नातः परं परमतोषविशेषपोषं पश्यामि पुण्यमुचितं च परस्परेण । संतः प्रसह्य यदनंतगुणाननंतश्रेयोनिधीनधिकभावभुजो भुजंति
सज्जनांची परस्पर आनंदाची भावना, जी त्यांना अनंत गुण व अनंत कल्याणाची संपत्ती मिळवायला भाग पाडते, ह्या पेक्षा मोठं किंवा जास्त पवित्र असं पुण्य मला दिसत नाही.
ब्राह्मणाः सुरभी सत्य श्रद्धा याग तपांसि च । श्रुति स्मृति दया दीक्षा शांतयस्तनवो हरेः
ब्राह्मण, गायी, सत्य, श्रद्धा, यज्ञ, तप, वेद, स्मृती, दया, दीक्षा आणि शांतता — हे सर्व श्रीहरीचे अवयव आहेत.
आदित्यश्चंद्रमा वायुर्भूमिरापोंऽबरं दिशः । ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च सर्वभूतमयो विभुः
सूर्य, चंद्र, वारा, पृथ्वी, पाणी, आकाश, दिशा, ब्रह्मा, विष्णु आणि रुद्र — सर्व प्राणी ज्यामध्ये आहेत, तो सर्वव्यापी परमेश्वर आहे.
विश्वरूपः स्वयं चक्रे जगदेतच्चराचरम् । स्वयं ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुपभुंजते
स्वतः विश्वरूप धारण करून, त्याने हे चराचर जग निर्माण केले; आणि ब्राह्मणामध्ये प्रवेश करून, तो नेहमी अन्नाचा आस्वाद घेतो.
ततस्तु तीर्थास्पदपादरेणून्धराधरात्मालय भूमिदेवान् । परात्मनः पूजय पुण्यलक्ष्मी सर्वस्वभूतानखिलात्मभूतान्
म्हणून, तीर्थक्षेत्रांची धूळ, पर्वतांची वस्ती, भूमीचे देव, आणि सर्व प्राणी — हे सर्व परमात्म्याचे आणि पुण्याचे स्वरूप म्हणून पूजावे.
ब्राह्मणं विष्णुबुद्ध्य्या यो विद्वांसं साधु पश्यति । स एव वैष्णवो यश्च स्वस्वकर्मैकनिष्ठितः
जो ब्राह्मणाला विष्णुच्या बुद्धीने ज्ञानी व सच्चा म्हणून पाहतो, आणि स्वतःच्या कर्तव्याशी निष्ठावान असतो, तोच खरा वैष्णव आहे.
किंचिदेतन्मयाप्रोक्तं रहस्यं समयो हि मे । स्नातुं गंतुं च गंगायां न कथावसरोऽधिकः
हे गुपित मी थोडक्यात सांगितले; आता मला गंगेवर स्नानाला जायचे आहे, त्यामुळे अधिक बोलायला वेळ नाही.
प्राप्तोऽयं माधवो मासः पुण्यो माधववल्लभः । तस्यापि सप्तमी शुक्ला गंगायामतिदुर्ल्लभा
आता माधव महिना आला आहे, जो पवित्र आणि माधवाला प्रिय आहे; त्यातही शुक्ल पक्षातील सप्तमी गंगेवर फारच दुर्मिळ असते.
वैशाख शुक्ल सप्तम्यां जाह्नवी जह्नुना पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात्
वैशाख शुद्ध सप्तमीला, पूर्वी जाह्नु ऋषींनी रागाने गंगेचे पाणी पिले आणि नंतर ते आपल्या उजव्या कानातून सोडले.
तस्यां समर्चयेद्देवीं गंगां गगनमेखलाम् । स्नात्वा सम्यग्विधानेन स धन्यः सुकृती नरः
त्या दिवशी, आकाशाची मेखला असलेल्या गंगा देवीची विधिपूर्वक पूजा करावी; नीट स्नान केल्यावर तो मनुष्य खऱ्या अर्थाने धन्य व पुण्यवान होतो.
