तत्र दृष्ट्वाथ वल्मीकं महातरुसुशोभितम् । निमेषोन्मेषरहितं तेजः किंचिद्ददर्श सा
ती मोठ्या झाडाखाली शोभणारे वाळवीचे घर पाहून थांबली आणि तिथे एक स्थिर, न हलणारे तेज तिने पाहिले.
गत्वा तत्र शलाकाभिरतुदद्रुधिरं स्रवत् । दृष्ट्वा राज्ञांगजा खेदं प्राप्तवत्यतिदुःखिता
ती जवळ जाऊन काड्यांनी ते वाळवीचं घर टोचू लागली, आणि रक्त वाहू लागलं. हे पाहून राजकन्या फारच दुःखी आणि व्याकुळ झाली.
न जनन्यै तथा पित्रे शशंसाघेन विप्लुता । स्वयमेवात्मनात्मानं सा शुशोच भयातुरा
पापाच्या भीतीने तिने आई-वडिलांना काहीच सांगितले नाही; ती स्वतःच मनात घाबरून आणि दुःखी होऊन रडू लागली.
तदा भूश्चलिता राजन्दिवश्चोल्का पपात ह । धूम्रा दिशो भवन्सर्वाः सूर्यश्च परिवेषितः
मग, राजन, पृथ्वी हलली, आकाशातून उल्का पडली, सर्व दिशांना धूर पसरला, आणि सूर्याभोवती वलय दिसू लागले.
तदा राज्ञो हया नष्टा हस्तिनो बहवो मृताः । धनं नष्टं रत्नयुतं कलहोभून्मिथस्तदा
त्या वेळी राजाचे घोडे हरवले, अनेक हत्ती मरून पडले, मौल्यवान रत्ने असलेलं धन नष्ट झालं, आणि लोकांत भांडणं सुरू झाली.
तदालोक्य नृपो भीतः किंचिदुद्विग्नमानसः । जनानपृच्छत्केनापि मुनये त्वपराधितम्
हे सर्व पाहून राजा घाबरला आणि मनात अस्वस्थ झाला. त्याने लोकांना विचारले, 'कोणत्या तरी माणसाने ऋषींचा अपराध केला आहे का?'
पारंपर्येण तज्ज्ञात्वा स्वपुत्र्याः परिचेष्टितम् । ययौ सुदुःखितस्तत्र समृद्धबलवाहनः
मधल्या लोकांकडून आपल्या मुलीच्या वागणुकीची बातमी समजल्यावर, तो राजा फारच दुःखी मनाने, आपल्या मोठ्या सैन्य आणि रथांसह तिथे गेला.
तं वै तपोनिधिं वीक्ष्य महता तपसायुतम् । स्तुत्वा प्रसादयामास मुनिवर्य दयां कुरु
त्या महान तपस्वी ऋषीला पाहून, त्याच्या कठोर तपामुळे प्रभावित होऊन, त्याने त्याची स्तुती केली आणि म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ मुनी, कृपा करा.'
तस्मै तुष्टो जगादायं मुनिवर्यो महातपाः । तवात्मजाकृतं सर्वमुत्पाताद्यमवेहि तत्
त्याच्या या वागणुकीवर समाधानी होऊन, त्या महान तपस्वी ऋषीने सांगितले, 'हे सर्व अनर्थ तुझ्या मुलीच्या कृतीमुळेच झाले आहेत, हे जाण.'
तव पुत्र्या महाराज चक्षुर्विस्फोटनं कृतम् । बहुसुस्राव रुधिरं जानती त्वामुवाच न
हे महाबली राजा, तुझ्या मुलीने डोळा फुटवला आणि त्यातून पुष्कळ रक्त वाहिले; तुला ओळखूनही तिने काहीच बोलले नाही.
तस्मादियं महाभूप मह्यं देया यथाविधि । ततश्चोत्पातशमनं भविष्यति न संशयः
म्हणून, हे महाबली राजा, तुझ्या मुलीचे मला योग्य रीतीने दान करावे लागेल; मग हे सर्व अनर्थ शांत होतील, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वा दुःखितो राजा प्रज्ञाचाक्षुष आत्मजाम् । ददौ कुलवयोरूप शीललक्षणसंयुताम्
हे ऐकून, राजा जरी दुःखी असला तरी, आपल्या कुल, रूप आणि चांगल्या स्वभावाने युक्त असलेल्या कन्येला त्या दूरदृष्टी असलेल्या ऋषीला दिले.
दत्ता यदा नृपेणेयं कन्या कमललोचना । तदोत्पाताः शमं याताः सर्वे मुनिरुषोद्गताः
राजाने ही कमलनयनी कन्या दिल्यावर, सर्व अनर्थ शांत झाले आणि मुनी तिथून निघून गेला.
राजा दत्त्वात्मजां तस्मै मुनये तपसांनिधे । प्राप स्वां नगरीं भूयो दुःखितोऽयं दयायुतः
राजाने आपली कन्या त्या तपस्वी ऋषीला दिल्यावर, दयाळू असला तरी दुःखी मनाने पुन्हा आपल्या नगरीत परतला.
शेष उवाच। शत्रुघ्नश्च्यवनस्याथ दृष्ट्वाऽचिंत्यं तपोबलम् । प्रशशंस तपो ब्राह्मं सर्वलोकैकवंदितम्
शेष म्हणतो: मग शत्रुघ्नाने, च्यवन ऋषीच्या अद्भुत तपशक्तीचे दर्शन घेऊन, सर्व लोकांनी पूजिलेल्या त्या ब्राह्मणाच्या तपाचे कौतुक केले.
