अर्चयित्वा हृषीकेशमेकादश्यां समाहितः । निष्प्राप्य गोमयं सम्यक्मंत्रवत्समुपासते
एकादशीला एकाग्रतेने हृषीकेशाची पूजा करून, नीट मंत्रोच्चारासह गोमयाने त्याची सेवा करावी.
गोमूत्रं मंत्रवद्भूयो द्वादश्यां प्राशयेद्व्रती । क्षीरं तथा त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तथा दधि
द्वादशीला व्रतीने मंत्रोच्चारासह पुन्हा गोमूत्र घ्यावं; त्रयोदशीला दूध, आणि चतुर्दशीला दही घ्यावं.
संप्राप्य पापशुद्ध्यर्थं लंघयित्वा चतुर्दिनम् । पंचमे तु दिने स्नात्वा विधिवत्पूज्य केशवम्
चार दिवस पापशुद्धीसाठी व्रत पाळून, पाचव्या दिवशी स्नान करून नीट विधीने केशवाची पूजा करावी—
भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । ततो नक्तं समश्नीयात्पंचगव्यं सुमंत्रितम्
—नंतर भक्तीने ब्राह्मणांना जेवू घालावं आणि त्यांना दक्षिणा द्यावी; त्यानंतर रात्री मंत्रोच्चार केलेलं पंचगव्य घ्यावं.
एवं कर्तुमशक्तो यः फलमूलं च भोजनम् । कुर्याद्धविष्यं वा विप्र यथोक्तविधिना ह वै
हे करणं शक्य नसेल, तर फळं, कंद किंवा हवीष्य अन्न योग्य पद्धतीने खावं.
श्रीहरेः पंचकं विप्र कुर्याद्यस्तुलसीदलैः । पूजयेत्तं स विज्ञेयः स्वयं नारायणः प्रभुः
जो ब्राह्मण श्रीहरीचं पंचक तुळशीच्या पानांनी करतो, तो स्वतः नारायण म्हणून ओळखावा.
पुरा त्रेतायुगे शूद्रो दस्युवृत्तिपरायणः । नाम्ना दंडकरो नित्यं धर्मनिंदां करोति यः
पूर्वी त्रेतायुगात दंडक नावाचा एक शूद्र होता, जो नेहमी चोरट्या वागणुकीत गुंतलेला आणि धर्माची निंदा करणारा होता.
असत्यभाषी मित्रघ्नो वेश्याविभ्रम लोलुपः । ब्रह्मस्वहारी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः
तो खोटं बोलणारा, मित्रांचा घात करणारा, वेश्यांच्या मागे लागणारा, ब्राह्मणांची संपत्ती चोरणारा, क्रूर आणि परस्त्रीगमन करणारा होता.
शरणागतहंता च पाखंडजनसंगभाक् । गोमांसाशी सुरापश्च परनिंदाकरः सदा
जो एखाद्याला आश्रय मागणाऱ्याला मारतो, पाखंडी लोकांमध्ये वावरतो, गायीचे मांस खातो, मद्यपान करतो आणि नेहमी दुसऱ्यांची निंदा करतो—
विश्वासघाती ज्ञातीनां वृत्तिच्छेदी द्विजोत्तम । दुष्टं सर्वे समालोक्य तादृशं तद्गृहे द्विजः
जो आप्तांचा विश्वासघात करतो, त्यांची उपजीविका बुडवतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, असा दुष्ट माणूस दिसला की सर्व आप्त—
आगता ज्ञातयः क्रुद्धास्तस्य पापपरायणम् । ज्ञातय ऊचुः। रे रे मूढ दुराचार विनाशं प्रतिनीयते । या प्रतिष्ठार्जिता पूर्वैरस्माकं निर्मलेऽन्वये
ते आप्त रागावून, त्याच्या पापमय वागणुकीमुळे, म्हणाले: 'अरे मूर्ख, वाईट वागणारा, तू आमच्या निखळ वंशाची आणि पूर्वजांनी मिळवलेल्या प्रतिष्ठेची वाट लावतोस.'
इति क्रुद्धा द्विजश्रेष्ठ अपकीर्तिभयादपि । पापिनां प्रवरं सर्वे तत्यजुस्तं कुलादरम्
अशा प्रकारे रागावून आणि अपकीर्तीच्या भीतीने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्वांनी त्या पापी, कुलाचा कलंक असलेल्या माणसाला सोडून दिले.
ततो गतो महारण्यं विनष्टाखिल वैभवः । कुर्यात्स दस्युभिः सार्द्धं दस्युकर्म निरंतरम्
मग सर्व संपत्ती गमावून तो मोठ्या जंगलात गेला आणि तिथे चोरट्यांसोबत नेहमी दुष्कृत्ये करू लागला.
