या त्वया जानकी प्रोक्ता साहं जनकपुत्रिका । स रामो मां यदाभ्येत्य प्राप्स्यते सुमनोहरः
ज्याला तू जानकी म्हणालीस, ती मीच आहे, जनकाची कन्या. तो अत्यंत मनोहारी राम मला प्राप्त करणार आहे.
तदा वां मोचयाम्यद्धानान्यथा वाक्यलोभिता । लालयामि सुखेनास्तां मद्गेहे मधुराक्षरौ
तेव्हा मी तुम्हा दोघांना नक्की सोडीन, किंवा तुमच्या गोड बोलण्याने मोहित होऊन तिला माझ्या घरी सुखाने ठेवीन, गोड आवाज असणाऱ्यांनो.
इत्युक्तं तत्समाकर्ण्य वेपतुर्भयतां गतौ । परस्परं प्रक्षुभितौ जानकीमित्यवोचताम्
ती असे म्हणताच, ते ऐकून पक्षी घाबरून थरथरले; दोघेही अस्वस्थ होऊन त्यांनी एकत्रितपणे जानकीला उद्देशून बोलले.
वयं वै पक्षिणः साध्वि वनस्था वृक्षगोचराः । परिभ्रमाम सर्वत्र नो सुखं नो भवेद्गृहे
साध्वी, आम्ही फक्त पक्षी आहोत, जंगलात झाडांमध्ये राहणारे. आम्ही सर्वत्र भटकतो; घरात आम्हाला कधीच सुख मिळणार नाही.
अंतर्वत्नी स्वके स्थाने गत्वा संसूय पुत्रकान् । त्वत्स्थानमागमिष्यामि सत्यं मे ह्युदितं वचः
माझी जोडीदार तिच्या जागी राहून पिल्लांना जन्म देईल; त्यानंतर मी नक्कीच तुझ्या घरी येईन. माझे शब्द खरे आहेत.
एवं प्रोक्ता तया सा तु न मुमोच शुकीं स्वयम् । तदापतिस्तां प्रोवाच विनीतवदनुत्सुकः
त्याने असे सांगितले तरी तिने त्या शुकीला सोडले नाही; तेव्हा तिचा नवरा नम्रपणे आणि आतुरतेने तिला म्हणाला.
सीते मुंच कथं भार्यां रक्षसे मे मनोहरीम् । आवां गच्छाव विपिने विचरावः सुखं वने
सीते, माझ्या प्रिय पत्नीला सोड, तू तिला कशी बंदिस्त ठेवू शकतेस? आम्ही दोघे जंगलात जाऊन आनंदाने भटकू दे.
अंतर्वत्नी तु वर्तेत भार्या मम मनोरमा । तस्याः प्रसूतिं कृत्वा त्वामागमिष्यामि शोभने
माझी सुंदर पत्नी, माझी जोडीदार तिच्या जागी राहू दे; ती पिल्लांना जन्म दिल्यावर, हे शुभे, मी तुझ्याकडे येईन.
इत्युक्ता निजगादेमं सुखं गच्छ महामते । एतां रक्षामि सुखिनीं मत्पार्श्वे प्रियकारिणीम्
असे ऐकून तिने उत्तर दिले: 'महामती, तू आनंदाने जा; मी तिला माझ्या जवळ सुखात आणि प्रेमाने ठेवीन.'
इत्युक्तो दुःखितः पक्षी तामूचे करुणान्वितः । योगिभिः प्रोच्यते यद्वै तद्वचस्तथ्यमेव हि
असे ऐकल्यावर तो दु:खी पक्षी करुणेने म्हणाला: 'योगी लोक जे सांगतात ते खरेच आहे.'
न वक्तव्यं न वक्तव्यं मौनमाश्रित्य तिष्ठताम् । नोचेत्स वाक्यदोषेण प्राप्नोत्यालानमुन्मदः
'बोलू नये, बोलू नये—मौन धारण करावे. नाहीतर बोलण्याच्या दोषाने माणूस बंधनात सापडतो.'
वयं चेदत्र वाक्यं नाकरिष्याम नगोपरि । बंधनं कथमावां स्यात्तस्मान्मौनं समाचरेत्
'जर आम्ही या डोंगरावर हे बोललो नसतो, तर हे बंधन आम्हावर कसे आले असते? म्हणूनच माणसाने मौन पाळावे.'
इत्युक्त्वा तां प्रत्युवाच नाहं जीवामि सुंदरि । एतया भार्यया सीते तस्मान्मुंच मनोहरे
हे बोलून त्याने तिला उत्तर दिलं, "सुंदरी, मी या माझ्या पत्नीबरोबर राहू शकत नाही, सीते. म्हणून, मनोहरिणी, तिला सोडून दे."
अनेकविधवाक्यैः सा बोधिता नामुचत्तदा । कुपिता दुःखिता भार्या शशाप जनकात्मजाम्
अनेक प्रकारे समजावूनही तिने त्यावेळी तिला सोडली नाही. रागावलेली आणि दुःखी झालेली ती पत्नी, जनकात्मजेला शाप दिला.
यथा त्वं पतिना सार्धं वियोजयसि मामितः । तथा त्वमपि रामेण वियुक्ता भव गर्भिणी
जशी तू मला इथे माझ्या नवऱ्यापासून वेगळी करतेस, तशीच तूही, गरोदर असताना, रामापासून वेगळी होशील.
