नीलकुंचितसुस्निग्ध केशपाशातिसुंदरम् । अरविंददलस्निग्ध सुदीर्घचारुलोचनम्
त्याचे केस गडद निळे, कुरळे आणि चमकदार आहेत, अत्यंत सुंदर आहेत. त्याच्या डोळ्यांची लांबी, आकर्षकता आणि कमलाच्या पाकळीसारखी ओल त्यांना विशेष देखणे बनवते.
किरीटकुंडलोद्गंड शुद्धसत्वात्मभिर्वृतम् । आत्मारामैश्च चिद्रूपैस्तन्मूर्तिध्यानतत्परैः
त्याच्या सभोवताली मुकुट, कुंडले आणि भरदार गालांनी शोभणारे शुद्ध अंतःकरणाचे जीव आहेत, तसेच जे त्याच्या चैतन्यमय मूर्तीचे ध्यान करण्यात तल्लीन आहेत, असे भक्तही आहेत.
हृदयारूढ तद्ध्य्नौर्नासाग्रन्यस्तलोचनैः । क्रियतेऽहैतुकीभक्तिः कायहृद्वृत्तिभाषितैः
ज्यांचे डोळे नाकाच्या टोकावर स्थिर आहेत आणि हृदय त्याच्या ध्यानात मग्न आहे, असे भक्त आपल्या शरीर, मन आणि वाणीने कारणरहित भक्ती अर्पण करतात.
तत्सव्ये यक्षगंधर्वसिद्धविद्याधरादिभिः । सुकांतैरप्सरःसंघैर्नृत्यसंगीततत्परैः
त्याच्या डाव्या बाजूला यक्ष, गंधर्व, सिद्ध, विद्याधर आणि इतर, तसेच सुंदर अप्सरांचा समूह, हे सर्व नृत्य आणि गाण्यात तल्लीन आहेत.
तदंगभजनं कामं वांछद्भिः कृष्णलालसैः । तदग्रे वैष्णवैः सर्वैश्चांतरिक्षे सुखासने
त्याच्या अंगांची उपासना करण्याची इच्छा असणारे, कृष्णाची आसक्ती बाळगणारे, तसेच सर्व वैष्णव, हे आकाशात त्याच्या समोर सुखासनात बसलेले आहेत.
प्रह्लादनारदाद्यैश्च कुमारशुकवैष्णवैः । जनकाद्यैर्लसद्भावैर्हृद्बाह्य स्फूर्तितत्परैः
प्रह्लाद, नारद, कुमार, शुक, जनक आणि इतर वैष्णव, हे सर्व भक्तिभावाने उजळलेले, अंतःकरण आणि बाह्य स्फूर्तीमध्ये तल्लीन आहेत.
पुलकाकुलसर्वांगैः स्फुरत्प्रेमसमाकुलैः । रहस्यामृतसंसिक्तैरर्द्धयुग्माक्षरो मनुः
त्यांच्या संपूर्ण अंगावर रोमांच उभे राहतात, प्रकट प्रेमाने ते भरून गेलेले असतात, गुप्त अमृतात न्हाल्यासारखे, आणि ते अर्धाक्षरी मंत्राचा जप करतात.
मंत्रचूडामणिः प्रोक्तः सर्वमंत्रैककारणम् । सर्वदेवस्य मंत्राणां कैशोरं मंत्रहेतुकम्
हा मंत्र सर्व मंत्रांचा शिरोमणी आहे, सर्व मंत्रांचा एकमेव कारण आहे, आणि सर्व देवांच्या मंत्रांचा तरुण भाव आहे.
सर्वकैशोरमंत्राणां हेतुश्चूडामणिर्मनुः । जपं कुर्वंति मनसा पूर्णप्रेमसुखाश्रयाः
हा शिरोमणी मंत्र सर्व तरुण मंत्रांचा मूळ आहे; जे पूर्ण प्रेमाच्या आनंदात स्थिर आहेत, ते मनाने याचा जप करतात.
