आगता ज्ञातयः क्रुद्धास्तस्य पापपरायणम् । ज्ञातय ऊचुः। रे रे मूढ दुराचार विनाशं प्रतिनीयते । या प्रतिष्ठार्जिता पूर्वैरस्माकं निर्मलेऽन्वये
ते आप्त रागावून, त्याच्या पापमय वागणुकीमुळे, म्हणाले: 'अरे मूर्ख, वाईट वागणारा, तू आमच्या निखळ वंशाची आणि पूर्वजांनी मिळवलेल्या प्रतिष्ठेची वाट लावतोस.'
इति क्रुद्धा द्विजश्रेष्ठ अपकीर्तिभयादपि । पापिनां प्रवरं सर्वे तत्यजुस्तं कुलादरम्
अशा प्रकारे रागावून आणि अपकीर्तीच्या भीतीने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्वांनी त्या पापी, कुलाचा कलंक असलेल्या माणसाला सोडून दिले.
ततो गतो महारण्यं विनष्टाखिल वैभवः । कुर्यात्स दस्युभिः सार्द्धं दस्युकर्म निरंतरम्
मग सर्व संपत्ती गमावून तो मोठ्या जंगलात गेला आणि तिथे चोरट्यांसोबत नेहमी दुष्कृत्ये करू लागला.
पथि प्रगच्छतां तेषां भयाद्विप्र न खादितुम् । प्राप्तं किंचित्क्षुधार्त्तास्ते गताश्चान्य स्थलं प्रति
रस्त्यावर जात असताना, भीतीमुळे, हे ब्राह्मण, त्यांना मिळालेलं काहीच खाता आलं नाही, भुकेने व्याकुळ झालेले ते दुसऱ्या ठिकाणी गेले.
तत्र प्रविष्टास्ते सर्वे दृष्ट्वा पुण्यजनान्बहून् । धात्रीमूले स्थितान्ब्रह्मन्वैष्णवान्द्विजसत्तमान्
ते सर्व तिथे पोहोचल्यावर, त्यांनी झाडाच्या मुळाशी उभे असलेले, विष्णुभक्त, पुण्यवान ब्राह्मण पाहिले.
सर्वे ते दस्यवो विप्र गता दंडकरोऽपि सः । तेषां परिसरं गत्वा प्रणामं वै चकार ह
ते सर्व चोर, दंडकासह, त्यांच्या जवळ गेले आणि त्यांना नमस्कार केला.
दंडकर उवाच। क्षुधार्तोऽहं द्विजश्रेष्ठाः प्राणा यास्यंति मे ध्रुवम् । ददध्वं खादितुं किंचिद्युष्माकं शरणं गतः
दंडक म्हणाला: 'मी भुकेला आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो; आता माझा प्राण जाणारच आहे. मला काहीतरी खायला द्या, मी तुमच्याकडे आश्रयाला आलो आहे.'
आकर्ण्य वचनं तस्य चोचुस्ते धर्मतत्पराः । सर्वपापहरे त्वं च विख्याते विष्णुपंचके
त्याचं बोलणं ऐकून, धर्मनिष्ठ ब्राह्मण म्हणाले: 'तू सर्व पापांचा नाश करणारा, विष्णूभक्तांत प्रसिद्ध आहेस.'
कथमन्नं खादितुं ते वांछा त्वद्य हरेर्दिने । विशेषं ते ब्रूहि संज्ञा काते भवति सांप्रतम्
'आज हरिदिनी तुला अन्न खायची इच्छा कशी झाली? तुझी सध्याची स्थिती स्पष्टपणे सांग.'
स उवाच मुदा विप्रा नाम्ना दंडकरोप्यहम् । सर्वपापसमायुक्तश्चोद्धारो मे कथं भवेत्
तो आनंदाने म्हणाला: 'हे ब्राह्मणहो, माझं नाव दंडक आहे, मी सर्व पापांनी भरलेला आहे. माझं उद्धार कसा होईल?'
ऊचुस्ते वै व्रतं श्रेष्ठं कुरुष्व विष्णुपंचकम् । विप्राणामाज्ञया विप्र चकार विष्णुपंचकम्
ते म्हणाले: 'तू विष्णुपंचक व्रत कर.' ब्राह्मणांच्या आज्ञेने त्याने विष्णुपंचक व्रत केलं.
स प्रेत्य च हरेः स्थानमारुह्य स्यंदने वरे । आसाद्य श्रीहरेरूपं तस्थौ जन्मविवर्जितः
मरणानंतर तो उत्तम रथातून हरिच्या लोकात गेला, श्रीहरीचं रूप मिळवलं आणि पुन्हा जन्माला आला नाही.
य इदं शृणुयाद्भक्त्या चाख्यानं पापनाशनम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तस्य नश्यति तत्क्षणात्
जो कोणी भक्तीने हे पापनाशक आख्यान ऐकतो, त्याचे कोटी जन्मांचे पाप त्या क्षणी नष्ट होतात.
शौनक उवाच। विदुषांवर तत्त्वज्ञ कथयस्व महामते । इदानीं मम दानानां माहात्म्यं क्रमतो मुने
शौनक म्हणाला: 'विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, तत्त्वज्ञ, हे महात्मा, आता मला दानांचं महात्म्य क्रमाने सांग.'
