विप्रास्ते वैष्णवीमूर्तिः पावनी परमा मता
ते ब्राह्मणच वैष्णव मूर्ती मानली जातात आणि अत्यंत पावन समजले जातात.
सर्वं शुभं जगति धर्मत एव लभ्यं धर्मो गतिर्निगमतो नृपधर्मशास्त्रात् । नूनं तयोरपि गतिर्भुवि भूमिदेवास्तैरर्चितैरिह जगत्पतिरर्चितः स्यात्
सर्व शुभ गोष्टी जगात केवळ धर्मामुळे मिळतात; धर्म आणि अंतिम ध्येय वेद आणि राजाच्या धर्मशास्त्रातून मिळतात. खरेच, पृथ्वीवरील देवतांचा सन्मान केल्यानेच त्यांना हे फळ मिळते; त्यांचा सन्मान केल्याने जगाचा स्वामीही पूजिला जातो.
न यज्ञयोगैर्न तपोभिरन्यैर्न योगयुक्त्या न समर्चनेन । तथा विभुस्तुष्यति देवदेवो यथा मही दैवततोषणेन
यज्ञ, तप, योग किंवा इतर कोणत्याही पूजांनी देवांचा देव एवढा प्रसन्न होत नाही, जितका तो पृथ्वीवरील देवतांचा सन्मान केल्याने होतो.
ब्रह्मण्यो ब्रह्मविद्ब्रह्मा ब्रह्मवेदप्रवर्तकः । ब्राह्मणैरेव तुष्येत तोषितं ब्रह्मदैवतम्
जो ब्रह्मणिष्ठ, ब्रह्मज्ञ, ब्रह्मा आणि वेदाचा प्रचारक आहे, तो फक्त ब्राह्मणांनीच संतुष्ट होतो; ब्राह्मण संतुष्ट झाले की ब्रह्मदैवतही संतुष्ट होते.
नरकेऽपि चिरं मग्नाः पूर्वजा ये कुलद्वये । तदैव यांति ते स्वर्गं यदार्च्चति सुतो हरिम्
दोन्ही कुलातील पूर्वज जे नरकात फार काळ अडकले असतात, त्यांचा मुलगा हरिची पूजा करतो तेव्हा ते ताबडतोब स्वर्गात जातात.
किं तेषां जीवितेनेह पशुवच्चेष्टितेन किम् । येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये
ज्यांचे मन वासुदेव या जगन्मयात एकवटत नाही, त्यांच्या आयुष्याला किंवा पशूसारख्या कृतींना या जगात काय अर्थ आहे?
ध्यानं तस्य प्रवक्ष्यामि यन्न दृष्टं तु केनचित् । श्रूयतां भूपकैवल्यं केवलं मलवर्जितम्
मी तुला त्याचे ध्यान सांगतो, जे कोणालाही दिसले नाही. ऐक, राजन, ते केवळ शुद्ध आणि कलंकरहित कैवल्यध्यान आहे.
यथा दीपो निवातस्थो निश्चलो वायुवर्जितः । प्रज्वलन्नाशयेत्सर्वमंधकारं महामते
जसा वाऱ्यापासून दूर ठेवलेला दिवा हलत नाही आणि सतत तेवत राहतो, तसेच तो सर्व अंधकार दूर करतो, हे बुद्धिमान राजा,
तद्वद्दोषविहीनात्मा भवत्येव निरामयः । निराशो निश्चलो वीरोनमित्रं न रिपुस्तथा
अशा आणि दोषांपासून मुक्त झालेला आत्मा खरंच निरोगी आणि शांत होतो. तो कुठल्याही अपेक्षेशिवाय, स्थिर आणि धैर्यवान असतो. त्याला कोणी शत्रू नसतो, आणि तो कोणाचाही शत्रू राहत नाही.
