योऽगस्त्योभूत्पुरा राजंस्तीर्थेऽत्रैव निमज्जनात् । पुलस्त्यस्यात्र तीर्थे वै पुत्रो लब्धो तपस्यतः
राजा, जो पुढे अगस्त्य झाला, तो याच तीर्थात स्नान केल्याने जन्मला. पुलस्त्यालाही येथे तप करून पुत्र मिळाला.
कुबेरोभून्महाभागो यः सखासीदुमापतेः । क्रतोरपि सुता जाता वालखिल्याः सहस्रशः
उमापतीचा मित्र असलेला, पुण्यवान कुबेर येथे जन्मला. क्रतुलाही येथे हजारो वालखिल्य पुत्र जन्मले.
तीर्थस्यास्य प्रसादेन ते सर्वे ह्यूर्ध्वरेतसः । रजआदीन्सुताँ लेभे वसिष्ठोऽपि महातपाः
या पवित्र स्थळाच्या कृपेने सर्व ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्यांना पुत्रप्राप्ती झाली, आणि मोठ्या तपस्वी वसिष्ठालाही राजा वगैरे पुत्र मिळाले.
सप्तैव राजशार्दूल महिमा तस्य वर्णितः । अन्यान्यपि च तीर्थानि संत्यनेकानि भूपते
राजाधिराज, या स्थळाचं महात्म्य सांगितलं आहे; अजूनही अनेक तीर्थस्थळं आहेत, हे पृथ्वीचे स्वामी.
कपिलाश्रमकेदारप्रभासादीनि वै प्रभौ । नियुतैरपि वर्षाणां तेषां च महिमा नृप । अनंतेनापि नो वक्तुं शक्यते किमु मादृशैः
कपिलाश्रम, केदार, प्रभास आणि अशी कितीतरी तीर्थस्थळं आहेत, राजन. त्यांचं महात्म्य लाखो वर्षांनीही पूर्ण सांगता येणार नाही, मग माझ्यासारख्यांनी तर शक्यच नाही.
सौभरिरुवाच- एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिपुंगवः । शिवं जगाम नभसो नारायणगुणान्गृणन्
सौभरि म्हणाला — असं म्हणून श्रेष्ठ मुनी नारद, त्या तपस्वींत श्रेष्ठ, आकाशातून जाताना नारायणाच्या गुणांचं स्तुती करीत निघून गेला.
शिबिरौशीनरो राजा शक्रप्रस्थस्य वैभवम् । श्रुत्वा मुनिमुखाद्राजन्कृतार्थं स्वममन्यत
उशीनर कुळातील राजा शिबी, मुनींच्या तोंडून इंद्रप्रस्थाचं वैभव ऐकून, स्वतःचं जीवन सफल झालं असं मानलं.
तत्र स्नात्वा हि विधिवदिंद्रप्रस्थे स भूपतिः । विधाय सत्क्रियाः सर्वा जगाम निजपत्तनम्
मग त्या राजाने इंद्रप्रस्थात योग्य पद्धतीने स्नान करून, सर्व विधीपूर्वक पूजा केली आणि आपल्या नगरात परत गेला.
इंद्रप्रस्थस्य माहात्म्यमेतत्तव मया विभो । यमुनातीरतीर्थस्य वर्णितं जनपावनम्
हे महाबळ, मी तुला इंद्रप्रस्थाचं, लोकांना पावन करणारं, यमुनातीरील तीर्थाचं महात्म्य सांगितलं.
नास्यादरं करिष्यंति कलौ श्रद्धाविवर्जिताः । इंद्रप्रस्थस्य राजेंद्र सर्वतीर्थशिरोमणेः
कलियुगात श्रद्धा नसलेले लोक या इंद्रप्रस्थाच्या, सर्व तीर्थांत श्रेष्ठ असलेल्या, महात्म्याला मान देणार नाहीत, हे राजेंद्र.
अष्टादशपुराणानां श्रवणाद्भारतस्य च । यत्फलं तन्महिम्नस्य शक्रप्रस्थस्य जायते
अठरा पुराणं आणि महाभारत ऐकून जे फळ मिळतं, ते इंद्रप्रस्थाच्या या महात्म्यामुळे मिळतं.
अरुणोदयवेलायां माघलक्षैकमज्जनात् । यत्फलं तन्महिम्नोस्य श्रवणाच्छ्रद्धया भवेत्
माघ महिन्यात अरुणोदयाच्या वेळी स्नान केल्याने जे पुण्य मिळतं, ते या महात्म्याचं श्रद्धेने ऐकल्याने मिळतं.
श्रद्धयास्य तु माहात्म्यं यः शृणोति महीपते । तर्पितास्तेन पितरो देवाश्च मुनयस्तथा
हे राजन, जो श्रद्धेने या महात्म्याचं ऐकतो, त्याच्यामुळे पितर, देव आणि मुनी तृप्त होतात.
कृच्छ्रातिकृच्छ्रपाराक चांद्रायण व्रतादिभिः । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रद्धया श्रवणाद्भवेत्
कृच्छ्र, अतिकृच्छ्र, पाराक, चांद्रायण व्रत यांसारख्या कठीण व्रतांनी जे पुण्य मिळतं, ते या महात्म्याचं श्रद्धेने ऐकल्याने मिळतं.
अश्वमेधादियज्ञानां समस्तानां महीपते । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रद्धया श्रवणाद्भवेत्
अश्वमेधासारख्या सर्व यज्ञांनी जे पुण्य मिळतं, ते या महात्म्याचं श्रद्धेने ऐकल्याने मिळतं, हे राजन.
