विषयैश्चापि सर्वैश्च इंद्रियाणां प्रमुच्यते । तदा स केवलज्ञानी कैवल्यत्वं प्रजायते
तो सर्व विषय आणि इंद्रिये यांच्यापासूनही मुक्त होतो. तेव्हा तो शुद्ध ज्ञानस्वरूप होऊन एकत्वाची अवस्था प्राप्त करतो.
ज्वालाकर्मप्रसंगेन दीपस्तैलं प्रशोषयेत् । वर्त्याधारेण राजेंद्र निर्द्वन्द्वो वायुवर्जितः
जशी दिव्याची ज्योत आपल्याच तेजाने तेल आटवते आणि वाताच्या आधाराने, राजन, द्वैतापासून आणि वाऱ्याच्या स्पर्शापासून दूर राहते,
कज्जलं वमते पश्चात्तैलस्यापि महामते । कृष्णा संदृश्यते रेखा दीपस्याग्रे महामते
तशीच, नंतर त्या दिव्यातून तेलामुळे काळा काजळ बाहेर पडतो आणि दिव्याच्या टोकावर काळी रेघ दिसते, हे ज्ञानी.
स्वयमाकृष्य तत्तैलं तेजसा निर्मलोभवेत् । काये चांतः स्थितस्तद्वत्कर्मतैलं प्रशोषयेत्
ती ज्योत आपल्याच तेजाने ते तेल ओढून घेत शुद्ध होते. त्याचप्रमाणे, शरीरातील कर्मरूप तेल आटल्यावर,
विषयान्कज्जलं कृत्वा प्रत्यक्षान्संप्रदर्शयेत् । ज्वालावन्निर्मलो भूत्वा स्वयमेव प्रकाशयेत्
विषयांना काजळासारखे करून, तो त्यांना प्रत्यक्ष दाखवतो; ज्योतासारखा शुद्ध होऊन तो स्वतःच प्रकाशतो.
क्रोधलोभादिभिः संज्ञैर्वायुभिः परिवर्जितः । निःस्पृहो निश्चलो भूत्वा तेजश्च स्वयमुज्ज्वलेत्
क्रोध, लोभ आणि अशा वाऱ्यांपासून मुक्त होऊन, तो आसक्तिरहित आणि स्थिर राहतो आणि त्याचे तेज आपोआप प्रकट होते.
त्रैलोक्यं पश्यते सर्वं स्वस्थानस्थं स्वतेजसा । केवलज्ञानरूपोऽयं मया ते परिकीर्तितः
तो आपल्या तेजाने सर्व त्रैलोक्य त्याच्या जागी पाहतो. हे शुद्ध ज्ञानस्वरूप मी तुला सांगितले आहे.
ध्यानं चैव प्रवक्ष्यामि द्विविधं तस्य चक्रिणः । केवलज्ञानरूपेण दृश्यते परचक्षुषा
आता मी त्या चक्रधारीचे दोन प्रकारचे ध्यान सांगतो; शुद्ध ज्ञानरूपाने तो इतरांच्या दृष्टीने दिसतो.
योगयुक्ता महात्मानः परमार्थपरायणाः । यं न पश्यंति मुग्धास्तु सर्वज्ञं सर्वदर्शकम्
योगाने एकरूप झालेले, परम सत्याला समर्पित महात्मे त्याला पाहतात—जो सर्वज्ञ, सर्वदर्शी आहे—पण मोहग्रस्त लोक त्याला पाहू शकत नाहीत.
हस्तपादविहीनश्च सर्वत्र परिगच्छति । सर्वं गृह्णाति त्रैलोक्यं स्थावरं जंगमं पुनः
हातपाय नसतानाही तो सर्वत्र संचार करतो; तो त्रैलोक्य, स्थावर आणि जंगम सर्व काही धरून ठेवतो.
नासामुखविहीनस्तु घ्राति भक्षति भूपते । अकर्णः शृणुते सर्वं सर्वसाक्षी जगत्पतिः
नाक आणि तोंड नसतानाही, तो वास घेतो आणि खातो, राजन; कान नसतानाही सर्व काही ऐकतो—तो सर्वांचा साक्षी आणि जगाचा स्वामी आहे.
अरूपो रूपसंबद्धः पंचवर्गवशं गतः । सर्वलोकस्य यः प्राणः पूज्यते सचराचरैः
रूप नसूनही रूपाशी जोडलेला, पाच गटांच्या अधीन असलेला, तो सर्व लोकांचा प्राण आहे आणि सर्व स्थावर-जंगमांनी पूजिला जातो.
अजिह्वो वदते सर्वं वेदशास्त्रानुगं तथा । अत्वचः स्पर्शमेवापि सर्वेषामेव विंदति
जीभ नसतानाही, तो वेद आणि शास्त्रांनुसार सर्व काही बोलतो; त्वचा नसतानाही, तो सर्वांचा स्पर्श जाणतो.
सदानंदो विविक्ताक्ष एकरूपो निराश्रयः । निर्गुणो निर्ममो व्यापी सगुणो निर्मलोऽनघः
तो नेहमी आनंदी, स्पष्ट दृष्टी असलेला, एकरूप, आधाररहित, निर्गुण, निरमम, सर्वव्यापी, सगुण, शुद्ध आणि निष्पाप आहे.
