निर्गत्यारण्यमचरत्तपो वै मुनिदुष्करम् । कल्पांते देहमुत्सृज्य तपसैव महामुनिः
तो वनात गेला आणि ऋषींनाही कठीण वाटतील अशी तपश्चर्या करू लागला. कल्पाच्या शेवटी त्या महर्षींनी तपाच्या जोरावर आपले शरीर सोडले.
वीरगुप्ताभिधानस्य गोपस्य दुहिता शुभा । जाता चित्रकलेत्येव यस्याः स्कंधे मनोहरा
वीरगुप्त नावाच्या गवळ्याची पुण्यवती मुलगी जन्माला आली, तिचे नाव चित्रकला होते आणि तिच्या खांद्यावर एक सुंदर अलंकार होता.
विपंची दृश्यते नित्यं सप्तस्वरविभूषिता । उपतिष्ठति वै वामे रत्नभृंगारमद्भुतम्
तिच्याकडे नेहमी सात सूरांनी सजलेली वीणा दिसत असे आणि तिच्या डाव्या बाजूला रत्नांनी मढवलेला एक अद्भुत दागिना होता.
दधाना दक्षिणे हस्ते सा वै रत्नपतद्ग्रहम् । अयमासीत्पुरा सर्वं तापसैरभिवंदितः
तिने उजव्या हातात रत्नजडित कमळ धरले होते. पूर्वी सर्व तपस्वी तिची मोठ्या भक्तीने पूजा करत.
मुनिः पुण्यश्रवा नाम काश्यपः सर्वधर्मवित् । पिता तस्याभवच्छैवः शतरुद्रीयमन्वहम्
तिचे वडील पुण्यश्रवा नावाचे कश्यप गोत्रातील सर्व धर्म जाणणारे ऋषी होते, जे दररोज शतरुद्रीचे पठण करत.
प्रस्तुवन्देवदेवेशं विश्वेशं भक्तवत्सलम् । प्रसन्नो भगवांस्तस्य पार्वत्या सह शंकरः
तो देवांचा देव, विश्वाचा स्वामी, भक्तांवर प्रेम करणारा आहे, असे स्तुती करत असताना, भगवान शंकर पार्वतीसह त्याच्यावर प्रसन्न झाले.
चतुर्दश्यामर्द्धरात्रेः प्रत्यक्षः प्रददौ वरम् । त्वत्पुत्रो भविता कृष्णे भक्तिमान्बाल एव हि
चतुर्दशीच्या मध्यरात्री तो प्रत्यक्ष प्रकट झाला आणि वर दिला — 'कृष्णा, तुझा मुलगा लहानपणापासूनच भक्तिभावाने भरलेला असेल.'
उपनीयाष्टमे वर्षे तस्मै सिद्धमनुस्त्वयम् । उपदिशैकविंशत्या यो मया ते निगद्यते
त्याच्या आठव्या वर्षी उपनयन करून, मी तुला सांगतो तो एकवीस अक्षरी सिद्ध मंत्र त्याला शिकव.
गोपालविद्यानामायं मंत्रो वाक्सिद्धिदायकः । एतत्साधकजिह्वाग्रे लीलाचरितमद्भुतम्
हा गोपालविद्या मंत्र आहे, जो वाणीवर प्रभुत्व देतो; जो साधक या मंत्राचा जप करतो, त्याच्या जिभेच्या टोकावर अद्भुत लीला प्रकट होते.
अनंतमूर्तिरायाति स्वयमेव वरप्रदः । काममाया रमाकंठ सेंद्रा दामोदरोज्ज्वलाः
अनंत रूप असलेला तो स्वतः प्रकट होतो आणि वर देतो; त्याच्यासोबत कामा, माया, रमा, कंठा, इंद्रा आणि तेजस्वी दामोदर असतात.
मध्ये दशाक्षरीं प्रोच्य पुनस्ता एव निर्दिशेत् । दशाक्षरोक्तऋष्यादिध्यानं चास्य ब्रवीम्यहम्
मध्यभागी दहा अक्षरी मंत्र जपावा, पुन्हा त्याचांचा निर्देश करावा; त्या दहा अक्षरी मंत्राशी संबंधित ऋषी आणि ध्यान मी तुला सांगतो.
पूर्णामृतनिधेर्मध्ये द्वीपं ज्योतिर्मयं स्मरेत् । कालिंद्या वेष्टितं तत्र ध्यायेद्वृंदावने वने
अमृताच्या सागराच्या मध्यभागी एक तेजस्वी द्वीप आहे, जो काळिंदीने वेढलेला आहे; तिथे वृंदावनाच्या वनात ध्यान करावे.
सर्वर्तुकुसुमस्रावि द्रुमवल्लीभिरावृतम् । नटन्मत्तशिखिस्वानं गायत्कोकिलषट्पदम्
तेथे सर्व ऋतूंमध्ये फुलांनी नटलेली झाडे व वेलींनी वेढलेले आहे, नाचणाऱ्या मतवाले मोरांचे आवाज, गाणारे कोकीळ आणि गूंजणाऱ्या मधमाशांनी ते भरलेले आहे.
तस्य मध्ये वसत्येकः पारिजाततरुर्महान् । शाखोपशाखाविस्तारैः शतयोजनमुच्छ्रितः
त्याच्या मध्यभागी एक मोठा पारिजात वृक्ष आहे, जो अनेक फांद्या आणि उपफांद्यांनी पसरलेला आणि शंभर योजन उंच आहे.
तले तस्याथ विमले परितो धेनुमंडलम् । तदंतर्मंडलं गोपबालानां वेणुशृंगिणाम्
त्या वृक्षाच्या खाली स्वच्छ जागेत सर्व बाजूंनी गायींचा गोळा आहे; त्या मंडळाच्या आत वेणू आणि शृंगी धरलेले गवळणांचे पोर आहेत.
