सौमित्रिरप्यूर्मिलया मांडव्या भरतो नृपः । शत्रुघ्नः श्रुतकीर्त्या च कांतिमत्या च पुष्कलः
सुमित्रापुत्र लक्ष्मण उर्मिला सोबत, राजा मांडव्य, भरत, शत्रुघ्न, श्रुतकीर्ती, कांतीमती आणि पुष्कळही गेले.
सुबाहुः सत्यवत्या च सत्यवान्वीरभूषया । सुमदस्तत्र सत्कीर्त्या राज्ञ्या च विमलो नृपः
सुबाहू सत्यवतीसोबत, सत्यवान वीरभूषा सोबत, सुमद सत्कीर्ती सोबत आणि राजा विमल आपल्या राणीबरोबर तिथे होते.
राजावीरमणिस्तत्र श्रुतवत्या मनोज्ञया । लक्ष्मीनिधिः कोमलया रिपुतापोंगसेनया
राजा वीरमणि मनोहारी श्रुतवतीसोबत, लक्ष्मीनिधी कोमलासोबत आणि रिपुताप ओंगसेनासोबत तिथे होते.
विभीषणो महामूर्त्या प्रतापाग्र्यः प्रतीतया । उग्राश्वः कामगमया नीलरत्नोधिरम्यया
विभीषण प्रतितासोबत, तेजस्वी आणि महान रूपाचा; उग्राश्व कामगमासोबत; नीलरत्नोढी रम्यासोबत तिथे होते.
सुरथः सुमनोहार्या तथा मोहनया कपिः । इत्यादीन्नृपतीन्विप्रो वसिष्ठः प्राहिणोन्मुनिः
सुरथ सुमनोहार्येसोबत, तसेच माकड मोहनही; असे अनेक राजे वसीष्ठ ऋषींनी पाठवले.
वसिष्ठः सरयूं गत्वा शिवपुण्यजलाप्लुताम् । उदकं मंत्रयामास वेदमंत्रेण मंत्रवित्
मंत्रज्ञ वसीष्ठ सरयू नदीवर गेले, जिथे शिवाच्या पवित्र जलाने ती पावन झाली होती, आणि वेदमंत्रांनी त्या पाण्याचे पूजन केले.
पयः पुनीह्यमुं वाहमुदकेन मनोहृता । यज्ञार्थं रामचंद्रस्य सर्वलोकैकरक्षितुः
हे मनाला आनंद देणाऱ्या पाण्याने या उत्तम घोड्याचे शुद्धीकरण करा, कारण सर्व लोकांचे एकमेव रक्षक असलेल्या रामचंद्रांच्या यज्ञासाठी हे आवश्यक आहे.
उदकं तन्मुनिस्पृष्टं सर्वे रामादयो नृपाः । आजह्रुर्मंडपतले विप्रवर्यैरुपस्तुते
राम आणि इतर सर्व राजांनी, त्या ऋषीच्या स्पर्शाने पावन झालेले पाणी, ब्राह्मणांच्या स्तुतीमध्ये, मंडपात आणले.
पयोभिर्निर्मलैः स्नाप्य वाजिनं क्षीरसन्निभम् । मंत्रेण मंत्रयामास राम हस्तेन कुंभजः
कुंभजाच्या हाताने, मंत्र उच्चारून, दूधासारखा शुभ्र असलेल्या त्या घोड्याला शुद्ध पाण्याने स्नान घातले.
पुनीहि मां महावाह अस्मिन्ब्रह्मसमाकुले । त्वन्मेधेनाखिला देवाः प्रीणंतु परितोषिताः
महाबलाढ्य अश्वा, या ब्राह्मणांनी भरलेल्या सभेत मला शुद्ध कर. तुझ्या यज्ञामुळे सर्व देवता सर्वत्र संतुष्ट होवोत.
इत्युक्त्वा स नृपो रामः सीतया सममस्पृशत् । तदा सर्वे द्विजाश्चित्रममन्यंत कुतूहलात्
असे म्हणून, राजा रामाने सीतेसह त्या घोड्याला स्पर्श केला. तेव्हा सर्व ब्राह्मणांना हे अद्भुत वाटले आणि ते कुतूहलाने पाहू लागले.
परस्परमवोचंस्ते यन्नामस्मरणान्नराः । महापापात्प्रमुच्यंते स रामः किं वदत्यहो
ते एकमेकांना म्हणाले: 'याच्या नावाचे स्मरण केल्याने माणसे मोठ्या पापांतून मुक्त होतात, तर मग स्वतः राम काय बोलेल!'
इत्युक्तवति भूमीशे रामे कुंभोद्भवो मुनिः । करवालं चाभिमंत्र्य ददौ रामकरे मुनिः
राम, पृथ्वीचा स्वामी, असे बोलत असताना, कुंभातून जन्मलेला तो ऋषी, तलवार मंत्राने शुद्ध करून, ती रामाच्या हातात दिली.
करवाले धृते स्पृष्टे रामेण स हयः क्रतौ । पशुत्वं तु विहायाशु दिव्यरूपमपद्यत
रामाने तलवार हातात धरली आणि स्पर्श केला, तेव्हा यज्ञातील तो घोडा क्षणात पशुरूप सोडून दिव्य स्वरूप प्राप्त करू लागला.
विमानवरमारूढश्चाप्सरोभिः समंततः । चामरैर्वीज्यमानश्च वैजयंत्या विभूषितः
तो दिव्य रथावर आरूढ झाला, चारही बाजूंनी अप्सरा वेढून होत्या, चामरांनी त्याला वाऱ्यावर झुलवीत होत्या आणि वैजयंती माळांनी तो सुशोभित झाला होता.