इत्युक्तवत्यां तस्यां तु दुःखितायां पुनः पुनः । प्राणा निरगमन्दुःखात्पतिदुःखेन पूरितात्
ती असे बोलत असताना, पुन्हा पुन्हा दुःखाने तिचा जीव गेला, कारण नवऱ्याच्या विरहाने तिचं मन पूर्णपणे भरून गेलं होतं.
रामं रामं स्मरंत्याश्च वदंत्यांश्च पुनः पुनः । विमानमागतं सुष्ठु पक्षिणी स्वर्गता बभौ
रामाचं नाव आठवत आणि पुन्हा पुन्हा उच्चारत असताना, एक सुंदर विमान आलं आणि ती पक्षीपत्नी स्वर्गात गेल्यासारखी दिसली.
तस्यां मृतायां दुःखार्तो भर्ता तस्याः स पक्षिराट् । परमं क्रोधमापन्नो जाह्नव्यां दुःखितोऽपतत्
ती मरण पावल्यावर, तिचा नवरा, तो पक्षीराज, दुःखाने व्याकुळ होऊन, प्रचंड रागाने भरून, जन्हवीमध्ये पडला.
तथा भवामि रामस्य नगरे जनपूरिते । मद्वाक्यादियमुद्विग्ना वियोगेन सुदुःखिता
रामाच्या लोकांनी भरलेल्या नगरीत, माझ्या शब्दांमुळे ही व्याकुळ होईल आणि विरहाने फारच दुःखी राहील.
इत्युक्त्वा स पपातोदे जाह्नव्या भ्रमशोभिते । दुःखितः कुपितो भीतस्तद्वियोगेन कंपितः
असं म्हणून तो सुंदर वाहणाऱ्या जन्हवीत पडला, दुःखी, रागावलेला, घाबरलेला आणि त्या विरहाने हादरलेला.
क्रुद्धत्वाद्दुःखितत्वाच्च सीताया अपमाननात् । अंत्यजत्वं परं प्राप्तो रजकः क्रोधनाभिधः
राग, दुःख आणि सीतेचा अपमान यामुळे, क्रोधन नावाचा तो धोबी शेवटी अंत्यज झाला.
यः क्रोधाच्च स्वकान्प्राणान्महतां दुष्टमाचरन् । संत्यजेत्स मृतो याति अंत्यजत्वं द्विजोत्तमः
जो कोणी रागातून मोठं पाप करतो आणि स्वतःचा जीव सोडतो, तो मरणानंतर अंत्यज होतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
तज्जातं रजकोक्त्यासौ निंदिता च वियोगिता । रजकस्य च शापेन वियुक्ता सा वनं गता
धोब्याच्या शब्दांमुळे तिला निंदा सहन करावी लागली आणि सोडून दिलं गेलं. धोब्याच्या शापामुळे ती वेगळी झाली आणि वनात गेली.
एतत्ते कथितं विप्र यत्ते पृष्टं विदेहजाम् । पुनरत्र परं वृत्तं शृणुष्व निगदामि तत्
हे विप्र, तू विचारलेल्या विदेहनंदिनीच्या कथेला मी सांगितलं. आता पुढे काय घडलं ते ऐक, मी ते सांगतो.
सप्तषष्टितमोऽध्यायः 5.67 शेष उवाच। अथ सौमित्रिरागत्य जानकीं नतवान्मुहुः । प्रेमगद्गदया शंसन्वाचं रामप्रणोदिताम्
शेष म्हणाला: मग सौमित्र तिथे येऊन, जानकीला वारंवार वाकून नमस्कार केला आणि प्रेमाने भरलेल्या कंठाने रामाचा संदेश तिला सांगितला.
सीता समागतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं विनयान्वितम् । तन्मुखाद्रामसंदेशं श्रुत्वोवाच विलज्जिता
विनयाने आलेला लक्ष्मण तिला दिसला. त्याच्या तोंडून रामाचा संदेश ऐकून, सीता लाजून बोलली.
सौमित्रे कथमागच्छे रामत्यक्ता महावने । तिष्ठामि रामं स्मरन्ती वाल्मीकेराश्रमे त्वहम्
सौमित्रा, रामाने टाकून दिल्यावर मी या मोठ्या वनात कशी जाऊ? मी इथे वाल्मीकींच्या आश्रमात, रामाचा स्मरण करत राहीन.
तस्या मुखोदितं वाक्यं श्रुत्वा सौमित्रिरब्रवीत् । मातः पतिव्रते रामस्त्वामाकारयते मुहुः
तिच्या तोंडून हे शब्द ऐकून सौमित्र म्हणाला, "आई, पतीव्रता असलेल्या तुला राम वारंवार बोलावतो."
पतिव्रता पतिकृतं दोषं नानयते हृदि । तस्मादागच्छ हि मया स्थित्वा स्यंदन उत्तमे
पतीव्रता स्त्री पतीने केलेला दोष मनात धरत नाही. म्हणून, माझ्याबरोबर ये आणि या उत्तम रथावर चढ.
इत्यादि वचनं श्रुत्वा जानकी पतिदेवता । मनोरोषं परित्यज्य तस्थौ सौमित्रिणा रथे
हे ऐकून, पतीला देवता मानणारी जानकी मनाचा राग सोडून सौमित्रासोबत रथावर उभी राहिली.