तदंतरे तु रुचिरं मंडलं व्रज सुभ्रुवाम् । नानोपायनपाणीनां मदविह्वलचेतसाम्
त्या आत सुंदर व्रजवधूंचा एक मंडळ आहे, त्यांच्या हातात विविध भेटवस्तू आहेत आणि त्यांचे मन प्रेमाने भरलेले आहे.
कृतांजलिपुटानां च मंडलं शुक्लवाससाम् । शुक्लाभरणभूषाणां प्रेमविह्वलितात्मनाम्
तेथे शुभ्र वस्त्र परिधान केलेल्या, शुभ्र दागिन्यांनी सजलेल्या, प्रेमाने ओथंबलेल्या आणि हात जोडून उभ्या असलेल्या स्त्रियांचा एक मंडळ आहे.
चिंतयेच्छ्रुतिकन्यानां गृह्णतीनां वचः प्रियम् । रत्नवेद्यां ततो ध्यायेद्दुकूलावरणं हरिम्
श्रुतींच्या कन्या प्रिय शब्द बोलताना ध्यानात घ्याव्यात आणि मग रत्नांच्या आसनावर बसलेल्या, सुंदर वस्त्र परिधान केलेल्या हरिचे ध्यान करावे.
ऊरौ शयानं राधायाः कदलीकांडकोपरि । तद्वक्त्रं चंद्र सुस्मेरं वीक्षमाणं मनोहरम्
राधेच्या मांडीवर, केळीच्या खोडावर विसावलेला तो, तिच्या चंद्रासारख्या, मंद हसणाऱ्या, मन मोहून टाकणाऱ्या चेहऱ्याकडे पाहत होता.
किंचित्कुंचितवामांघ्रिं वेणुयुक्तेन पाणिना । वामेनालिंग्य दयितां दक्षेण चिबुकं स्पृशन्
त्याचा डावा पाय थोडासा वाकलेला, हातात वेणू धरलेली, डाव्या हाताने प्रियेचा आलिंगन घेतला आणि उजव्या हाताने तिच्या हनुवटीला स्पर्श केला.
महामारकताभासं मौक्तिकच्छायमेव च । पुंडरीकविशालाक्षं पीतनिर्मलवाससम्
त्याचा रंग मोठ्या पाचू सारखा चमकत होता, मोत्याच्या प्रभेने उजळलेला, कमळासारखे मोठे डोळे, आणि अंगावर स्वच्छ पिवळे वस्त्र होते.
बर्हभारलसच्छीर्षं मुक्ताहारमनोहरम् । गंडप्रांतलसच्चारु मकराकृतिकुंडलम्
त्याच्या डोक्यावर नाचऱ्याचे पिसारे होते, गळ्यात सुंदर मोत्यांची माळ झळकत होती, आणि गालाच्या कडेवर मकराच्या आकारातील आकर्षक कुंडले लटकत होती.
आपादतुलसीमालं कंकणांगदभूषणम् । नूपुरैर्मुद्रिकाभिश्च कांच्या च परिमंडितम्
डोक्यापासून पायापर्यंत तो कंकण, अंगद अशा दागिन्यांनी सजलेला होता, पैंजण, अंगठ्या आणि कंबरपट्ट्यांनीही त्याची शोभा वाढली होती.
सुकुमारतरं ध्यायेत्किशोरवयसान्वितम् । पूजा दशाक्षरोक्तैव वेदलक्षं पुरस्क्रिया
त्याचा अत्यंत कोमल, किशोरवयातील रूप ध्यानात घ्यावे. पूजा दहा अक्षरी मंत्राने, आणि आधी वेदविधीने करावी.
इत्युक्त्वांतर्दधे देवो देवी च गिरिजा सती । मुनिरागत्य पुत्राय तथैवोपदिदेश ह
असे सांगून देव अदृश्य झाला, आणि देवी गिरिजा सतीही नाहीशी झाली. मग ऋषी आला आणि त्याने आपल्या मुलाला तसंच उपदेश केला.
पुण्यश्रवास्तु तन्मंत्र ग्रहणादेव केशवम् । वर्णयामास विविधैर्जित्वा सर्वान्मुनीन्स्वयम्
तो पुण्यश्लोक मंत्र ऐकूनच, त्याने सर्व ऋषींना मागे टाकून, केशवाचे विविध प्रकारे वर्णन केले.
रूपलावण्यवैदग्ध्य सौंदर्याश्चर्यलक्षणम् । तदा हृष्टमना बालो निर्गत्य स्वगृहात्ततः
त्याने रूप, सौंदर्य, चातुर्य आणि अद्भुत लावण्य यांची चिन्हे सांगितली; मग आनंदी मनाने तो मुलगा घरातून बाहेर पडला.
वायुभक्षस्तपस्तेपे कल्पानामयुतत्रयम् । तदंते गोकुले जाता नंदभ्रातुर्गृहे स्वयम्
फक्त वाऱ्यावर जगत, त्याने तीस कोटी कल्पेपर्यंत तप केला; त्यानंतर तो स्वतः नंदाच्या भावाच्या घरी, गोकुळात जन्मला.
लवंगा इति तन्नाम कृष्णेंगित निरीक्षणा । यस्या हस्ते प्रदृश्येत मुखमार्जनयंत्रकम्
तिचं नाव लवंग होती, कृष्णाच्या चिन्हांनी ओळखली जात असे; तिच्या हातात तोंड पुसायचं साधन दिसायचं.
इति ते कथिताः काश्चित्प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
अशा काही कृष्णाच्या मुख्य प्रियांचा तुला उल्लेख केला आहे.