सूत उवाच- एवं युधिष्ठिरो राजा श्रुत्वा शौनक सौभरेः । इंद्रप्रस्थस्य माहात्म्यं स ययौ हस्तिनं पुरम्
सूती म्हणाला — शौनक, युधिष्ठिर राजाने सौभरिकडून इंद्रप्रस्थाचं महात्म्य ऐकून हस्तिनापुराकडे प्रस्थान केलं.
ततो विनीय सद्भ्रातॄन्दुर्योधनपुरःसरान् । इंद्रप्रस्थमगात्पुण्यं राजसूयचिकीर्षया
मग त्याने दुर्योधनासह आपल्या सर्व भाऊंना निरोप दिला आणि राजसूय यज्ञ करण्याच्या इच्छेने पवित्र इंद्रप्रस्थाकडे गेला.
द्वारकायाः समागम्य गोविंदं कुलदैवतम् । राजसूयेन यज्ञेन स इयाज महीपतिः
द्वारकेहून येऊन त्या राजाने आपल्या कुलदैवत गोविंदाची राजसूय यज्ञाने पूजा केली.
मुक्तिदं तीर्थमेतत्तु शपतोस्याप्यजायत । इति मत्वा हरिस्तत्र शिशुपालं जघान ह
हे तीर्थ मुक्तिदायक आहे; ज्याने शाप दिला त्यालाही ते कल्याण करतं. हे जाणून हरिने तिथे शिशुपालाचा वध केला.
शिशुपालोऽपि तस्यैव तीर्थस्य मरणाद्भुवि । सायुज्यमगमत्कृष्णे निखिलार्थप्रदायके
शिशुपालालाही त्या तीर्थावर मृत्यू आल्याने, सर्व इच्छांची पूर्ती करणाऱ्या कृष्णासोबत एकरूपता मिळाली.
शिशुपालो हतो यत्र विहितो यत्र चक्रतुः । गदया तत्र भीमेन कृतं कुंडं सुविस्तरम्
ज्या ठिकाणी शिशुपाळाचा वध झाला आणि जिथे द्वंद्वयुद्ध झाले, तिथे भीमाने आपली गदा वापरून एक मोठं आणि विस्तीर्ण कुंड तयार केलं.
भीमकुंडं तु विज्ञातं जातं तद्भुविपावनम् । कालिंद्या दक्षिणे भागे गव्यूत्यर्धं महीतले
ते भीमकुंड प्रसिद्ध आहे, पृथ्वीला पावन करणारं म्हणून ओळखलं जातं. कालिंदीच्या दक्षिण काठावर, गवयाच्या अर्ध्या अंतरावर ते कुंड आहे.
इंद्रप्रस्थगताया यत्कालिंद्याः स्नानतः फलम् । तत्फलं तत्र कुंडे तु जायते नात्र संशयः
इंद्रप्रस्थाजवळ कालिंदीमध्ये स्नान केल्याने जे पुण्य मिळतं, तेच पुण्य त्या कुंडात स्नान केल्याने मिळतं, यात काहीही शंका नाही.
सूत उवाच- यस्मिन्क्षेत्रे स्थितो जंतुस्तं क्षेत्रमनुवत्सरम् । प्रदक्षिणादिभिर्धर्मैः स्वापराधान्क्षमापयतेत्
सूतमुनी म्हणाले—जो कोणी त्या पवित्र क्षेत्रात एक वर्ष राहतो आणि प्रदक्षिणा व इतर धार्मिक कृत्ये करतो, त्याचे सर्व दोष क्षमिले जातात.
प्रतिसंवत्सरं चैव परिक्रामति यो नरः । क्षेत्रापराधदोषैश्च न स लिप्येत्तु पातकैः
जो मनुष्य दरवर्षी त्या क्षेत्राची प्रदक्षिणा करतो, त्याला त्या क्षेत्राशी संबंधित पाप किंवा दोष लागणार नाहीत.
प्रदक्षिणमकुर्वाणः क्षेत्रसिद्धिं न विंदति । तस्मात्प्रदक्षिणा तीर्थे दातव्या च फलार्थिभिः
जो प्रदक्षिणा करत नाही, त्याला त्या क्षेत्राचं पूर्ण फळ मिळत नाही. म्हणून जे पुण्य मिळवू इच्छितात, त्यांनी त्या तीर्थक्षेत्री प्रदक्षिणा करावी.
हरेर्नाम निसंजल्पन्प्रकरोति प्रदक्षिणाम् । पदेपदे स लभते कपिलादानजं फलम्
जो कोणी एकाग्रतेने हरिचं नाम घेत प्रदक्षिणा करतो, त्याला प्रत्येक पावलावर कपिला गायीचं दान केल्याचं पुण्य मिळतं.
चैत्रकृष्णचतुर्दश्यां शक्रप्रस्थप्रदक्षिणाम् । यः करोति नरो धन्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
चैत्र महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला जो मनुष्य शक्रप्रस्थाची प्रदक्षिणा करतो, तो अत्यंत पुण्यवान होतो आणि सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये इंद्रप्रस्थगत काशीगोकर्णशिवकांचीतीर्थसप्तक भीमकुंडवर्णनोनाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील कालिंदीमाहात्म्य या विभागात, इंद्रप्रस्थातील काशी, गोकर्ण, शिव, कांची आणि भीमकुंड या सात तीर्थांचे वर्णन करणारा दोनशे बावीसवा अध्याय संपला.
शंकर उवाच - न्यासेवाप्यर्चने वापि मंत्रमेकांतिनः श्रयेत् । अवैष्णवोपदिष्टेन मंत्रेण न परा गतिः
शंकर म्हणाले—सेवा असो वा पूजा, जो एकाग्रतेने मंत्राचा अभ्यास करतो, त्याने योग्य मंत्रच स्वीकारावा. अवैष्णवाने दिलेल्या मंत्राने सर्वोच्च स्थान मिळत नाही.