अवश्यः सर्ववश्यात्मा सर्वदः सर्ववित्तमः । तस्य माता न चैवास्ति स वै सर्वमयो विभुः
कोणी त्याला वश करू शकत नाही, पण तो सर्वांचा स्वामी आहे; तो सर्वांना देणारा, सर्वज्ञ आहे; त्याला आई नाही, आणि तो सर्वत्र व्यापून राहणारा आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.
एवं सर्वमयं ध्यानं यश्च पश्यत्यनन्यधीः । स याति परमं स्थानममूर्त्तममृतोपमम्
जो कोणी हे सर्वव्यापी ध्यान एकाग्र मनाने पाहतो, तो त्या परम, अमूर्त आणि अमृतासारख्या अवस्थेला पोहोचतो.
द्वितीयं तु प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व महामते । मूर्त्ताकारं तु साकारं निराकारं निरामयम्
दुसरी रूप मी सांगतो, हे महात्म्या, नीट ऐक. ते मूर्त स्वरूप आहे, रूपासह आहे, तरीही निराकार आणि सर्व दुःखांपासून मुक्त आहे.
ब्रह्मांडं सर्वमतुलं वासितं यस्य वासनात् । स तस्माद्वासुदेवस्तु प्रोच्यते नृपनंदन
संपूर्ण अद्वितीय ब्रह्मांड त्याच्या अस्तित्वाने व्यापलेले आहे, म्हणून त्याला वासुदेव असे म्हणतात, राजांचा आनंद.
वर्षमाणस्य मेघस्य यद्भासा तस्य तद्भवेत् । सूर्यतेजःप्रतीकाशं चतुर्बाहुं सुरेश्वरम्
पावसाळी मेघाचा प्रकाश जसा सूर्यामुळे असतो, तशीच त्याची कांती सूर्याच्या तेजासारखी आहे; तो चार भुजांचा, देवांचा स्वामी आहे.
दक्षिणे शोभते शंखो हेमरत्नविभूषितः । कौमोदकी गदा तस्य महासुरविनाशिनी
त्याच्या उजव्या हातात सोन्या-रत्नांनी सजवलेला शंख चमकत आहे; कौमुदकी गदा, जी मोठ्या असुरांचा नाश करणारी आहे, तिथेच आहे.
वामे च शोभते वीर हस्ते तस्य महात्मनः । महापद्मं सुगंधाढ्यं तस्य दक्षिणहस्तगम्
त्या महात्म्याच्या डाव्या हातात सुगंधी कमळ शोभते; उजव्या हातातही मोठे कमळ आहे.
शोभमानं सदैवास्ते सायुधं कमलश्रियम् । कंबुग्रीवं सुवृत्तास्यं पद्मपत्रनिभेक्षणम्
तो नेहमीच आयुधांसह, कमळाच्या शोभेने युक्त, तेजस्वी दिसतो; त्याचा गळा शंखासारखा, चेहरा सुंदर, आणि डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आहेत.
राजमानं हृषीकेशं दशनैः कुंदसंनिभैः । गुडाकेशस्य यस्यास्ते अधरो विद्रुमाकृतिः
तो राजस आहे, हृषीकेश आहे, त्याचे दात कुंदाच्या कळ्यांसारखे आहेत; गुडाकेशाचा खालचा ओठ प्रवाळासारखा लाल आहे.
शोभते पुंडरीकाक्षः किरीटेनापि भास्वता । विशालेनापि रूपेण केशवस्तु सुवक्षसा
पुंडरीकाक्ष तेजस्वी मुकुटाने शोभतो; केशवाचा देह रुंद आणि छाती सुंदर आहे, तो तेजाने उजळतो.
कौस्तुभेनांकितेनैव राजमानो जनार्दनः । सूर्यतेजःप्रतीकाश कुंडलाभ्यां प्रभाति च
कौस्तुभ मणीने चिन्हांकित झालेला जनार्दन राजस आहे; त्याचे तेज सूर्याच्या प्रकाशासारखे आहे आणि तो दोन कुंडलांनी शोभतो.
हरिः केयूरकंकणैर्हारैर्मौक्तिकैर्ऋक्षसन्निभैः
हरीच्या हातात केयूर, कंकण, हार आणि तारकांसारख्या मोत्यांच्या माळा आहेत.
वपुषा भ्राजमानस्तु विजयो जयतां वरः । भ्राजतेसोऽपि गोविंदो हेमवर्णेन वाससा
त्याचा देह तेजाने उजळतो; विजय, सर्व विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ, गोविंद, सोन्यासारख्या वस्त्रांनी शोभतो.
मुद्रिकाभिस्तु युक्ताभिरंगुलीषु विराजते । सर्वायुधैः सुसंपूर्णैर्द्दिव्यैराभरणैर्हरिः
त्याच्या बोटांमध्ये अंगठ्या शोभतात; हरी सर्व आयुधांनी आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेला आहे.
वैनतेयसमारूढो लोककर्त्ता जगत्पतिः । एवं यो ध्यायते नित्यमनन्यमनसा नरः
वैनतेयावर आरूढ असलेला, जगाचा कर्ता आणि विश्वाचा स्वामी; जो कोणी अशा प्रकारे नित्य, एकचित्ताने ध्यान करतो—
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं ध्यानभेदं जगत्पतेः
तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात जातो; मी जगाच्या स्वामीच्या ध्यानाचे सर्व प्रकार तुला सांगितले.