शोकहर्षौ विषादश्च न लोभो मत्सरो भ्रमः । संभ्रमालापमोहैश्च सुखदुःखैर्विमुच्यते
तो दु:ख, आनंद, निराशा, लोभ, मत्सर, भ्रम, गोंधळ, संभ्रम, आणि सुखदु:ख या सर्वांपासून मोकळा होतो.
विषयैश्चापि सर्वैश्च इंद्रियाणां प्रमुच्यते । तदा स केवलज्ञानी कैवल्यत्वं प्रजायते
तो सर्व विषय आणि इंद्रिये यांच्यापासूनही मुक्त होतो. तेव्हा तो शुद्ध ज्ञानस्वरूप होऊन एकत्वाची अवस्था प्राप्त करतो.
ज्वालाकर्मप्रसंगेन दीपस्तैलं प्रशोषयेत् । वर्त्याधारेण राजेंद्र निर्द्वन्द्वो वायुवर्जितः
जशी दिव्याची ज्योत आपल्याच तेजाने तेल आटवते आणि वाताच्या आधाराने, राजन, द्वैतापासून आणि वाऱ्याच्या स्पर्शापासून दूर राहते,
कज्जलं वमते पश्चात्तैलस्यापि महामते । कृष्णा संदृश्यते रेखा दीपस्याग्रे महामते
तशीच, नंतर त्या दिव्यातून तेलामुळे काळा काजळ बाहेर पडतो आणि दिव्याच्या टोकावर काळी रेघ दिसते, हे ज्ञानी.
स्वयमाकृष्य तत्तैलं तेजसा निर्मलोभवेत् । काये चांतः स्थितस्तद्वत्कर्मतैलं प्रशोषयेत्
ती ज्योत आपल्याच तेजाने ते तेल ओढून घेत शुद्ध होते. त्याचप्रमाणे, शरीरातील कर्मरूप तेल आटल्यावर,
विषयान्कज्जलं कृत्वा प्रत्यक्षान्संप्रदर्शयेत् । ज्वालावन्निर्मलो भूत्वा स्वयमेव प्रकाशयेत्
विषयांना काजळासारखे करून, तो त्यांना प्रत्यक्ष दाखवतो; ज्योतासारखा शुद्ध होऊन तो स्वतःच प्रकाशतो.
क्रोधलोभादिभिः संज्ञैर्वायुभिः परिवर्जितः । निःस्पृहो निश्चलो भूत्वा तेजश्च स्वयमुज्ज्वलेत्
क्रोध, लोभ आणि अशा वाऱ्यांपासून मुक्त होऊन, तो आसक्तिरहित आणि स्थिर राहतो आणि त्याचे तेज आपोआप प्रकट होते.
त्रैलोक्यं पश्यते सर्वं स्वस्थानस्थं स्वतेजसा । केवलज्ञानरूपोऽयं मया ते परिकीर्तितः
तो आपल्या तेजाने सर्व त्रैलोक्य त्याच्या जागी पाहतो. हे शुद्ध ज्ञानस्वरूप मी तुला सांगितले आहे.
ध्यानं चैव प्रवक्ष्यामि द्विविधं तस्य चक्रिणः । केवलज्ञानरूपेण दृश्यते परचक्षुषा
आता मी त्या चक्रधारीचे दोन प्रकारचे ध्यान सांगतो; शुद्ध ज्ञानरूपाने तो इतरांच्या दृष्टीने दिसतो.
योगयुक्ता महात्मानः परमार्थपरायणाः । यं न पश्यंति मुग्धास्तु सर्वज्ञं सर्वदर्शकम्
योगाने एकरूप झालेले, परम सत्याला समर्पित महात्मे त्याला पाहतात—जो सर्वज्ञ, सर्वदर्शी आहे—पण मोहग्रस्त लोक त्याला पाहू शकत नाहीत.
हस्तपादविहीनश्च सर्वत्र परिगच्छति । सर्वं गृह्णाति त्रैलोक्यं स्थावरं जंगमं पुनः
हातपाय नसतानाही तो सर्वत्र संचार करतो; तो त्रैलोक्य, स्थावर आणि जंगम सर्व काही धरून ठेवतो.
