कुंकुमैः सितरक्ताद्यैश्चतुर्दिक्षु समाकुलैः । शुक्लं चतुर्भुजं विष्णुं पश्चिमे द्वारपालकम्
चारही दिशांना कुमकुम, पांढरे, लाल आणि इतर रंगांची राशी आहेत; पश्चिमेला पांढऱ्या रंगाचा, चार हात असलेला विष्णू द्वारपाल म्हणून उभा आहे.
शंखचक्रगदापद्मकिरीटादि विभूषितम् । रक्तं चतुर्भुजं पद्मशंखचक्रगदायुधम्
तो शंख, चक्र, गदा, कमळ, मुकुट आणि इतर अलंकारांनी सजलेला आहे; लालवर्णाचा, चार हात असलेला, कमळ, शंख, चक्र आणि गदा ही शस्त्रे धारण केलेला आहे.
किरीटकुंडलोद्दीप्त द्वारपालकमुत्तरे । गौरं चतुर्भुजं विष्णुं शुखचक्रगदायुधम्
उत्तर दरवाज्याजवळ मुकुट आणि कुंडलांनी उजळलेला द्वारपाल उभा आहे; गौरवर्णाचा, चार हात असलेला विष्णू, शंख, चक्र आणि गदा शस्त्रांनी सजलेला आहे.
किरीटकुंडलाद्यैश्च शोभितं वनमालिनम् । पूर्वद्वारे द्वारपालं गौरं विष्णुं प्रकीर्तितम्
मुकुट, कुंडले आणि इतर अलंकारांनी शोभलेला, वनफुलांची माळ घातलेला, पूर्व दरवाज्यावर गौरवर्णाचा विष्णू द्वारपाल म्हणून प्रसिद्ध आहे.
कृष्णवर्णं चतुर्बाहुं शंखचक्रादिभूषणम् । दक्षिणद्वारपालं तु श्रीविष्णुंकृष्णवर्णकम्
कृष्णवर्णाचा, चार भुजा असलेला, शंख, चक्र आणि इतर अलंकारांनी सुशोभित असा, दक्षिण दरवाज्याचा रक्षक म्हणजेच श्रीविष्णू, काळ्या वर्णाचा आहे.
श्रीकृष्णचरितं ह्येतद्यः पठेत्प्रयतः शुचिः । शृणुयाद्वापि यो भक्त्या गोविंदे लभते रतिम्
जो कोणी शुद्ध आणि भक्तीने श्रीकृष्णाची ही कथा वाचतो किंवा ऐकतो, त्याला गोविंदावर प्रेम प्राप्त होते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे कृष्णचरिते सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील कृष्णचरित्राचा सत्तरावा अध्याय येथे संपला.
ईश्वर उवाच-। तदेकाग्रमना भूत्वा शृणु देवि वरानने । आसीदुग्रतपा नाम मुनिरेको दृढव्रतः
ईश्वर म्हणाले — हे सुंदर मुख असलेल्या देवी, एकचित्त होऊन ऐक. उग्रतप नावाचा एक ऋषी होता, जो आपल्या व्रतात खूप दृढ होता.
साग्निको ह्यग्निभक्षश्च चचारात्यद्भुतं तपः । जजाप परमं जाप्यं मंत्रं पंचदशाक्षरम्
तो नेहमी अग्नी ठेवून, अग्नीला अर्पण केलेलेच अन्न खात असे आणि अत्यंत अद्भुत असे तप करत असे. तो परम जप्य, म्हणजेच पंधरा अक्षरी मंत्राचा जप करीत असे.
काममंत्रेण पुटितं कामं कामवरप्रदात् । कृष्णायेति पदं स्वाहा सहितं सिद्धिदं परम्
कामबीजाने युक्त असा, इच्छा पूर्ण करणारा, 'कृष्णाय' हे शब्द आणि 'स्वाहा' यांसह जपलेला मंत्र सर्वश्रेष्ठ सिद्धी देणारा आहे.
