तेन मुक्तं महाशस्त्रं प्रजज्वाल दिशो दश । खं रोदसी व्याप्य विश्वं प्रलयं कर्तुमुद्यतम्
त्याने सोडलेले ते महान अस्त्र दहा दिशांना प्रज्वलित झाले, आकाश आणि पृथ्वी व्यापून, सृष्टीचा विनाश करण्यास सज्ज झाले.
चंपको मुक्तमस्त्रं तद्दृष्ट्वा सर्वास्त्रकोविदः । तत्संहर्तुं तदेवास्त्रं मुमोच रिपुमुद्यतम्
चंपक, सर्व अस्त्रांचा तज्ञ, ते अस्त्र सोडलेले पाहून, शत्रूचा प्रतिकार करण्यासाठी लगेच तेच अस्त्र सोडतो.
द्वयोरेकतमं तेजः प्रलयं मेनिरे जनाः । संजहार तदास्त्रास्त्रमेकीभूतं परास्त्रकम्
लोकांना वाटले की दोघांचे एकत्र तेज सृष्टीचा विनाश करील; तेव्हा एकमेकांत मिसळलेले ते अस्त्र तिथेच शांत झाले.
तत्कर्मचाद्भुतं दृष्ट्वा पुष्कलस्तिष्ठतिष्ठ च । ब्रुवञ्छरानमोघांस्तु चंपकं स क्रुधाहनत्
ते अद्भुत कृत्य पाहून, पुष्कल 'थांब, थांब' असे म्हणत रागाने चंपकावर अचूक बाण सोडतो.
चंपकस्ताञ्छरान्मुक्तानगणय्य महामनाः । रामास्त्रं प्रमुमोचाथ पुष्कलं प्रति दारुणम्
महान मनाचा चंपक, ते बाण दुर्लक्ष करून, मग पुष्कलावर भयंकर रामास्त्र सोडतो.
तन्मुक्तमस्त्रमालोक्य चंपकेन महात्मना । छेत्तुं यावन्मनश्चक्रे तावद्ग्रस्तः शरेण सः
महात्मा चंपकाने सोडलेले ते अस्त्र पाहून, पुष्कल ते छाटायचे मनात आणतो तोच त्या बाणाने तो पकडला जातो.
बद्धश्चंपकवीरेण रथे स्वे स्थापितः पुनः । पुरं प्रेषयितुं तावन्मनश्चक्रे महामनाः
चंपकवीराने त्याला बांधून पुन्हा त्याच्या रथावर ठेवले; मग महान मनाने त्याला नगराकडे पाठवायचे ठरवतो.
हाहाकारो महानासीद्बद्धे पुष्कलसंज्ञिके । शत्रुघ्नं प्रययुर्योधाः पलायनपरायणाः
पुष्कल बांधला गेल्यावर मोठा गोंधळ उडाला; मग युद्धातले सैनिक पळून जाण्याच्या तयारीने शत्रुघ्नाकडे गेले.
भग्नांस्तान्वीक्ष्य शत्रुघ्नो हनूमंतमुवाच ह । केन वीरेण मे भग्नं बलं वीरैरलंकृतम्
आपले सैन्य पराभूत झालेले पाहून शत्रुघ्न हनुमंताला म्हणतो, 'माझे हे वीरांनी सजलेले सैन्य कोणत्या वीराने मोडून काढले?'
तदोवाच महीनाथ पुष्कलं परवीरहा । बद्ध्वा नयति वीरोऽसौ चंपकः स्वपदोद्धुरः
तेव्हा पृथ्वीचा स्वामी म्हणाला, 'तो वीर चंपक, शत्रूंचा संहार करणारा, पुष्कलाला बांधून आपल्या छावणीत घेऊन चालला आहे.'
तस्येदृग्वाक्यमाकर्ण्य शत्रुघ्नः कोपसंयुतः । उवाच पवनोद्भूतं मोचयाशु नृपात्मजात्
शत्रुघ्नाने हे असे बोलणे ऐकून, रागाने भरून तो म्हणाला, "पवनसुत, राजपुत्राला लगेच सोडून दे."
महाबलः सुतश्चास्य बद्ध्वा यः पुष्कलं भटम् । तस्मान्मोचय वीराग्र्य कथं तिष्ठसि चाहवे
"तो बलवान मुलगा ज्याने पुष्कळ नावाच्या योद्ध्याला बांधले आहे, त्याला सोड. वीरांमध्ये श्रेष्ठा, युद्धात असा का उभा राहिलास?"
एतद्वाक्यं समाकर्ण्य हनूमानोमिति ब्रुवन् । जगाम तं मोचयितुं पुष्कलं चंपकाद्भटात्
हे शब्द ऐकून हनुमान म्हणाला, "ठीक आहे," आणि पुष्कळला चंपकाच्या सैनिकाच्या तावडीतून सोडवायला गेला.
हनूमंतमथालोक्य तं मोचयितुमागतम् । बाणैः शतैश्च साहस्रैर्जघान परकोपनः
हनुमान त्याला सोडवायला येताना पाहून, संतप्त शत्रूने शेकडो-हजारो बाणांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
बाणांस्तान्स बभंजाशु मुक्तांस्तेन महात्मना । पुनरप्येनमेवाशु बाणान्मुंचन्महानभूत्
महात्मा हनुमानाने ते सर्व बाण सुटताच झटकन मोडून टाकले, पण शत्रू पुन्हा पुन्हा त्याच्यावर बाण सोडत राहिला.
