फलं ददाति सुमहत्कस्मिन्नपि च जन्मनि । सूक्ष्मो धर्मोऽतिगहनो मीयते न यथा तथा
कधी तरी ते मोठं फळ देतं; धर्म फार सूक्ष्म आणि खोल आहे, तो आपल्या अपेक्षेप्रमाणे मोजता येत नाही.
नैतस्य फलदानस्य श्रूयते भूपनिश्चयः । यत्किंचित्सुकृतं कर्मच्छन्नं पापांतरैरपि
राजन, फळ देण्याबद्दल ठराविक नियम ऐकायला मिळत नाही; चांगलं कर्म पापांनी झाकलं असलं तरी ते फळ देतंच.
तदागत्य कुतः क्वापि स्वं फलं च प्रयच्छति । कृतस्य नेह नाशोऽस्ति पुण्यस्य दुरितस्य च
मग ते कुठूनही येऊन आपलं फळ देतं; इथे केलेलं पुण्य किंवा पाप कधीच नष्ट होत नाही.
तथापि बहुभिः पुण्यैर्दुरितं याति दारुणम् । यदुक्तं भवता राजन्नायासाधिक्यतो भवेत्
तरीसुद्धा, अनेक पुण्यकर्मांनी पाप कमी होतं; जसं तू म्हणालास, हे सगळं अधिक प्रयत्नामुळेच घडतं.
महत्पुण्यं च तत्रापि कारणं मे निशामय । स्वल्पायासमहायासौ यद्यल्पत्व महत्त्वयोः
या गोष्टीत किती मोठं पुण्य आहे आणि त्याचं कारण काय, ते आता माझ्याकडून ऐक. यात मेहनत थोडी असो किंवा जास्त, काम लहान असो किंवा मोठं, फरक पडत नाही.
महापुण्यास्ततस्ते स्युः संततं कर्षकादयः । मंत्रोच्चारं च सिंहादेरायासं बहुलं त्वतः
शेतकरी आणि असेच नेहमी मेहनत करणारे लोक मोठं पुण्य मिळवतात; पण मंत्र उच्चार किंवा सिंहासारख्या प्राण्यांसाठी, तुझ्यापेक्षा जास्त कष्ट लागतात.
पंचगव्यं प्रशस्तं हि व्रतांगत्वेन नो भवेत् । इति कर्तव्यबाहुल्यं महत्त्वं च तदल्पता
पंचगव्य हे जरी श्रेष्ठ मानलं जातं, तरी व्रताच्या अंग म्हणून ते नेहमीच आवश्यक नसतं; त्यामुळे करावयाच्या गोष्टी किती आहेत किंवा त्या किती मोठ्या आहेत, हे फार महत्त्वाचं नाही.
जलाग्न्यादिप्रवेशस्य प्रसज्येत व्रतांतरात् । इदमल्पं महच्चैतदिति नैव नियामकम्
पाणी किंवा अग्नीत प्रवेश करणं आणि अशा प्रकारची कृत्यं दुसऱ्या व्रतांसाठी असू शकतात; हे लहान आहे की मोठं, असं म्हणणं बंधनकारक नाही.
फलं यच्चोदितं शास्त्रे तदेव स्यान्महन्नृप । यथाल्पनाशो महता महन्नाशस्तथाल्पतः
राजा, शास्त्रात जे फळ सांगितलं आहे, तेच खरं मोठं आहे; जसं लहान नुकसान मोठ्या नुकसानीला कारणीभूत होतं, तसंच लहान कृतीमुळेही मोठं फळ मिळू शकतं.
किं त्वल्पविस्फुलिंगेन तृणराशिः प्रदह्यते
लहानशा ठिणगीनेही गवताचा ढीग जळून जातो.