वांछंति तत्पदांभोजे निश्चलं प्रेमसाधनम् । तद्बाह्ये स्फटिकाद्युच्च प्रावारे सुमनोहरे
ते त्याच्या कमलासारख्या पायांजवळ अचल प्रेमसाधना मिळवण्याची इच्छा करतात. बाहेर सुंदर, उंच, स्फटिकासारखी आकर्षक मंडपे आहेत.
कुंकुमैः सितरक्ताद्यैश्चतुर्दिक्षु समाकुलैः । शुक्लं चतुर्भुजं विष्णुं पश्चिमे द्वारपालकम्
चारही दिशांना कुमकुम, पांढरे, लाल आणि इतर रंगांची राशी आहेत; पश्चिमेला पांढऱ्या रंगाचा, चार हात असलेला विष्णू द्वारपाल म्हणून उभा आहे.
शंखचक्रगदापद्मकिरीटादि विभूषितम् । रक्तं चतुर्भुजं पद्मशंखचक्रगदायुधम्
तो शंख, चक्र, गदा, कमळ, मुकुट आणि इतर अलंकारांनी सजलेला आहे; लालवर्णाचा, चार हात असलेला, कमळ, शंख, चक्र आणि गदा ही शस्त्रे धारण केलेला आहे.
किरीटकुंडलोद्दीप्त द्वारपालकमुत्तरे । गौरं चतुर्भुजं विष्णुं शुखचक्रगदायुधम्
उत्तर दरवाज्याजवळ मुकुट आणि कुंडलांनी उजळलेला द्वारपाल उभा आहे; गौरवर्णाचा, चार हात असलेला विष्णू, शंख, चक्र आणि गदा शस्त्रांनी सजलेला आहे.
किरीटकुंडलाद्यैश्च शोभितं वनमालिनम् । पूर्वद्वारे द्वारपालं गौरं विष्णुं प्रकीर्तितम्
मुकुट, कुंडले आणि इतर अलंकारांनी शोभलेला, वनफुलांची माळ घातलेला, पूर्व दरवाज्यावर गौरवर्णाचा विष्णू द्वारपाल म्हणून प्रसिद्ध आहे.
कृष्णवर्णं चतुर्बाहुं शंखचक्रादिभूषणम् । दक्षिणद्वारपालं तु श्रीविष्णुंकृष्णवर्णकम्
कृष्णवर्णाचा, चार भुजा असलेला, शंख, चक्र आणि इतर अलंकारांनी सुशोभित असा, दक्षिण दरवाज्याचा रक्षक म्हणजेच श्रीविष्णू, काळ्या वर्णाचा आहे.
श्रीकृष्णचरितं ह्येतद्यः पठेत्प्रयतः शुचिः । शृणुयाद्वापि यो भक्त्या गोविंदे लभते रतिम्
जो कोणी शुद्ध आणि भक्तीने श्रीकृष्णाची ही कथा वाचतो किंवा ऐकतो, त्याला गोविंदावर प्रेम प्राप्त होते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे कृष्णचरिते सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील कृष्णचरित्राचा सत्तरावा अध्याय येथे संपला.
ईश्वर उवाच-। तदेकाग्रमना भूत्वा शृणु देवि वरानने । आसीदुग्रतपा नाम मुनिरेको दृढव्रतः
ईश्वर म्हणाले — हे सुंदर मुख असलेल्या देवी, एकचित्त होऊन ऐक. उग्रतप नावाचा एक ऋषी होता, जो आपल्या व्रतात खूप दृढ होता.
साग्निको ह्यग्निभक्षश्च चचारात्यद्भुतं तपः । जजाप परमं जाप्यं मंत्रं पंचदशाक्षरम्
तो नेहमी अग्नी ठेवून, अग्नीला अर्पण केलेलेच अन्न खात असे आणि अत्यंत अद्भुत असे तप करत असे. तो परम जप्य, म्हणजेच पंधरा अक्षरी मंत्राचा जप करीत असे.