तान्सर्वांश्चूर्णयामास नाराचान्वैरिमोचितान् । शालं करे समाधृत्य जघान नृपनंदनम्
शत्रूने सोडलेले लोखंडी टोकाचे बाण आणि इतर सर्व बाण त्याने चुरडून टाकले, मग हातात शालवृक्ष घेऊन राजपुत्रावर प्रहार केला.
शालं तेन विनिर्मुक्तं तिलशः कृतवान्बली । गजो हनूमता मुक्तो नृपनंदन मस्तके
हनुमानाने फेकलेला शालवृक्ष त्याने जोरात तुकडे-तुकडे केला, आणि हनुमानाने सोडलेला हत्ती राजपुत्राच्या डोक्यावर आदळला.
सोऽप्याहतश्चंपकेन मृतो भूमौ पपातसः । शिलाः संमोचयामास हनूमान्परमास्त्रवित्
चंपकाने मारल्यामुळे तो जमिनीवर पडून मेला; हनुमान, श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ, मग शिळा सोडवू लागला.
चंपकस्ताः शिलाः सर्वाः क्षणाच्चूर्णितवान्भृशम् । बाणयंत्रिकया ब्रह्मन्महच्चित्रमभूदिदम्
चंपकाने त्या सर्व शिळा क्षणातच आपल्या बाणयंत्राने चुरडून टाकल्या; हे फारच अद्भुत घडले, हे ब्राह्मण.
स्वमुक्तास्ताः शिलाः सर्वाश्चूर्णिता वीक्ष्य मारुतिः । चुकोप हृदयेऽत्यतं बहुवीर्यमिति स्मरन्
आपण फेकलेल्या सर्व शिळा तुटलेल्या पाहून, हनुमानाच्या मनात फार राग आला; त्याने आपली मोठी ताकद आठवली.
आगत्य च करे धृत्वा नभस्युत्पतितः कपिः । तावद्ययौ नेत्रपथादुपरि क्षिप्रवेगवान्
मग पुढे येऊन, हनुमानाने हातात एक शिळा पकडली आणि झपाट्याने आकाशात उडी मारून डोळ्यांआड गेला.
चंपकस्तं हनूमंतं युयुधे नभसि स्थितः । बाहुयुद्धेन महता ताडितः कपिपुंगवः
चंपकाने आकाशात उभ्या असलेल्या हनुमानाशी लढाई केली; मोठ्या हातघाईच्या युद्धात कपिश्रेष्ठ हनुमानावर प्रहार झाला.
चुकोप मानसे वीरो गर्वपर्वतदारुणः । पदा धृत्वा चंपकं तं ताडयामास भूतले
गर्वाच्या पर्वतासारखा तो वीर मनात रागावला, पायाने चंपकाला पकडून जमिनीवर आपटले.
ताडितोऽसौ कपींद्रेण क्षणादुत्थाय वेगवान् । हनूमंतं तु लांगूले धृत्वा बभ्राम सर्वतः
कपिश्रेष्ठाने मारल्यावर, चंपका झपाट्याने उठला, हनुमानाचा शेपूट पकडून त्याला सर्वत्र फिरवू लागला.
कपींद्रस्तद्बलं वीक्ष्य हसन्पादेऽग्रहीत्पुनः । भ्रामयित्वा शतगुणं गजोपस्थे ह्यपातयत्
कपिश्रेष्ठाने त्याची ताकद पाहून हसत पुन्हा त्याचा पाय पकडला, शंभर वेळा फिरवून हत्तीच्या पाठीवर फेकून दिले.
पपात भूमौ सुबलो राजसूनुः स चंपकः । मूर्च्छितो वीरभूषाढ्यमलंकुर्वन्रणांगणम्
बलवान राजपुत्र चंपका जमिनीवर कोसळला, शुद्ध हरपला, आणि रणांगण त्याच्या वीर अलंकारांनी शोभून गेला.
तदा हाहेति वै लोकाश्चुक्रुशुश्चंपकानुगाः । पुष्कलं मोचयामास बद्धं चंपकपाशतः
तेव्हा चंपकाचे अनुयायी 'हाय हाय' अशी हाक मारू लागले; हनुमानाने चंपकाच्या पाशात बांधलेल्या पुष्कळला सोडवले.
वात्स्यायन उवाच। जगत्पवित्रसत्कीर्ति जानक्या वाच्यवाचनम् । कथं समकरोत्स्वामी तन्मे कथय सुव्रत
वात्स्यायन म्हणाले, "ज्यांची कीर्ती जगाला पावन करते अशा जानकीने काय बोलले आणि तिला काय उत्तर मिळाले, हे प्रभूंनी कसे साध्य केले, ते मला सांग, हे उत्तम व्रती."
यथा मे मनसः सौख्यं भविष्यति सुशोभनम् । तथा कुरुष्व शेषाद्य त्वन्मुखान्निःसृतामृतम् । पिबतस्तृप्तिरेव स्याद्यया संसृतिकृं तनम्
माझ्या मनाला जसं उत्तम आनंद मिळेल, तसं तू आज तुझ्या मुखातून वाहणाऱ्या अमृतासारख्या वचनांनी मला पूर्ण समाधान दे. मी त्यासाठी तहानलेलो आहे, आणि त्याने या जन्ममरणाच्या फेरात अडकलेल्या देहालाही शांती मिळेल.
शेष उवाच। मिथिलायां महापुर्यां जनको नाम भूपतिः । तस्यां करोति सद्राज्यं धर्मेणाराधयन्प्रजाः
शेष म्हणाला: मिथिला या मोठ्या नगरीत जनक नावाचा एक राजा होता. तो तिथे धर्माने प्रजा आनंदी ठेवत उत्तम राज्य करायचा.