हत्यायुतं पापसहस्रमुग्रं गुर्वंगनाकोटिनिषेवणं च । स्तेयादि पापानि च कृष्णभक्तैरज्ञानजातानि लयं ह्रियंते
दहा हजार हत्या, हजार भयंकर पापं, गुरूच्या असंख्य स्त्रियांशी संबंध, चोरीसारखी पापं—ही सर्व पापं कृष्णभक्तांनी अज्ञानाने केली असतील, तरी ती नष्ट होतात.
विष्णुभक्तिमतावीर यत्किंचित्क्रियतेऽल्पकम् । सुकृतं साधुविदुषा तदक्षयफलं लभेत्
वीर, जो विष्णूभक्त थोडं जरी चांगलं कर्म करतो, त्याला ज्ञानी लोक अमर फळ मिळतं असं सांगतात.
संदेहो नात्र कर्त्तव्यो माधवेमासि माधवम् । समाराध्य नरो भक्त्या तत्तद्वांच्छितमाप्नुयात्
इथे काहीच शंका धरू नकोस; माधवाची भक्ती कर, माधवाला भक्तीने पूजल्यावर माणसाला हवी ती प्रत्येक गोष्ट मिळते.
अपत्यं द्रविणं रत्नं दाराहर्म्यं हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे हरिभक्तितः
अपत्य, धन, रत्न, पत्नी, घर, घोडे, हत्ती, सुख, स्वर्ग आणि मोक्ष—या सगळ्या गोष्टी हरिभक्तापासून दूर नसतात.
एवं शास्त्रोक्तविधिना स्वल्पेनापि न संशयः । पापस्य महतोऽपि स्यात्क्षयो वृद्धिः सुकर्मणः
शास्त्रातील नियमांनुसार अगदी थोडं जरी केलं, तरी शंका नाही—मोठं पापही नष्ट होतं आणि चांगली कर्म वाढतात.
फलाधिक्यं भवेद्भूप त्वाधिक्याद्भावकर्मणोः । सूक्ष्मा धर्मस्य विज्ञेया गतिस्तु विविधैरपि
राजा, फळाची अधिकता ही भाव आणि कर्म यांच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते; धर्माचा मार्ग सूक्ष्म असून तो अनेक प्रकारे समजून घ्यावा लागतो.
प्रियो माधवमासोऽयं माधवस्य महात्मनः । एकोप्यनुष्ठितो लोकैः समग्रेप्सितदायकः
माधवमास हा माधवाला अतिशय प्रिय आहे; लोकांनी एकदाच जरी तो पाळला, तरी सर्व इच्छित वस्तू मिळतात.
पुण्येन गांगेन जलेन काले देशेऽपि यः स्नानपरोऽपि भूप । आजन्मतो भावहतोऽपि दाता न शुद्धिमेतीति मतं ममैतत्
राजा, योग्य वेळ आणि ठिकाणी गंगाजलाने स्नान करणारा, जरी दानशूर असला किंवा जन्मतःच वाईट स्वभावाचा असला, तरी त्याला शुद्धी मिळत नाही—हे माझं मत आहे.
गंगादितीर्थेषु वसंति जीवा देवालये पक्षिगणाश्च नित्यम् । विनाशमायांति कृतोपवासा भावोज्झिता नैव गतिं लभंते
गंगा आणि इतर पवित्र नद्यांच्या काठावर जीव राहतात, मंदिरात नेहमी पक्षी असतात; पण भावाशिवाय उपवास करणारे नष्ट होतात आणि त्यांना अंतिम ध्येय मिळत नाही.
भावं ततो हृत्कमले निधाय श्रीमाधवं माधवमासि भक्त्या । यजेत यः स्नानपरो विशुद्धः पुण्यं न शक्ता वयमस्य वक्तुम्
म्हणून हृदयकमळात भक्ती ठेवून, श्रीमाधवाची माधवमासात भक्तीने पूजा करावी; जो अशा भावाने स्नान करतो, तो शुद्ध होतो—त्याचं पुण्य आम्हाला सांगता येणार नाही इतकं मोठं आहे.