दध्यौ च श्यामलं कृष्णं रासोन्मत्तं वरोत्सुकम् । पीतपट्टधरं वेणुं करेणाधरमर्पितम्
तो काळ्या वर्णाचा, रसानं भरलेला, वरासाठी आतुर असलेला, पिवळ्या वस्त्रातला, हातात वेणू ओठांजवळ धरलेला कृष्ण ध्यानात धरत असे.
नवयौवनसंपन्नं कर्षंतं पाणिना प्रियाम् । एवं ध्यानपरः कल्पशतांते देहमुत्सृजन्
नवयौवनाने युक्त, हाताने प्रियेला जवळ ओढणारा, अशा ध्यानात मग्न राहून, शंभर कल्पांच्या शेवटी त्याने आपले शरीर सोडले.
सुनंद नाम गोपस्य कन्याभूत्स महामुनिः । सुनंदेति समाख्याता या वीणां बिभ्रती करे
तो महर्षी पुढे सुनंद नावाच्या गवळ्याची कन्या म्हणून जन्माला आला. तिचे नाव सुनंदा होते आणि ती हातात वीणा धरत असे.
मुनिरन्यः सत्यतपा इति ख्यातो महाव्रतः । सशुष्कपत्रं भुंक्ते यः प्रजजाप परं मनुम्
सत्यतप नावाने प्रसिद्ध असलेला, मोठ्या व्रताचा दुसरा एक ऋषी होता. तो फक्त वाळलेली पाने खात असे आणि परम मंत्राचा जप करत असे.
रत्यंतं कामबीजेन पुटितं च दशाक्षरम् । स प्रदध्यौ मुनिवरश्चित्रवेषधरं हरिम्
कामबीजाने युक्त, दहा अक्षरी मंत्राचा जप करीत, तो श्रेष्ठ ऋषी विविध वेशातील हरिचे ध्यान करीत असे.
धृत्वा रमाया दोर्वल्लीद्वितयं कंकणोज्ज्वलम् । नृत्यंतमुन्मदंतं च संश्लिष्यं तं मुहुर्मुहुः
रामेच्या दोन्ही हातात झळाळणाऱ्या कंकणांनी सुशोभित, नाचणारा, आनंदाने वेडावलेला, तिला पुन्हा पुन्हा मिठीत घेणारा.
हसंतमुच्चैरानंदतरंगं जठरांबरे । दधतं वेणुमाजानु वैजयंत्या विराजितम्
मोठ्याने हसणारा, पोटात आनंदाच्या लाटा असणारा, गुडघ्यापर्यंत वेणू धरलेला, वैजययंती माळ घातलेला तेजस्वी असा.
स्वेदांभः कणसंसिक्त ललाटवलिताननम् । त्यक्त्वा त्यक्त्वा स वै देहं तपसा च महामुनिः
त्याच्या कपाळावर घामाच्या थेंबांनी सुशोभित चेहरा, त्या महर्षीने तपाने पुन्हा पुन्हा आपले शरीर सोडले.
दशकल्पांतरे जातो ह्ययं नंदवनादिह । सुभद्र नाम्नो गोपस्य कन्या भद्रेति विश्रुता
दहा कल्पांनंतर तो येथे नंदवनात सुभद्र नावाच्या गवळ्याची कन्या म्हणून जन्माला आला, जिला भद्रा म्हणून ओळखले जाते.
यस्याः पृष्ठतले दिव्यं व्यजनं परिदृश्यते । हरिधामाभिधानस्तु कश्चिदासीन्महामुनिः
जिच्या पाठीवर दिव्य असा पंखा दिसतो, अशी एक महर्षी हरिधामा नावाने ओळखली जात असे.