तस्यां यस्तर्पयेद्देवान्पितॄन्मर्त्यो यथाविधि । साक्षात्पश्यति तं गंगा स्नातकं गतपापकम्
जो मनुष्य त्या दिवशी गंगेमध्ये देव आणि पितरांना योग्य पद्धतीने तर्पण करतो, त्याला स्नानानंतर स्वतः गंगा पापमुक्त अवस्थेत प्रत्यक्ष दिसते.
न माधव समो मासो न गंगा सदृशी नदी । दुर्ल्लभः खलु योगोऽयं हरिभक्त्यैव लभ्यते
माधवासारखा महिना नाही, गंगेइतकी नदी नाही; हा संयोग फारच दुर्मिळ आहे, तो फक्त हरिभक्तीनेच मिळतो.
विष्णुपादोदकोद्भूता ब्रह्मलोकादुपागता । त्रिभिः स्रोतोभिरश्रांता या पुनाति जगत्त्रयम्
विष्णूच्या पायातील पाण्यातून जन्मलेली, ब्रह्मलोकातून आलेली, तीन प्रवाहांनी अखंड वाहणारी, ती गंगा तीनही जगांना पावन करते.
स्वर्गारोहणनिःश्रेणी सततानंदकारिणी । अनेकदुरितोद्गारहारिणी दुर्गतारिणी
ती स्वर्गारोहणाची शिडी आहे, सतत आनंद देणारी, असंख्य पापे दूर करणारी आणि संकटातून तारणारी आहे.
श्रीमहेशजटाजूटवासिनी दुःखनाशिनी । भजमानजनस्वांतकान्तकेलि विनाशिनी
श्री महेशाच्या जटांमध्ये वसणारी, दुःख नष्ट करणारी, भक्तांच्या अंतःकरणातील दुःखाचा खेळ संपवणारी ती आहे.
सगरान्वयनिर्वाणकारिणी धर्मधारिणी । त्रिमार्गचारिणी देवी लोकालंकृतिकारिणी
सगरांच्या वंशाला मुक्त करणारी, धर्म धारण करणारी, तीन मार्गांनी प्रवास करणारी, आणि जगाला शोभा देणारी देवी आहे.
दर्शन स्पर्शन स्नान कीर्त्तन ध्यान सेवनैः । पुण्यानपुण्यान्पुरुषान्पावयंती सहस्रशः
दर्शन, स्पर्श, स्नान, स्तुती, ध्यान आणि सेवा — या सर्वांनी ती हजारो पुण्यवान आणि अपुण्यवान माणसांना पावन करते.
गंगा गंगेति गंगेति यैस्त्रिसंध्यमितीरितम् । सुदूरस्थैश्च तत्पापं हंति जन्मत्रयार्जितम्
जो कोणी दिवसातील तीन संध्याकाळी 'गंगा, गंगा, गंगा' असे उच्चारतो, त्याचे तीन जन्मांचे पाप, जरी तो दूर असला तरी, गंगा नष्ट करते.
योजनानां सहस्रेषु गंगां यः स्मरते नरः । अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
जो मनुष्य हजारो योजन दूर असतानाही गंगेला आठवतो, त्याने कितीही पाप केले असली तरी, तो मनुष्य शेवटी परम अवस्था प्राप्त करतो.
वैशाखे शुक्ल सप्तम्यां दुर्ल्लभा सा विशेषतः । प्राप्यते जगतीपाल हरि विप्र प्रसादतः
वैशाख महिन्यातील शुक्ल पक्षातील सप्तमीला गंगेचे विशेष महत्त्व असते, ती फारच दुर्मिळ असते. हे पृथ्वीचे रक्षण करणाऱ्या राजांनो, ती हरि आणि ब्राह्मणांच्या कृपेने प्राप्त होते.