नासामुखविहीनस्तु घ्राति भक्षति भूपते । अकर्णः शृणुते सर्वं सर्वसाक्षी जगत्पतिः
नाक आणि तोंड नसतानाही, तो वास घेतो आणि खातो, राजन; कान नसतानाही सर्व काही ऐकतो—तो सर्वांचा साक्षी आणि जगाचा स्वामी आहे.
अरूपो रूपसंबद्धः पंचवर्गवशं गतः । सर्वलोकस्य यः प्राणः पूज्यते सचराचरैः
रूप नसूनही रूपाशी जोडलेला, पाच गटांच्या अधीन असलेला, तो सर्व लोकांचा प्राण आहे आणि सर्व स्थावर-जंगमांनी पूजिला जातो.
अजिह्वो वदते सर्वं वेदशास्त्रानुगं तथा । अत्वचः स्पर्शमेवापि सर्वेषामेव विंदति
जीभ नसतानाही, तो वेद आणि शास्त्रांनुसार सर्व काही बोलतो; त्वचा नसतानाही, तो सर्वांचा स्पर्श जाणतो.
सदानंदो विविक्ताक्ष एकरूपो निराश्रयः । निर्गुणो निर्ममो व्यापी सगुणो निर्मलोऽनघः
तो नेहमी आनंदी, स्पष्ट दृष्टी असलेला, एकरूप, आधाररहित, निर्गुण, निरमम, सर्वव्यापी, सगुण, शुद्ध आणि निष्पाप आहे.
अवश्यः सर्ववश्यात्मा सर्वदः सर्ववित्तमः । तस्य माता न चैवास्ति स वै सर्वमयो विभुः
कोणी त्याला वश करू शकत नाही, पण तो सर्वांचा स्वामी आहे; तो सर्वांना देणारा, सर्वज्ञ आहे; त्याला आई नाही, आणि तो सर्वत्र व्यापून राहणारा आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.
एवं सर्वमयं ध्यानं यश्च पश्यत्यनन्यधीः । स याति परमं स्थानममूर्त्तममृतोपमम्
जो कोणी हे सर्वव्यापी ध्यान एकाग्र मनाने पाहतो, तो त्या परम, अमूर्त आणि अमृतासारख्या अवस्थेला पोहोचतो.
द्वितीयं तु प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व महामते । मूर्त्ताकारं तु साकारं निराकारं निरामयम्
दुसरी रूप मी सांगतो, हे महात्म्या, नीट ऐक. ते मूर्त स्वरूप आहे, रूपासह आहे, तरीही निराकार आणि सर्व दुःखांपासून मुक्त आहे.
ब्रह्मांडं सर्वमतुलं वासितं यस्य वासनात् । स तस्माद्वासुदेवस्तु प्रोच्यते नृपनंदन
संपूर्ण अद्वितीय ब्रह्मांड त्याच्या अस्तित्वाने व्यापलेले आहे, म्हणून त्याला वासुदेव असे म्हणतात, राजांचा आनंद.
वर्षमाणस्य मेघस्य यद्भासा तस्य तद्भवेत् । सूर्यतेजःप्रतीकाशं चतुर्बाहुं सुरेश्वरम्
पावसाळी मेघाचा प्रकाश जसा सूर्यामुळे असतो, तशीच त्याची कांती सूर्याच्या तेजासारखी आहे; तो चार भुजांचा, देवांचा स्वामी आहे.
दक्षिणे शोभते शंखो हेमरत्नविभूषितः । कौमोदकी गदा तस्य महासुरविनाशिनी
त्याच्या उजव्या हातात सोन्या-रत्नांनी सजवलेला शंख चमकत आहे; कौमुदकी गदा, जी मोठ्या असुरांचा नाश करणारी आहे, तिथेच आहे.