधीच सांगितले आहे, इतर फक्त नात्याने जोडलेले असतात; मुलगा पुण्यामुळे मिळतो आणि वंशही पुण्यामुळे मिळतो.
सुगर्भः प्राप्यते पुण्यैर्दुर्मृत्युः पातकैस्तथा । सुखानां निचयं कांत सत्यमेव वदाम्यहम्
पुण्यामुळे चांगली संतती मिळते आणि पापामुळे अकाली मृत्यू येतो; सुखांचा संग्रह, हे प्रिये, मी तुला खरंच सांगतो.
ब्रह्मचर्येण सत्येन तपसा नित्यवर्तनैः । दानेन नियमैश्चापि क्षमा शौचेन वल्लभ
ब्रह्मचर्य, सत्य, तप, नेहमीचे नियम, दान, संयम, क्षमा आणि शुद्धता — हे सर्व अंगांनी, प्रियेला—
अहिंसया च शक्त्या वाऽस्तेयेनापि प्रवर्तते । एतैर्दशभिरंगैश्च धर्ममेवं प्रसूयते
आपल्या शक्तीनुसार अहिंसा आणि चोरी न करणे, या सगळ्या दहा अंगांनी माणूस पुढे जातो; आणि या सर्व गुणांनी धर्माची निर्मिती होते.
संपूर्णो जायते धर्म अंगैर्गर्भो यथोदरे । धर्मं सृजति धर्मात्मा त्रिविधेनैव कर्मणा
जसा गर्भ पोटात पूर्ण होतो, तसा धर्मही या अंगांनी पूर्ण होतो; आणि ज्याच्या मनात धर्म आहे, तो माणूस त्रिविध कर्मांनी धर्माची वाढ करतो.
तस्य धर्मः प्रसन्नात्मा पुण्य सौख्यं प्रयच्छति । यंयं चिंतयते प्राज्ञस्तंतं प्राप्नोति दुर्लभम्
त्याच्या धर्मामुळे प्रसन्न मनाने पुण्य आणि सुख मिळते; ज्ञानी माणूस जे काही मनाशी धरतो, ते—even कठीण असले तरी—तो नक्की मिळवतो.
देवशर्म्मोवाच- सर्वं देवि समाख्यातं धर्माख्यं ज्ञानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां वैष्णवं गुणसंयुतम्
देवशर्मन् म्हणाला— देवी, हे सर्व उत्तम धर्मज्ञान तुला सांगितले; पण मला वैष्णव गुण असलेला पुत्र कसा मिळेल?
वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । धर्ममार्गस्त्वया सर्व्वः पितुः प्राप्तः पुरानघे
हे महाभाग्यवती, जर तुला माहीत असेल तर मला सांग, कारण तुझ्या पित्याकडून तू पूर्वी सारा धर्ममार्ग मिळवला आहेस, हे निष्पापे.
ममैतद्विदितं कांते भवती ब्रह्मवादिनी । च्यवनस्य प्रसादेन विष्णोस्तुष्टस्य ते पुरा
हे प्रिये, मला हे माहीत आहे की तू ब्रह्मज्ञान सांगणारी आहेस; पूर्वी च्यवनाच्या कृपेने आणि विष्णूच्या प्रसादाने तुला हे मिळाले.
सुमनोवाच- वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञ तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि तं पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्
सुमना म्हणाली— धर्म जाणण्या, तू वसिष्ठांकडे जा आणि त्या महर्षींना विनंती कर; त्यांच्याकडून तुला धर्मप्रिय आणि धर्मावर प्रेम करणारा पुत्र मिळेल.
एवमुक्ते तया वाक्ये देवशर्मा द्विजोत्तमः । करिष्ये तव कल्याणि मतमेवं न संशयः
ती असे म्हणाल्यावर, देवशर्मा श्रेष्ठ ब्राह्मण म्हणाला— 'हे कल्याणी, मी तुझ्या मताप्रमाणेच वागेन, यात शंका नाही.'
एवमुक्त्वा जगामासौ देवशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दीप्यंतं तपतां वरम्
असे म्हणून, देवशर्मा श्रेष्ठ ब्राह्मण वसिष्ठांकडे गेला, जे सर्व काही जाणणारे, तेजाने उजळलेले आणि तपस्वींच्या श्रेष्ठांमध्ये होते.
गंगातीरे स्थितं पुण्यमासनस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्
त्याने गंगेच्या काठी पवित्र आसनावर बसलेला श्रेष्ठ ब्राह्मण पाहिला, जो तेजाच्या प्रभेने वेढलेला आणि दुसऱ्या सूर्यासारखा भासत होता.
राजमानं महात्मानं ब्रह्मसिंहं द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य स मुनिं दंडवत्तं पुनःपुनः
तो तेजस्वी, महान आत्मा, ब्राह्मणांचा सिंह आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण होता; त्याला देवशर्म्याने भक्तीने वारंवार दंडवत घालून नमस्कार केला.
तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषम् । उपविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते
त्या ब्रह्मपुत्राने, जो मोठ्या तेजाचा आणि निष्पाप होता, त्याला म्हणाले— 'हे अत्यंत बुद्धिमान, या पवित्र आसनावर सुखाने बस.'
नारद उवाच- उपविष्टः स योगींद्र पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुरुष ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा
नारद म्हणतो— तो योगीश्वर बसल्यावर, पुन्हा त्या तपस्व्याने विचारले— 'माझ्या मुला, तुझ्या घरी, पत्नी आणि नोकरांमध्ये सर्व काही ठीक आहे ना?'