विकासिकमलामोदवायुना परिशीलिताम् । तस्याः पश्चिमदिग्भागे मूले वटमहीरुहः
फुललेल्या कमळाच्या सुवासिक वाऱ्याने ते तळे दरवळत होते; त्याच्या पश्चिम बाजूला, मुळाशी एक मोठे वडाचे झाड होते.
अपश्यत्तापसीं कांचित्कुर्वंतीं दारुणं तपः । तारुण्यवयसायुक्तां रूपेणाति मनोहराम्
तेथे त्याने एक तपस्विनी पाहिली, जी कठोर तप करत होती, तारुण्याने युक्त आणि रूपाने अत्यंत मनोहारी होती.
चंद्रांशुं सदृशाभासां सर्वावयवशोभनाम् । कृत्वा कटितटे वामपाणिं दक्षिणतस्तदा
ती चंद्रकिरणांसारखी तेजस्वी भासत होती, तिचे सर्व अवयव सुंदर होते; तिने डाव्या हाताने कंबरेला आणि उजवा हात बाजूला ठेवला होता.
ज्ञानमुद्रां च बिभ्राणामनिमेषविलोचनाम् । त्यक्ताहारविहारां च सुनिश्चलतयास्थिताम्
ती ज्ञानमुद्रा धारण करत होती, तिचे डोळे न हलणारे, तिने अन्न आणि सुखाचा त्याग केला होता आणि ती पूर्णपणे स्थिर उभी होती.
जिज्ञासुस्तां मुनिवरस्तस्थौ तत्र शतं समाः । तदंते तां समुत्थाप्य चलितां विनयान्मुनिः
तिचे रहस्य जाणून घेण्याच्या इच्छेने तो श्रेष्ठ ऋषी तिथे शंभर वर्षे उभा राहिला; त्या काळानंतर, ती हलली तेव्हा ऋषीने आदराने तिला उचलले.
अपृच्छत्का त्वमाश्चर्यरूपे किं वा चरिष्यसि । यदि योग्यं भवेत्तर्हि कृपया वक्तुमर्हसि
त्याने विचारले, 'अगं आश्चर्यकारक रूप असलेली, तू कोण आहेस? इथे काय करत आहेस? योग्य वाटले तर कृपया मला सांग.'
अथाब्रवीच्छनैर्बाला तपसातीव कर्शिता । ब्रह्मविद्याहमतुला योगींद्रैर्या विमृग्यते
मग ती मुलगी, कठोर तपामुळे कृश झालेली, हळू आवाजात म्हणाली, 'मी अतुलनीय ब्रह्मविद्या आहे, योगींद्र ज्यांचा शोध घेतात.'
साहं हरिपदाम्भोजकाम्यया सुचिरं तपः । चराम्यस्मिन्वने घोरे ध्यायंती पुरुषोत्तमम्
मी हरिच्या चरणकमळांची इच्छा बाळगून, या भयंकर वनात खूप काळ तप करत आहे, आणि पुरुषोत्तमाचे ध्यान करते आहे.
ब्रह्मानंदेन पूर्णाहं तेनानंदेन तृप्तधीः । तथापि शून्यमात्मानं मन्ये कृष्णरतिं विना
मी ब्रह्मानंदाने पूर्ण आहे, त्या आनंदाने माझे मन तृप्त आहे; तरीही, कृष्णप्रेमाशिवाय मी स्वतःला रिकामीच समजते.
इदानीमतिनिर्विण्णा देहस्यास्य विसर्ज्जनम् । कर्त्तुमिच्छामि पुण्यायां वापिकायामिहैव तु
आता मी पूर्णपणे निराश झाले आहे, आणि या पुण्यवान तळ्यातच हे शरीर सोडण्याची इच्छा करते.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या मुनिरत्यंतविस्मितः । पतित्वा चरणे तस्याः कृष्णोपासाविधिं शुभम्
तीचे शब्द ऐकून तो ऋषी फारच आश्चर्यचकित झाला. तिने सांगितलेली कृष्णाची पूजा कशी करावी हे जाणून घेण्यासाठी तो तिच्या पायांवर वाकला.
पप्रच्छ परमप्रीतस्त्यक्त्वाध्यात्मविरोचनम् । तयोक्तं मंत्रमाज्ञाय जगाम मानसं सरः
मनापासून आनंदित होऊन, सर्व आध्यात्मिक साधना बाजूला ठेवून, त्याने तिला त्या मंत्राबद्दल विचारले. तिने तो मंत्र शिकवल्यावर तो मानस सरोवराकडे गेला.
ततोऽतिदुश्चरं चक्रे तपो विस्मयकारकम् । एकपादस्थितः सूर्यं निर्निमेषं विलोकयन्
त्याने मग फार कठीण आणि आश्चर्यकारक तप सुरू केले—एक पायावर उभा राहून, डोळ्यांत पापणी न लावता सूर्याकडे पाहत.
मंत्रं जजाप परमं पंचविंशतिवर्णकम् । दध्यौ परमभावेन कृष्णमानंदरूपिणम्
त्याने पंचवीस अक्षरी श्रेष्ठ मंत्र जपला आणि अत्यंत भक्तीभावाने आनंदमूर्ती कृष्णाचे ध्यान केले.
चरंतं व्रजवीथीषु विचित्रगतिलीलया । ललितैः पादविन्यासैः क्वणयंतं च नूपुरम्
त्याला कृष्ण व्रजाच्या रस्त्यांवर रंगीबेरंगी, खेळकर पावलांनी चालताना आणि नुपुरांच्या मंजुळ आवाजात पावले टाकताना दिसला.