अहो पश्यत योगस्य सिद्धिं ब्राह्मणसत्तमे । यः क्षणादेव दुष्प्रापं तद्विमानमचीकरत्
'अहो, या श्रेष्ठ ब्राह्मणात योगाची किती कमाल सिद्धी आहे! क्षणातच दुर्मिळ असे विमान त्याने निर्माण केले.'
क्व भोगसिद्धिर्महती मुनीनाममलात्मनाम् । क्व तपोबलहीनानां भोगेच्छा मनुजात्मनाम्
शुद्ध अंतःकरण असलेल्या मुनींना मिळणारा मोठा आनंद कुठे, आणि तपशक्ती नसलेल्या माणसांना येणारी भोगांची इच्छा कुठे!
इति स्वगतमाशंसञ्छत्रुघ्नश्च्यवनाश्रमे । क्षणं स्थित्वा जलं पीत्वा सुखसंभोगमाप्तवान्
अशा विचारात शत्रुघ्न च्यवन ऋषींच्या आश्रमात थोडा वेळ उभा राहिला, पाणी प्याला आणि मोठा आनंद अनुभवला.
हयस्तस्याः पयोष्ण्याख्या नद्याः पुण्यजलात्मनः । पयः पीत्वा ययौ मार्गे वायुवेगगतिर्महान्
मग त्या पुण्यवान पयोष्णी नदीचे पाणी प्यायल्यावर, तो वाऱ्याच्या वेगाने पुढे निघून गेला.
योधास्तन्निर्गमं दृष्ट्वा पृष्ठतोऽनुययुस्तदा । हस्तिभिः पत्तिभिः केचिद्रथैः केचन वाजिभिः
त्याच्या प्रस्थानाचे दृश्य पाहून, काही सैनिक हत्तीवर, काही पायदळात, काही रथांवर आणि काही घोड्यांवर मागून गेले.
शत्रुघ्नोऽमात्यवर्येण सुमत्याख्येन संयुतः । पृष्ठतोऽनुजगामाशु रथेन हयशोभिना
शत्रुघ्न, सुमती नावाच्या श्रेष्ठ अमात्याबरोबर, सुंदर घोड्यांनी सजवलेल्या रथात, लवकर मागून गेला.
गच्छन्वाजीपुरं प्राप्तो विमलाख्यस्य भूपतेः । रत्नातटाख्यं च जनैर्हृष्टपुष्टैः समाकुलम्
जात असताना, तो विमल नावाच्या राजाने राज्य केलेल्या वाजी नगरीत आणि रत्नतट नावाच्या, आनंदी आणि समृद्ध लोकांनी भरलेल्या ठिकाणी पोहोचला.
स सेवकादुपश्रुत्य रघुनाथ हयोत्तमम् । पुरोंतिके हि संप्राप्तं सर्वयोधसमन्वितम्
तेथे सेवकांकडून त्याला समजले की, रघुनाथाचा उत्तम अश्व आणि सर्व योद्धे नगराच्या प्रवेशद्वारावर आले आहेत.
तदा गजानां सप्तत्या चंद्रवर्णसमानया । अश्वानामयुतैः सार्धं रथानां कांचनत्विषाम्
मग, चंद्रासारख्या रंगाचे सत्तर हत्ती, दहा हजार घोडे आणि सोन्यासारखे चमकणारे रथ यांच्यासह तो पुढे गेला.
सहस्रेण च संयुक्तः शत्रुघ्नं प्रति जग्मिवान् । शत्रुघ्नं स नमस्कृत्य सर्वान्प्राप्तान्महारथान्
हजार सैनिकांसह तो शत्रुघ्नाजवळ गेला. शत्रुघ्नाला वंदन करून, त्याने आलेल्या सर्व महाबलवानांना नमस्कार केला.
वसुकोशं धनं सर्वं राज्यं तस्मै निवेद्य च । किं करोमीति राजा तं जगाद पुरतः स्थितः
वसुकोष, सर्व धन आणि राज्य त्याच्यासमोर ठेवून, तो राजा पुढे उभा राहून म्हणाला, "मी काय करू?"
राजापि तं स्वीयपदे प्रणम्रं । दोर्भ्यां दृढं संपरिषस्वजे महान् । जगाम साकं तनये स्वराज्यं । निक्षिप्य सर्वं बहुधन्विभिर्वृतः
राजाने आपल्या जागी त्याला वाकून नमस्कार केला आणि दोन्ही हातांनी घट्ट मिठी मारली. मग अनेक धनाढ्यांसह, सर्व काही सुपूर्त करून, तो आपल्या मुलासह आपल्या राज्यात गेला.
रामचंद्राभिधां श्रुत्वा सर्वश्रुतिमनोहराम् । सर्वे प्रणम्य तं वाहं ददुर्वसुमहाधनम्
"रामचंद्र" हे सर्वांना आनंद देणारे नाव ऐकून, सर्वांनी वाकून त्याला ते धन आणि मोठा खजिना अर्पण केला.
राजानं पूजयित्वा तु शत्रुघ्नः परया मुदा । सेनया सहितोऽगच्छद्वाजिनः पृष्ठतस्तदा
राजाचा सन्मान करून, शत्रुघ्न मोठ्या आनंदाने आपल्या सैन्यासह निघाला, त्या वेळी घोडा मागून चालत होता.
एवं स गच्छंस्तन्मार्गे पर्वताग्र्यं ददर्श ह । स्फाटिकैः कानकै रौप्यै राजितं प्रस्थराजिभिः
त्या मार्गाने जात असताना त्याला एक उंच डोंगर दिसला, जो स्फटिक, सोने आणि चांदीने सजलेला होता आणि तेजस्वी दगडांच्या फरशींनी मढवलेला होता.