सूत उवाच। क्षितिदानं मुनिश्रेष्ठ दानानामुत्तमं मतम् । येन कृतं वै तद्दानं सर्वदानफलं मतम्
सूतम्हणाले: 'हे श्रेष्ठ ऋषी, सर्व दानांमध्ये भूमिदान श्रेष्ठ मानलं जातं. जो असं दान करतो, त्याला सर्व दानांचं फळ मिळतं.'
क्षितिं ससस्यां यो दद्याद्ब्राह्मणाय द्विजोत्तम । विष्णुलोके सुखं भुंक्ते यावदिंद्राश्चतुर्दश
जो माणूस ब्राह्मणाला पिकांसह जमीन दान करतो, हे श्रेष्ठ द्विज, तो चौदा इंद्रांपर्यंत विष्णुलोकात सुख भोगतो.
पृथिव्यां जन्म चासाद्य सार्वभौमस्ततो नृपः । महीं सर्वां चिरं भुक्त्वा व्रजेद्वै श्रीहरेर्गृहम्
राजा जर जन्माने पृथ्वीवर आला, आणि दीर्घकाळ संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेतला, तर त्याने शेवटी श्रीहरिच्या निवासस्थानी जावे.
गोचर्ममात्रां भूमिं यः प्रयच्छति द्विजातये । स गच्छति हरेर्गेहं सर्वपापविवर्जितः
जो कोणी द्विजाला गाईच्या कातडीएवढी जमीन दान देतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन हरिच्या घरी जातो.
शतं गावो वृषश्चैको यत्र तिष्ठंत्ययंत्रिताः । गोचर्ममात्रां तां भूमिं प्रवदंति महर्षयः
जिथे शंभर गायी आणि एक बैल मोकळेपणाने उभे राहू शकतात, तेवढ्या जमिनीला महर्षी गाईच्या कातडीएवढी जमीन म्हणतात.
भूमिनेता भूमिदाता द्वौ चापि स्वर्गगामिनौ । ग्राह्या भूमिर्द्विजैः प्राज्ञैस्त्यक्त्वा दानशतान्यपि
जमीन घेणारा आणि जमीन देणारा हे दोघेही स्वर्गात जातात; शहाण्या द्विजांनी इतर शेकडो दानं सोडूनही जमीन स्वीकारावी.
अज्ञानी भूसुरो यस्तु त्यजेद्भूमिं विमोहितः । प्रतिजन्मन्यसौ विप्रो भवेच्चात्यंत दुःखभाक्
जो ब्राह्मण अज्ञानाने आणि मोहाने जमीन सोडतो, तो प्रत्येक जन्मात अत्यंत दुःख भोगतो.
अन्यतो यः समासाद्य दद्याद्भूमिं द्विजातये । तस्मै विप्र जगन्नाथो ददाति परमं पदम्
जो कोणी दुसरीकडून मिळालेली जमीन द्विजाला दान देतो, त्याला जगाचा स्वामी परमपद देतो.
स्वदत्तां परदत्तां च मेदिनीं यो हरेद्द्विज । युक्तः कोटिकुलैर्याति नरकं चातिदारुणम्
जो द्विज स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावतो, तो कोटी कोटी कुटुंबांसह अत्यंत भयंकर नरकात जातो.
हरेद्यो वै महीं विप्र देवब्राह्मणयोरपि । न दृष्टा निष्कृतिस्तस्य कोटिकल्पशतैर्मुने
जो कोणी देव किंवा ब्राह्मण यांच्याकडून जमीन घेतो, त्याची शेकडो कोटी कल्पांतही काही प्रायश्चित्त नाही.
भूमिं यो परदत्तां च रक्षति क्ष्मापतिर्द्विज । पुण्यं कोटिगुणं स्याद्वै तस्य दानं जनादपि
जो राजा दुसऱ्याने द्विजाला दिलेली जमीन जपतो, त्याला त्या कृतीचे पुण्य इतर दात्यांच्या दानापेक्षा कोटीपट अधिक मिळते.
सप्तद्वीपां महीं दत्त्वा यत्पुण्यं प्राप्यते द्विज । तत्पुण्यं प्राप्नुयान्मर्त्यो धेनुं यच्छन्द्विजातये
सप्तद्वीपांची पृथ्वी दान दिल्याने जेवढे पुण्य मिळते, तेवढेच पुण्य माणसाने द्विजाला गाय दान दिल्यावर मिळते.
ददाति वृषभं यस्तु दरिद्राय कुटुंबिने । सर्वपापविनिर्मुक्तो शिवलोकं स गच्छति
जो कोणी गरीब कुटुंबाला बैल दान देतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन शिवाच्या लोकात जातो.
तिलप्रमाणं स्वर्णं यो ब्राह्मणाय प्रयच्छति । हरेर्निकेतनं याति युक्तः कोटिकुलैरपि
जो ब्राह्मणाला तीळाएवढे सोनं दान देतो, तो कोटी कुटुंबांसह हरिच्या निवासस्थानी जातो.
यो दद्याद्रजतं विप्र साधवे भूसुराय वै । प्राप्नोति चंद्रलोकं च पिबेत्तत्रामृतं सदा
जो सज्जन ब्राह्मणाला चांदी दान देतो, तो चंद्रलोक मिळवतो आणि तिथे नेहमी अमृत पितो.
प्रवालं मौक्तिकं चैव हीरकं च मणिं तथा । यो ददाति द्विजश्रेष्ठ स्वर्गलोकं स गच्छति
जो प्रवाळ, मोती, हिरा किंवा मणी दान देतो, हे श्रेष्ठ द्विजा, तो स्वर्गलोकात जातो.