न माधवसमो मासो न माधवसमो विभुः । गतोहि दुरितांभोधौ मज्जमानजनस्य यः
माधव महिन्यासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही आणि माधवासारखा दुसरा कोणीही नाही. जो पापाच्या समुद्रात बुडणाऱ्यांना तारतो, तोच खरा प्रभू आहे.
दत्तं जप्तं हुतं स्नातं यद्भक्त्या मासि माधवे । तदक्षयं भवेद्भूप पुण्यं कोटिशताधिकम्
माधव महिन्यात भक्तीने जे काही दान, जप, होम किंवा स्नान केले जाते, हे राजन, त्याचे पुण्य कधीही संपत नाही आणि कोटींनी वाढते.
यथा देवेषु विश्वात्मा देवो नारायणो हरिः । यथा जप्येषु गायत्री सरितां जाह्नवी तथा
जसा सर्व देवांमध्ये विश्वात्मा नारायण हरि श्रेष्ठ आहे, जसा सर्व जपांमध्ये गायत्री श्रेष्ठ आहे, तसेच सर्व नद्यांमध्ये जाह्नवी म्हणजे गंगा श्रेष्ठ आहे.
यथोमा सर्वनारीणां तपतां भास्करो यथा । आरोग्यलाभो लाभानां द्विपदां ब्राह्मणो यथा
सर्व स्त्रियांमध्ये जशी उमा श्रेष्ठ आहे, जसे तेजस्वींमध्ये सूर्य श्रेष्ठ आहे, सर्व लाभांमध्ये आरोग्य श्रेष्ठ आहे आणि द्विपादांमध्ये ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
परोपकारः पुण्यानां विद्यानां निगमो यथा । मंत्राणां प्रणवो यद्वद्ध्यानानामात्मचिंतनम्
सर्व पुण्यांमध्ये परोपकार श्रेष्ठ आहे, सर्व विद्यांमध्ये वेद श्रेष्ठ आहे, सर्व मंत्रांमध्ये ॐ श्रेष्ठ आहे आणि सर्व ध्यानांमध्ये आत्मचिंतन श्रेष्ठ आहे.
सत्यं स्वधर्मवर्तित्वं तपसां च यथा वरम् । शौचानामर्थशौचं च दानानामभयं यथा
सत्य आणि स्वतःच्या धर्माचे पालन हे सर्व तपांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सर्व शुद्धींमध्ये संपत्तीची शुद्धता श्रेष्ठ आहे आणि सर्व दानांमध्ये निर्भयता श्रेष्ठ आहे.
गुणानां च यथा लोभक्षयो मुख्यो गुणः स्मृतः । मासानां प्रवरो मासस्तथासौ माधवो मतः
सर्व गुणांमध्ये लोभाचा नाश हा मुख्य गुण मानला जातो, तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधव महिना श्रेष्ठ मानला जातो.
तत्र यत्क्रियते श्राद्धं यज्ञ दानमुपोषणम् । तपोऽध्ययनपूजादि तदक्षयफलं स्मृतम्
त्या काळात जे श्राद्ध, यज्ञ, दान, उपवास, तप, अध्ययन किंवा पूजा केली जाते, त्याचे फळ कधीही संपत नाही असे मानले जाते.
वैशाखांतानि पापानि सूर्यांतानि तमांसि च । परापकारपैशुन्य प्रांतानि सुकृतानि च
वैशाख संपता संपता पापे संपतात, सूर्य मावळता अंधार नाहीसा होतो, तसेच परोपकार, निंदा आणि चांगली कर्मेही पूर्णत्वास जातात.
कार्तिके मासि यत्किंचित्तुलासंस्थे दिवाकरे । स्नानदानादिकं राजंस्तत्परार्धगुणं भवेत्
कार्तिक महिन्यात, सूर्य तुला राशीत असताना, जो काही स्नान, दान किंवा इतर शुभकर्म केले जाते, राजन, त्याचे पुण्य दुप्पट होते.