प्रतापिना प्रतापाग्र्यो बलमोदेन चांगदः । हर्यक्षेण नीलरत्नः सहदेवेन सत्यवान्
अंगद, पराक्रमात श्रेष्ठ, प्रतापिन आणि बलमोदाशी लढला; नीलरत्न हऱ्याक्षाशी, आणि सत्यवान सहदेवाशी भिडला.
राजा वीरमणिर्भूरि देवेन युयुधे बली । असुतापेन चोग्राश्वो युयुधे बलसंयुतः
राजा वीरमणि, बलशाली, भूरीदेवासोबत लढला; उग्राश्व, बळाने युक्त, असुतापाशी युद्ध करू लागला.
द्वैरथं तु महद्युद्धमकुर्वन्युद्धकोविदाः । सर्वे शस्त्रास्त्रकुशलाः सर्वे युद्धविशारदाः
हे सर्व युद्धकुशल, शस्त्रास्त्रात निपुण, मोठ्या एकलढती युद्धात सामील झाले; प्रत्येकाने युद्धातील कौशल्य दाखवले.
एवं प्रवृत्ते संग्रामे सुरथस्य सुतैस्तदा । अत्यंतं कदनं तत्र बभूव मुनिसत्तम
अशा प्रकारे सुरथाच्या मुलांसह युद्ध सुरू होताच, हे श्रेष्ठ मुनी, तिथे अतिशय भयंकर संहार घडून आला.
पुष्कलश्चंपकं प्राह किं नामासि नृपात्मज । धन्योसि यो मया सार्धं रणमध्यमुपेयिवान्
पुष्कळाने चंपकाला विचारले, "राजकुमार, तुझे नाव काय आहे? माझ्याबरोबर रणभूमीत उतरल्याबद्दल तू खरोखरच भाग्यवान आहेस."
इदानीं तिष्ठ किं यासि कथं ते जीवितं भवेत् । एहि युद्धं मया सार्धं सर्वशस्त्रास्त्रकोविद
आता इथेच उभा राहा—पळतोस कशाला? आपले प्राण कसे वाचवशील? सर्व शस्त्रास्त्रात निपुण असलेल्या तु, माझ्याशी लढायला ये."
इत्यभिव्याहृतं तस्य श्रुत्वा राजात्मजो बली । जगाद पुष्कलं वीरो मेघगंभीरया गिरा
हे शब्द ऐकून, बलवान राजपुत्राने मेघासारख्या गंभीर आवाजात पुष्कळाला उत्तर दिले.
चंपक उवाच। न नाम्ना न कुलेनेदं युद्धमत्र भविष्यति । तथापि तव वक्ष्येऽहं स्वनामबलपूर्वकम्
चंपक म्हणाला, "इथे नाव किंवा कुळावरून युद्ध होत नाही. तरीही, मी तुला माझे नाव आणि बळ सांगतो."
मम माता राघवेशो मत्पिता राघवः स्मृतः । मम बंधू रामचंद्र स्वःजनो मम राघवः
माझी आई राघवावर भक्त आहे; माझे वडील राघव म्हणून ओळखले जातात; माझे नातेवाईक रामचंद्र आहेत; माझे आप्तही राघवच आहेत.
मन्नाम रामदासश्च सदा रामस्य सेवकः । तारयिष्यति मां युद्धे रामो भक्तकृपाकरः
माझे नाव रामदास आहे, मी नेहमी रामाचा सेवक आहे. भक्तांवर कृपा करणारा राम मला या युद्धातून तारेल.
लोकानां मतमास्थाय प्रब्रवीमि तवाधुना । सुरथस्य सुतश्चाहं माता वीरवतीमम
लोकांचे मत लक्षात घेऊन मी तुला सांगतो—मी सुरथाचा मुलगा आहे आणि माझी आई वीरवती आहे.
मन्नामयो मधौ सर्वाञ्छोभनान्विदधाति वै । मधुपायंरसावा संत्यजंति मधुमोहिताः
माझे नाव मधौ आहे; तो नेहमी सर्वांना चांगले देतो. मधुरसाने मोहित झालेले लोक मधपानाचाही त्याग करतात.
वर्णेन स्वर्णसदृशो मध्ये लिंगवपुर्धरः । तदाख्ययाभिधां वीर जानीहि मम मोहिनीम्
माझा रंग सोन्यासारखा आहे आणि माझ्या अंगावर पुरुषी रूप आहे. त्या नावाने, हे वीर, माझ्या मोहक ओळखीची जाणीव ठेव.
युध्यस्व बाणैः प्रधनेन को जेतुं हि मां क्षमः । इदानीं दर्शयिष्यामि स्वपराक्रममद्भुतम्
बाणांनी पुढे येऊन लढ—मला जिंकण्याची शक्ती कुणात आहे? आता मी माझे अद्भुत शौर्य दाखवतो.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा महद्वाक्यं पुष्कलो हृदि तोषितः । तं दुर्जयं मन्यमानः शरान्मुंचन्रणेऽभवत्
शेष म्हणतो—ही मोठी वचने ऐकून पुष्कळाच्या मनात आनंद झाला. तो चंपकाला जिंकणे कठीण आहे असे मानून रणभूमीत बाण सोडू लागला.
शरसंघं प्रमुंचंतं कोटिधा पुष्कलं ययौ । चंपकः कोपसंयुक्तो धनुः सज्यमथाकरोत्
पुष्कळ असंख्य बाणांचा वर्षाव करीत असताना, चंपक रागाने भरून आपले धनुष्य सज्ज करू लागला.