प्रज्वाल्य वह्निं घृततैलसिक्तं प्रदक्षिणावर्तशिखं स्वकाले । प्रविश्य दग्धः किल भावदुष्टो न स्वर्गमाप्नोति फलं न चान्यत्
योग्य वेळी तूप आणि तेलाने ओतलेली, उजवीकडून फिरणारी ज्वाळा असलेली अग्नी पेटवून, त्यात प्रवेश करून जो जळतो, पण त्याचा भाव शुद्ध नसेल, तर त्याला स्वर्ग किंवा दुसरं कुठलंही फळ मिळत नाही.
श्रद्धत्स्वभूप तस्मात्त्वं माधवस्य फलं प्रति । स्वल्पं चापि शुभं कर्म विकर्मशतनाशनम्
म्हणून राजा, माधवाच्या फळावर विश्वास ठेव; अगदी थोडं जरी शुभकर्म केलं, तरी शेकडो पापं नष्ट होतात.
यथा हरेर्नामभयेन भूप नश्यंति सर्वे दुरितस्य वृंदाः । नूनं रवौ मेषगते विभाते स्नानेन तीर्थे च हरिस्तवेन
राजा, जसा हरिनामाच्या भीतीने सर्व पापांचा नाश होतो, तसा सूर्य मेष राशीत असताना, पहाटे पवित्र तीर्थात स्नान करून आणि हरिप्रशंसा केल्यानेही नक्कीच पापांचा नाश होतो.
तेजसा वैनतेयस्य पाप्मानः पन्नगा इव । विद्रवंति च वैशाखस्नानेनोषसि निश्चितम्
गरुडाच्या तेजाने जसे सर्प पळून जातात, तसे वैशाख महिन्यात पहाटे स्नान केल्याने पापे नक्कीच दूर पळतात.
गंगायां नर्मदायां वा स्नात्वा मेषगते रवौ । पापप्रशमनस्तोत्रं यः पठेद्भक्तिभावतः
जो कोणी गंगा किंवा नर्मदा येथे, सूर्य मेष राशीत असताना, भक्तिभावाने पाप दूर करणारे स्तोत्र स्नानानंतर म्हणतो—
एककालं द्विकालं वा त्रिसंध्यमपि भूपते । स याति परमं स्थानं सर्वपापविवर्जितः
एकदा, दोनदा किंवा दिवसातील तिन्ही संधींना हे स्तोत्र म्हणो, राजन, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन परम स्थान प्राप्त करतो.
अंबरीष महत्पुण्यप्राप्तये कुरु वीक्षणम् । माधवेमासि वै स्नानं प्रातर्नियमसंस्थितः
अंबरिषा, मोठे पुण्य मिळवण्यासाठी, माधव महिन्यात सकाळी नियमाने स्नान कर आणि हे लक्षात ठेव.
यदानर्त्तपुरे प्रोक्तं वसतां वर्षकोटिभिः । तत्प्रातर्माधवे मासि स्नानेनैकेन लभ्यते
अनर्त्त नगरीत कोट्यवधी वर्षे राहून जे मिळते, ते माधव महिन्यात एकदा सकाळी स्नान केल्याने मिळते.
इहार्थे यत्पुरावृत्तं तदाकर्णय भूपते । भार्यया सह संवादं देवशर्मद्विजन्मनः
राजा, याच हेतूसाठी पूर्वी जे घडले, ते आता ऐक—देवशर्मा या द्विज आणि त्याच्या पत्नीचा संवाद.
रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे चामरकंटके । कौशिकस्य सुतो जातो देवशर्मा द्विजोत्तमः
रेवा नदीच्या पवित्र काठी, अमरकंटक या तीर्थस्थळी, कौशिकाचा सुपुत्र देवशर्मा या श्रेष्ठ ब्राह्मणाचा जन्म झाला.