ते चक्रुर्गदितं यादृग्देवदेवेन धीमता । स्वैःस्वैरंशैर्मही पूर्णा ऋक्षवानररूपिभिः
शहाण्या देवाधिदेवाने जसे सांगितले, तसेच सर्वांनी केले; त्यांच्या अंशांनी पृथ्वीवर सर्वत्र अस्वल आणि वानर यांच्या रूपातील जीव भरले.
योऽसौ विष्णुर्महादेवो देवानां दुःखनाशकः । सत्वमेव महाराज भगवान्कृतविग्रहः
तो विष्णू, देवांचा मोठा देव, देवांचे दु:ख दूर करणारा, तोच प्रत्यक्ष भगवंत मानवी रूप धारण करून आला आहे, हे महाराज.
भरतोऽयं लक्ष्मणश्च शत्रुघ्नश्च महामते । तावकांशाद्दशग्रीवो जनितश्च सुरार्द्दनः
हा भरत, लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न हे तुझेच अंश आहेत, हे बुद्धिमान; आणि दहा डोक्यांचा रावण, देवांना त्रास देणारा, तोही तुझ्याच अंशातून जन्माला आला.
पूर्ववैरानुबंधेन जानकीं हृतवान्पुनः । स त्वया निहतो दैत्यो ब्रह्मराक्षसजातिमान्
पूर्वीच्या वैरामुळे त्याने पुन्हा जानकीचे अपहरण केले; आणि तो ब्रह्मराक्षस जातीचा दैत्य तुझ्याच हातून मारला गेला.
पुलस्त्यपुत्रो दैत्येंद्र सर्वलोकैककंटकः । पातितः पृथिवी सर्वा सुखमापमहेश्वर
पुलस्त्याचा पुत्र, दैत्यांचा राजा, साऱ्या लोकांचे एकमेव काटा, तो पडला; आणि मग संपूर्ण पृथ्वी सुखी झाली, हे महेश्वर.
ब्राह्मणानां सुखं त्वद्य मुनीनां तापसं बलम् । शिवानि सर्वतीर्थानि सर्वे यज्ञाः सुसंहिताः
आता ब्राह्मण सुखी आहेत, ऋषी आणि तपस्वी बलवान झाले, सर्व तीर्थक्षेत्रे पवित्र झाली आणि सर्व यज्ञ व्यवस्थित पार पडतात.
त्वयि राज्ञि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । सुखं प्रपेदे विश्वात्मञ्जगद्योने नरोत्तम
तू राजा असताना, हे नरश्रेष्ठ, सर्व देव, असुर आणि माणसे यांच्यासह संपूर्ण जग सुखी झाले, हे विश्वात्मा, जगाचा उगमस्थान.
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघ । उत्पत्तिश्च विपत्तिश्च मया मत्यनुसारतः
हे पापरहित, तू विचारलेस तसे मी तुला सर्व काही सांगितले; उत्पत्ती आणि नाश, दोन्ही माझ्या समजुतीप्रमाणे सांगितले.
इत्थं निशम्य दितिजेंद्र कुलानुकारिवार्तां महापुरुष ईश्वरईशिता च । संरुद्धबाष्पगलदश्रुमुखारविंदो भूमौ पपात सदसि प्रथितप्रभावः
दैत्यराजाच्या वंशाची आणि कृत्यांची कथा ऐकून, तो महापुरुष, सर्वांचा स्वामी, डोळ्यांतून अश्रू वाहत, सभेत जमिनीवर पडला; त्याची कीर्ती सर्वत्र पसरली होती.
शेष उवाच। अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः
शेष म्हणाला: स्वागताने संतुष्ट झालेल्या शत्रुघ्नाला, त्या राजाने, जो पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ होता आणि रघुनाथाची उत्तम कथा ऐकण्यास उत्सुक होता, संबोधले.
सुमद उवाच। कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः
सुमद म्हणाला: राम, जो सर्व लोकांचा शिरोमणी आहे, तो सुखात आहे ना? तो भक्तांचे रक्षण करणारा आणि माझ्यावर कृपा करणारा अवतार आहे.
धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः
या नगरीतील लोक धन्य आहेत, जे नेहमीच आनंदाने रघुनाथाच्या कमलासारख्या मुखाकडे डोळ्यांनी पाहतात आणि त्यात तृप्त होतात.
अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते
हे पुरुषश्रेष्ठ, माझ्या घरातील सर्व संपत्ती, माझ्या कुळाची जमीन व मालमत्ता, हे सर्व आता आपल्या हेतूला पोचले आहे, हे महाज्ञानी.
कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः
इच्छाशून्यतेने आणि दयाळूपणाने मी पूर्वीच कृपा केली, म्हणून आज तो आपल्या कुटुंबासह रघुनाथाचे कमलासारखे मुख पाहू शकेल.
इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्
त्या वीर आणि श्रेष्ठ राजाने, सुमदाने असे सांगितल्यावर, त्याने रघुनाथाच्या गुणांची सर्व कथा सांगितली.
त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः
तेथे तीन रात्री राहून, रघुनाथाचा बुद्धिमान लहान भाऊ राजासोबत निघण्याचा निर्धार करू लागला.
तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः
हे जाणून सुमदाने पटकन आपल्या पुत्राचा राज्याभिषेक केला, आणि त्या वेळी महाराज शत्रुघ्न व पुष्कल यांनीही अनुमती दिली.
वासांसि बहुरत्नानि धनानि विविधानि च । शत्रुघ्नसेवकेभ्योऽसौ प्रादात्तत्र महामतिः
त्या महाज्ञानी राजाने शत्रुघ्नाच्या सेवकांना अनेक वस्त्रे, मौल्यवान दागिने आणि विविध संपत्ती दिल्या.
ततो गमनमारेभे मंत्रिभिर्बहुवित्तमैः । पत्तिभिर्वाजिभिर्नागैः सदश्वैरथ कोटिभिः
मग, धनाढ्य मंत्र्यांसह, पायदळ, घोडे, हत्ती आणि असंख्य उत्तम रथांसह, त्यांनी प्रवास सुरू केला.
शत्रुघ्नः सहितस्तेन सुमदेन धनुर्भृता । जगाम मार्गे विहसन्रघुनाथप्रतापभृत्
शत्रुघ्न धनुर्धारी सुमदासोबत, रस्त्यावर हसत-हसत, रघुनाथाच्या कीर्तीचे स्मरण करत पुढे चालला.
पयोष्णीतीरमासाद्य जगाम स हयोत्तमः । पृष्ठतोऽनुययुः सर्वे योधा वै हयरक्षिणः
पयोष्णी नदीच्या काठी पोहोचून, तो उत्तम घोडा पुढे गेला, आणि सर्व योद्धे व घोड्यांचे रक्षक मागून गेले.
आश्रमान्विविधान्पश्यन्नृषीणां सुतपोभृताम् । तत्रतत्र विशृण्वानो रघुनाथगुणोदयम्
महान तपस्वी ऋषींच्या विविध आश्रमांकडे पाहत, त्याने सर्वत्र रघुनाथाच्या गुणांची स्तुती ऐकली.
एष धीमान्हरिर्याति हरिणा परिरक्षितः । हरिभिर्हरिभक्तैश्च हरिवर्यानुगैर्मुहुः
हा बुद्धिमान हरि, हरिच्या संरक्षणाखाली, नेहमीच वानर, हरिभक्त आणि हरिचे श्रेष्ठ अनुयायी यांच्या सोबत जात आहे.
इति शृण्वञ्छुभा वाचो मुनीनां परितः प्रभुः । तुतोष भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिभृतां महान्
म्हणून, प्रभू आजूबाजूच्या ऋषींच्या शुभ वचनांचे ऐकताना, भक्तीने ओथंबलेल्या त्यांच्या मनांमुळे अत्यंत आनंदित झाला.
ददर्श चाश्रमं शुद्धं जनजंतुसमाकुलम् । वेदध्वनिहताशेषा मंगलं शृण्वतां नृणाम्
त्याने एक शुद्ध आश्रम पाहिला, जो लोकांनी व प्राण्यांनी गजबजलेला होता, जिथे वेदांचा आवाज ऐकणाऱ्यांच्या सर्व अशुभता दूर करतो.
अग्निहोत्रहविर्धूम पवित्रितनभोखिलम् । मुनिवर्यकृतानेक यागयूपसुशोभितम्
अग्निहोत्राच्या हव्यांच्या धुराने संपूर्ण आकाश पवित्र झाले होते, आणि श्रेष्ठ ऋषींनी उभारलेल्या अनेक यज्ञस्तंभांनी ते शोभून गेले होते.
यत्र गावस्तु हरिणा पाल्यंते पालनोचिताः । मूषका न खनंत्यस्मिन्बिडालस्य भयाद्बिलम्
तेथे गायी वानराच्या देखरेखीखाली सुरक्षित आहेत; उंदीर येथे मांजराच्या भीतीने आपली बिळे खणत नाहीत.
मयूरैर्नकुलैः सार्द्धं क्रीडंति फणिनोनिशम् । गजैः सिंहैर्नित्यमत्र स्थीयते मित्रतां गतैः
मोर आणि मुंगूस एकत्र खेळतात, सापही त्यांच्यासोबत रात्रंदिवस खेळतात; येथे हत्ती आणि सिंह नेहमीच मैत्रीने राहतात.
एणास्तत्रत्य नीवारभक्षणेषु कृतादराः । न भयं कुर्वते कालाद्रक्षिता मुनिवृंदकैः
तेथील काळवे जंगली तांदूळ खाताना मन लावतात, आणि ऋषींच्या समूहाच्या संरक्षणामुळे त्यांना काळाचा कसलाही भयं वाटत नाही.
गावः कुंभसमोधस्का नंदिनी समविग्रहाः । कुर्वंति चरणोत्थेन रजसेलां पवित्रिताम्
गायींच्या थनात कुंभासारखे दूध भरलेले असते, त्यांची शरीरे नंदिनीप्रमाणे सुंदर असतात, आणि त्यांच्या पावलांनी उडणाऱ्या धुळीने पृथ्वी पवित्र होते.