मुमोच निशितान्बाणान्वैरिवृंदविदारणान् । स्वनामचिह्नितान्स्वर्णपुंखभागसमन्वितान्
त्याने धारदार, शत्रूंच्या फौजांना फाडणारे, स्वतःच्या नावाने चिन्हांकित आणि सोन्याच्या पिसांनी सजलेले बाण सोडले.
तांश्चिच्छेद महावीरः पुष्कलः प्रधनांगणे । शरांधकारं सर्वत्र मुंचन्बाणाञ्छिलाशितान्
महावीर पुष्कळाने रणभूमीच्या मध्यभागी ते सर्व बाण छाटले आणि सर्वत्र दगडाच्या टोकांचे बाण सोडून बाणांची अंधारी केली.
स्वबाणच्छेदनं दृष्ट्वा कृतं वीरेण चंपकः । आह्वयामास बलिनं पुष्कलं कोपपूरितः
आपले बाण वीराने छाटलेले पाहून, चंपक रागाने भरून बलवान पुष्कळाला पुन्हा आव्हान दिले.
मा प्रयाहि रणं त्यक्त्वेति ब्रुवन्समरे पुनः । पुष्कलं हृदये बाणैर्विव्याध दशभिस्त्वरन्
"रण सोडून जाऊ नकोस," असे पुन्हा पुन्हा सांगत, चंपकाने झपाट्याने पुष्कळाच्या हृदयात दहा बाण घुसवले.
ते बाणाः पुष्कलस्याहो हृदये तीव्रवेगिनः । आगत्य सुभृशं लग्नाः शोणितं पपुरूर्जितम्
ते बाण अतिशय वेगवान आणि तीक्ष्ण होते; ते पुष्कळाच्या हृदयात खोलवर घुसले आणि त्याचे रक्त पिऊ लागले.
तैर्बाणैर्व्यथितो वीरः शरान्पंच समाददे । सुतीक्ष्णाग्रान्महाकोपाद्वारयन्पर्वतानिव
त्या बाणांनी जखमी झाल्यावर, त्या वीराने अत्यंत धारदार पाच बाण उचलले आणि प्रचंड रागाने ते पर्वतासारखे रोखले.
ते बाणास्तस्य बाणाश्च परस्परमथोर्जिताः । आकाशे रचिताश्छिन्नाः शतधा राजसूनुना
त्याच्या बाणांचा आणि राजपुत्राच्या बाणांचा एकमेकांशी जबरदस्त सामना झाला; आकाशात ते बाण राजाच्या मुलाने तुकडे तुकडे करून शंभर भागांत फोडले.
छित्त्वा बाणान्सुतीक्ष्णाग्रान्सुरथांगोद्भवो बली । बाणाञ्छतं समाधत्त पुष्कलं ताडितुं हृदि
सुरथाचा बलवान पुत्र, धारदार टोक असलेले बाण वापरून, ते बाण छाटून टाकतो आणि मग हृदयावर वार करण्यासाठी आपल्या धनुष्यावर शंभर बाण चढवतो.
ते बाणाः शतधाच्छिन्नाः पुष्कलेन महात्मना । अपतन्समरोपांते शरवेगप्रपीडिताः
महाबली पुष्कलाने ते बाण शंभर तुकड्यांत कापले; युद्धाच्या अखेरीस, त्या बाणांना शरांच्या वेगाने त्रस्त होऊन ते खाली पडले.
तदा तत्सुमहत्कर्म दृष्ट्वा राज्ञः सुतो बली । सहस्रेण शराणां च ताडयन्वक्षसि स्फुटम्
ते महान कृत्य पाहून, राजपुत्राने आपल्या सामर्थ्याने पुष्कलाच्या छातीवर हजार बाण नेमके मारले.
तानप्याशु प्रचिच्छेद पुष्कलः परमास्त्रवित् । पुनरप्याशु स्वे चापे समाधत्तायुतं शरान्
पुष्कल, श्रेष्ठ अस्त्रांचा जाणकार, त्या बाणांनाही पटकन छाटून टाकतो आणि पुन्हा आपल्या धनुष्यावर दहा हजार बाण चढवतो.
तानप्याशु प्रचिच्छेद पुष्कलः परमास्त्रवित् । ततोऽत्यतं प्रकुपितः शरवृष्टिमथाकरोत्
पुष्कल, श्रेष्ठ अस्त्रांचा जाणकार, त्या बाणांनाही पटकन छाटून टाकतो; त्यानंतर तो फारच संतापून बाणांचा पाऊस पाडतो.
शरवृष्टिं समायांतीं मत्वा चंपक वीरहा । साधुसाधुप्रशंसंतं पुष्कलं समताडयत्
बाणांचा पाऊस येताना पाहून, वीरांचा संहार करणारा चंपक पुष्कलाचे कौतुक करतो आणि त्याला मारतो.
पुष्कलश्चंपकं दृष्ट्वा महावीर्यसमन्वितम् । ब्रह्मणोऽस्त्रसमाधत्त स्वे चापे सर्वशस्त्रवित्
पुष्कलाने, महान पराक्रम असलेला चंपक पाहून, सर्व अस्त्रांचा जाणकार म्हणून आपल्या धनुष्यावर ब्रह्मास्त्राचा उच्चार केला.