तदा तं वाजितां त्यक्त्वा दिव्यरूपधरं वरम् । वीक्ष्य लोकाः क्रतौ सर्वे विस्मयं प्राप्नुवंस्तदा
तेव्हा सर्वांनी पाहिले की, घोडा मागे राहून त्याजागी एक दिव्य स्वरूप असलेला पुरुष प्रकट झाला आहे. हे पाहून यज्ञातील सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले.
तदा रामः स्वयं जानञ्ज्ञापयन्सर्वतो नरान् । पप्रच्छ दिव्यरूपं तं सुरं परमधार्मिकः
तेव्हा रामाने स्वतः सर्वांना सांगितले आणि त्या परमधार्मिक दिव्य स्वरूप असलेल्या पुरुषाला विचारले.
कस्त्वं दिव्यवपुः प्राप्तः कस्मात्त्वं वाजितां गतः । कथं सुरस्त्रीसहितः किं चिकीर्षसि तद्वद
'तू कोण आहेस, हे दिव्य रूप कसे मिळवलेस? घोड्याचे रूप का सोडलेस? या देवस्त्रियांबरोबर कसा आहेस आणि काय करायचे आहेस, ते सांग.'
रामस्य वचनं श्रुत्वा देवः प्रोवाच भूमिपम् । हसन्मेघरवां वाणीमवदत्सुमनोहराम्
रामाचे बोल ऐकून, त्या देवाने हसत, गडगडाटासारख्या मधुर वाणीने राजाला उत्तर दिले.
तवाज्ञातं न सर्वत्र बाह्याभ्यंतरचारिणः । तथापि पृच्छते तुभ्यं कथयामि यथातथम्
'तुला बाहेर आणि आत घडणाऱ्या सर्व गोष्टी माहित आहेत, तरीही तू विचारल्यावर मी तुला सर्व काही खरेखुरे सांगतो.'
अहं पुराभवे राम द्विजः परमधार्मिकः । अचरं प्रतिकूलं वै वेदस्य रिपुतापन
'राम, पूर्वी मी एक परमधार्मिक ब्राह्मण होतो, पण मी वेदाच्या विरुद्ध वागलो, हे शत्रूंचा नाश करणारा.'
कदाचिद्धुतपापायास्तीरेऽहं गतवान्पुरा । अनेकवृक्षललिते सर्वत्रसुमनोरमे
'कधीतरी, मी पूर्वी हुतपापा या नदीच्या काठी गेलो, जिथे अनेक झाडे आणि सर्वत्र सुंदर फुले होती.'
तत्र स्नात्वा पितॄंस्तृप्त्वा दानं दत्त्वा यथाविधि । ध्यानं तव महाबाहो कृतवान्वेदसंमितम्
'तेथे मी स्नान केले, पितरांना तृप्त केले, विधिप्रमाणे दान दिले आणि मग, महाबाहो, वेदाप्रमाणे तुझ्यावर ध्यान केले.'
तदा जनाः समायाता बहवस्तत्र भूपते । तेषां प्रवंचनार्थाय दंभमेनमकारिषम्
'तेव्हा, राजन, तिथे बरेच लोक जमले होते. त्यांना फसवण्यासाठी मी हा दांभिकपणा केला.'
अनेकक्रतुसंभारैः पूर्णमजिरमुत्तमम् । वासोभिश्छादितं रम्यं चषालादियुतं महत्
अनेक यज्ञांच्या समारंभांनी भरलेला, मोठा आणि सुंदर सभामंडप, रंगीबेरंगी वस्त्रांनी झाकलेला आणि मोठ्या स्वयंपाकघरांनी व इतर शोभेने सजलेला होता.
अग्निहोत्रोद्भवोधूमः सर्वतो नभसोंगणम् । चकार रम्यमतुलं चित्रकारिवपुर्धरः
त्या अग्निहोत्रातून उठणारा धूर सर्व दिशांना पसरला, आकाशाला भिडला आणि ते ठिकाण एखाद्या कुशल चित्रकाराच्या कलाकृतीसारखे अद्भुत व अनुपम दिसू लागले.
अनेकतिलकश्रीभिः शोभितांगो महत्तपाः । दर्भशोभः समित्पाणिर्दंभो मूर्तिधरः किमु
अनेक शुभ चिन्हांनी शोभलेला, मोठ्या तपश्चर्येने तेजस्वी झालेला, दर्भाची शोभा असलेला आणि हातात समिधा धरलेला एक तपस्वी तेथे उभा होता—तो जणू दंभ स्वतःच साकार झाला आहे असे वाटत होते.
दुर्वासास्तत्र स्वच्छंदं पर्यटञ्जगतीतलम् । प्राप तत्र महातेजा धूतपापसरित्तटे
तेथे महातेजस्वी दुर्वासा ऋषी, पृथ्वीवर मुक्तपणे संचार करत, पाप नष्ट करणाऱ्या नदीच्या काठी आले.
ददर्श मां दंभकरं मौनधारिणमग्रतः । अनर्घ्यकरमुन्मत्तमस्वागतवचः करम्
त्यांनी मला, दांभिक आणि मौन धारण केलेला, समोर उभा असलेला, वेड्यासारखी वागणूक करणारा आणि स्वागताचे शब्दही न बोलणारा, असे पाहिले.
दृष्ट्वातीव क्रुधाक्रांतः समुद्र इव पर्वणि । शशापासौ मुनिस्तीव्रो दंभिनं मां महामतिः
हे पाहून, समुद्र जसा पौर्णिमेला भरून वाहतो तशी तीव्र क्रोधाने भरून, त्या महाज्ञानी ऋषीने मला—दांभिक तपस्व्याला—शाप दिला.