सोऽप्यतप्यत्तपः कृच्छ्रं नित्यं पत्रैकभोजनम् । आशुसिद्धिकरं मंत्रं विंशत्यर्णं प्रजप्तवान्
त्यानेही कठोर तप केले, नेहमी फक्त पाने खाल्ली, आणि वीस दिवस जप केल्याने लवकर सिद्धी देणारा मंत्र जपला.
अनंतरं कामबीजादध्यारूढं तदेव तु । माया तत्पुरतो व्योम हंसासृग्द्युतिचंद्रकम्
त्यानंतर लगेचच, कामबीजाने युक्त असा तोच मंत्र जपल्यावर, त्याच्या समोर आकाशात माया, हंस, रक्त, तेज आणि चंद्र प्रकट झाले.
ततो दशाक्षरं पश्चान्नमोयुक्तं स्मरादिकम् । दध्यौ वृंदावने रम्ये माधवीमंडपे प्रभुम्
त्यांनंतर, अन्नमय तत्त्व असलेल्या, स्मरणाने सुरू होणाऱ्या दहा अक्षरी मंत्राचा, सुंदर वृंदावनात, माधवी मंडपात, प्रभूवर ध्यान केला.
उत्तानशायिनं चारुपल्लवास्तरणोपरि । कयाचिदतिकामार्त्त बल्लव्या रक्तनेत्रया
त्याने पाहिले की प्रभू गोड, कोवळ्या पानांच्या पलंगावर पाठ टेकून झोपले आहेत, आणि त्यांच्याजवळ एक गवळी मुलगी अतिशय प्रेमाने, लाल झालेल्या डोळ्यांनी त्यांच्याकडे पाहत आहे.
वक्षोजयुगमाच्छाद्य विपुलोरः स्थलं मुहुः । संचुंब्यमानगंडांतं तृप्यमानरदच्छदम्
ती आपल्या उरोजांनी त्यांचे रुंद छाती झाकते, आणि पुन्हा पुन्हा त्यांचे गाल आणि ओठ चुंबते, त्यांच्या तेजस्वी तोंडाचा स्वाद घेत तृप्त होते.
कलयंतं प्रियां दोर्भ्यां सहासं समुदाद्भुतम् । स मुनिश्च बहून्देहां स्त्यक्त्वा कल्पत्रयांतरे
ती प्रिये प्रभूंच्या बाहुपाशात हास्य करत होती, दोघेही आनंदाने हसत होते; आणि तो ऋषी, तीन कल्पांमध्ये अनेक देह सोडून,
सारंगनाम्नो गोपस्य कन्याभूच्छुभलक्षणा । रंगवेणीति विख्याता निपुणा चित्रकर्मणि
दुसऱ्या जन्मी सारंग नावाच्या गवळ्याची शुभ लक्षणांची कन्या झाला, रंगवेणी म्हणून प्रसिद्ध, चित्रकलेत कुशल.
यस्या दंतेषु दृश्यंते चित्रिताः शोणबिंदवः । ब्रह्मवादी मुनिः कश्चिज्जाबालिरिति विश्रुतः
जिच्या दातांवर रंगवलेले लाल ठिपके दिसत, आणि तेथे एक ब्रह्मज्ञानी ऋषी होता, ज्याचे नाव जबालि होते.
सतपः सुरतो योगी विचरन्पृथिवीमिमाम् । स एकस्मिन्महारण्ये योजनायुतविस्तृते
तो कठोर तप करणारा, इंद्रियांवर संयम असलेला, योगी, या पृथ्वीवर फिरत होता; एकदा, दहा हजार योजन विस्तारलेल्या मोठ्या अरण्यात,
यदृच्छयागतोऽपश्यदेकां वापीं सुशोभनाम् । सर्वतः स्फाटिकाबंधतटां स्वादुजलान्विताम्
त्याला योगायोगाने एक सुंदर तळे दिसले, जिच्या काठावर सर्वत्र स्फटिकाचे बांधकाम होते आणि गोड पाणी भरलेले होते.