काममंत्रेण पुटितं कामं कामवरप्रदात् । कृष्णायेति पदं स्वाहा सहितं सिद्धिदं परम्
कामबीजाने युक्त असा, इच्छा पूर्ण करणारा, 'कृष्णाय' हे शब्द आणि 'स्वाहा' यांसह जपलेला मंत्र सर्वश्रेष्ठ सिद्धी देणारा आहे.
दध्यौ च श्यामलं कृष्णं रासोन्मत्तं वरोत्सुकम् । पीतपट्टधरं वेणुं करेणाधरमर्पितम्
तो काळ्या वर्णाचा, रसानं भरलेला, वरासाठी आतुर असलेला, पिवळ्या वस्त्रातला, हातात वेणू ओठांजवळ धरलेला कृष्ण ध्यानात धरत असे.
नवयौवनसंपन्नं कर्षंतं पाणिना प्रियाम् । एवं ध्यानपरः कल्पशतांते देहमुत्सृजन्
नवयौवनाने युक्त, हाताने प्रियेला जवळ ओढणारा, अशा ध्यानात मग्न राहून, शंभर कल्पांच्या शेवटी त्याने आपले शरीर सोडले.
सुनंद नाम गोपस्य कन्याभूत्स महामुनिः । सुनंदेति समाख्याता या वीणां बिभ्रती करे
तो महर्षी पुढे सुनंद नावाच्या गवळ्याची कन्या म्हणून जन्माला आला. तिचे नाव सुनंदा होते आणि ती हातात वीणा धरत असे.
मुनिरन्यः सत्यतपा इति ख्यातो महाव्रतः । सशुष्कपत्रं भुंक्ते यः प्रजजाप परं मनुम्
सत्यतप नावाने प्रसिद्ध असलेला, मोठ्या व्रताचा दुसरा एक ऋषी होता. तो फक्त वाळलेली पाने खात असे आणि परम मंत्राचा जप करत असे.
रत्यंतं कामबीजेन पुटितं च दशाक्षरम् । स प्रदध्यौ मुनिवरश्चित्रवेषधरं हरिम्
कामबीजाने युक्त, दहा अक्षरी मंत्राचा जप करीत, तो श्रेष्ठ ऋषी विविध वेशातील हरिचे ध्यान करीत असे.
धृत्वा रमाया दोर्वल्लीद्वितयं कंकणोज्ज्वलम् । नृत्यंतमुन्मदंतं च संश्लिष्यं तं मुहुर्मुहुः
रामेच्या दोन्ही हातात झळाळणाऱ्या कंकणांनी सुशोभित, नाचणारा, आनंदाने वेडावलेला, तिला पुन्हा पुन्हा मिठीत घेणारा.
हसंतमुच्चैरानंदतरंगं जठरांबरे । दधतं वेणुमाजानु वैजयंत्या विराजितम्
मोठ्याने हसणारा, पोटात आनंदाच्या लाटा असणारा, गुडघ्यापर्यंत वेणू धरलेला, वैजययंती माळ घातलेला तेजस्वी असा.
स्वेदांभः कणसंसिक्त ललाटवलिताननम् । त्यक्त्वा त्यक्त्वा स वै देहं तपसा च महामुनिः
त्याच्या कपाळावर घामाच्या थेंबांनी सुशोभित चेहरा, त्या महर्षीने तपाने पुन्हा पुन्हा आपले शरीर सोडले.
दशकल्पांतरे जातो ह्ययं नंदवनादिह । सुभद्र नाम्नो गोपस्य कन्या भद्रेति विश्रुता
दहा कल्पांनंतर तो येथे नंदवनात सुभद्र नावाच्या गवळ्याची कन्या म्हणून जन्माला आला, जिला भद्रा म्हणून ओळखले जाते.
यस्याः पृष्ठतले दिव्यं व्यजनं परिदृश्यते । हरिधामाभिधानस्तु कश्चिदासीन्महामुनिः
जिच्या पाठीवर दिव्य असा पंखा दिसतो, अशी एक महर्षी हरिधामा नावाने ओळखली जात असे.