चित्रकंदर्पचेष्टाभिः सस्मितापांगवीक्षितैः । संमोहनाख्यया वंश्या पंचमारुणचित्रया
चित्रविचित्र हावभावांनी, मंद हास्य आणि कटाक्षांनी, 'सम्मोहन' नावाच्या पाच लालसर रंगांनी सजलेल्या बासरीने सर्वांना मोहून टाकताना तो दिसला.
बिंबौष्ठपुटचुंबिन्या कलालापैर्मनोज्ञया । हरंतं व्रजरामाणां मनांसि च वपूंषि च
बिंब फळासारख्या ओठांनी बासरीच्या तोंडाला स्पर्श करून, मधुर सूर काढत, कृष्ण व्रजातील गोपिकांची मनं आणि देह दोन्ही मोहून टाकत होता.
श्लथन्नीवीभिरागत्य सहसालिंगितांगकम् । दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम्
सैल पडलेल्या कमरेच्या मेख्यांनी सजलेल्या स्त्रियांमध्ये, अचानक त्याला मिठी मारणाऱ्या, दिव्य हार व वस्त्रे घातलेल्या आणि दिव्य सुगंध लावलेल्या कृष्णाचा वेढा पडला.
श्यामलांगप्रभापूर्णैर्मोहयंतं जगत्त्रयम् । स एवं बहुदेवेन समुपास्य जगत्पतिम्
श्यामवर्ण, तेजस्वी अंगांनी, तीनही लोकांना मोहून टाकणाऱ्या त्या जगन्नाथाचे त्याने दीर्घ काळ अत्यंत भक्तीने पूजन केले.
नवकल्पांतरे जाता गोकुले दिव्यरूपिणी । कन्या प्रचंडनाम्नस्तु गोपस्याति यशस्विनः
नव्या कल्पात, गोकुळात 'प्रचंड' नावाच्या प्रसिद्ध गवळ्याच्या घरी एक दिव्य रूपाची कन्या जन्माला आली.
चित्रगंधेति विख्याता कुमारी च शुभानना । निजांगगंधैर्विविधैर्मोदयंती दिशो दश
ती 'चित्रगंधा' या नावाने प्रसिद्ध झाली. तिच्या अंगातील वेगवेगळ्या सुगंधांनी दहा दिशांना आनंद मिळू लागला.
तामेनां पश्य कल्याणीं वृंदशो मधुपायिनीम् । अंगेषु स्वपतिं कृत्वा रसावेशसमाकुलाम्
हीच शुभ्र व्रिंदा, मध प्यायची आवड असलेली, प्रेमरसात मग्न आणि प्रियतमाला आपल्या अंगावर वसवलेली, पाहा.
अस्याः स्तनपरिष्वंगे हारैः सर्वैर्विहन्यते । वक्षःस्थलात्प्रच्यवद्भिश्चित्रगंधादिसौरभैः
तिच्या आलिंगनात, सर्व हार कृष्णाच्या छातीवर आपटतात आणि चित्रगंधा व इतरांच्या सुगंधांनी त्याचे वक्षस्थळ दरवळते.
अपरे मुनिवर्यास्तु सततं पूतमानसाः । वायुभक्षास्तपस्तेपुर्जपंतः परमं मनुम्
इतर श्रेष्ठ ऋषी, नेहमी पवित्र मनाचे, वायूवर निर्वाह करत, परमोच्च मंत्राचा जप करत तपश्चर्या करत होते.
स्मरः कृष्णाय कामार्ति कलादिवृत्तिशालिने । आग्नेयीसहितं कृत्वा मंत्रं पंचदशाक्षरम्
कृष्णप्रेमाने प्रेरित होऊन, मदनाने अग्नीपत्नीला सोबत घेऊन, सर्व कलांनी युक्त असा पंधरा अक्षरी मंत्र स्थापन केला.
दध्युर्मुनिवराः कष्णमूर्तिं दिव्यविभूषणाम् । दिव्यचित्रदुकूलेन पूर्णपीनकटिस्थलाम्
महर्षींनी दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या, सुंदर रेशमी वस्त्र घातलेल्या, भरदार कंबरेच्या कृष्णमूर्तीचे ध्यान केले.
मयूरपिच्छकैः कॢप्तचूडामुज्ज्वलकुंडलाम् । सव्यजंघांत आदाय दक्षिणं चरणांबुजम्
मोरपिसांचा मुकुट, तेजस्वी कुंडले, डाव्या पायाला वाकवलेले आणि उजवे कमळासारखे पाऊल पुढे केलेले कृष्ण त्यांना दिसला.
भ्रमंतीं संपुटीकृत्य चारुहस्तांबुजद्वयम् । कक्षदेशविनिक्षिप्तवेणुं परिचलत्पुटीम्
तो दोन्ही सुंदर कमळहस्त जोडून, काखेला बासरी ठेवून, बोटांनी खेळ करत इथे-तिथे फिरताना दिसला.
आनंदयंतीं गोपीनां नयनानि मनांसि च । परमाश्चर्यरूपेण प्रविष्टां रंगमंडपे
ती अद्भुत रूपात रंगमंडपात प्रवेशली, आणि तिच्या आगमनाने गोपींच्या डोळ्यांना व मनांना अपार आनंद मिळाला.
प्रसूनवर्षर्गोपीभिः पूर्यमाणां च सर्वतः । अथ कल्पांतरे देहं त्यक्त्वा जाता इहाधुना
सर्व बाजूंनी गोपींनी फुलांची उधळण करत तिला भरून टाकले, आणि एका पूर्वीच्या युगात देह सोडून ती आता इथे जन्माला आली आहे.