पथि प्रगच्छतां तेषां भयाद्विप्र न खादितुम् । प्राप्तं किंचित्क्षुधार्त्तास्ते गताश्चान्य स्थलं प्रति
रस्त्यावर जात असताना, भीतीमुळे, हे ब्राह्मण, त्यांना मिळालेलं काहीच खाता आलं नाही, भुकेने व्याकुळ झालेले ते दुसऱ्या ठिकाणी गेले.
तत्र प्रविष्टास्ते सर्वे दृष्ट्वा पुण्यजनान्बहून् । धात्रीमूले स्थितान्ब्रह्मन्वैष्णवान्द्विजसत्तमान्
ते सर्व तिथे पोहोचल्यावर, त्यांनी झाडाच्या मुळाशी उभे असलेले, विष्णुभक्त, पुण्यवान ब्राह्मण पाहिले.
सर्वे ते दस्यवो विप्र गता दंडकरोऽपि सः । तेषां परिसरं गत्वा प्रणामं वै चकार ह
ते सर्व चोर, दंडकासह, त्यांच्या जवळ गेले आणि त्यांना नमस्कार केला.
दंडकर उवाच। क्षुधार्तोऽहं द्विजश्रेष्ठाः प्राणा यास्यंति मे ध्रुवम् । ददध्वं खादितुं किंचिद्युष्माकं शरणं गतः
दंडक म्हणाला: 'मी भुकेला आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो; आता माझा प्राण जाणारच आहे. मला काहीतरी खायला द्या, मी तुमच्याकडे आश्रयाला आलो आहे.'
आकर्ण्य वचनं तस्य चोचुस्ते धर्मतत्पराः । सर्वपापहरे त्वं च विख्याते विष्णुपंचके
त्याचं बोलणं ऐकून, धर्मनिष्ठ ब्राह्मण म्हणाले: 'तू सर्व पापांचा नाश करणारा, विष्णूभक्तांत प्रसिद्ध आहेस.'
कथमन्नं खादितुं ते वांछा त्वद्य हरेर्दिने । विशेषं ते ब्रूहि संज्ञा काते भवति सांप्रतम्
'आज हरिदिनी तुला अन्न खायची इच्छा कशी झाली? तुझी सध्याची स्थिती स्पष्टपणे सांग.'
स उवाच मुदा विप्रा नाम्ना दंडकरोप्यहम् । सर्वपापसमायुक्तश्चोद्धारो मे कथं भवेत्
तो आनंदाने म्हणाला: 'हे ब्राह्मणहो, माझं नाव दंडक आहे, मी सर्व पापांनी भरलेला आहे. माझं उद्धार कसा होईल?'
ऊचुस्ते वै व्रतं श्रेष्ठं कुरुष्व विष्णुपंचकम् । विप्राणामाज्ञया विप्र चकार विष्णुपंचकम्
ते म्हणाले: 'तू विष्णुपंचक व्रत कर.' ब्राह्मणांच्या आज्ञेने त्याने विष्णुपंचक व्रत केलं.
स प्रेत्य च हरेः स्थानमारुह्य स्यंदने वरे । आसाद्य श्रीहरेरूपं तस्थौ जन्मविवर्जितः
मरणानंतर तो उत्तम रथातून हरिच्या लोकात गेला, श्रीहरीचं रूप मिळवलं आणि पुन्हा जन्माला आला नाही.
य इदं शृणुयाद्भक्त्या चाख्यानं पापनाशनम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तस्य नश्यति तत्क्षणात्
जो कोणी भक्तीने हे पापनाशक आख्यान ऐकतो, त्याचे कोटी जन्मांचे पाप त्या क्षणी नष्ट होतात.
शौनक उवाच। विदुषांवर तत्त्वज्ञ कथयस्व महामते । इदानीं मम दानानां माहात्म्यं क्रमतो मुने
शौनक म्हणाला: 'विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, तत्त्वज्ञ, हे महात्मा, आता मला दानांचं महात्म्य क्रमाने सांग.'
सूत उवाच। क्षितिदानं मुनिश्रेष्ठ दानानामुत्तमं मतम् । येन कृतं वै तद्दानं सर्वदानफलं मतम्
सूतम्हणाले: 'हे श्रेष्ठ ऋषी, सर्व दानांमध्ये भूमिदान श्रेष्ठ मानलं जातं. जो असं दान करतो, त्याला सर्व दानांचं फळ मिळतं.'
क्षितिं ससस्यां यो दद्याद्ब्राह्मणाय द्विजोत्तम । विष्णुलोके सुखं भुंक्ते यावदिंद्राश्चतुर्दश
जो माणूस ब्राह्मणाला पिकांसह जमीन दान करतो, हे श्रेष्ठ द्विज, तो चौदा इंद्रांपर्यंत विष्णुलोकात सुख भोगतो.
पृथिव्यां जन्म चासाद्य सार्वभौमस्ततो नृपः । महीं सर्वां चिरं भुक्त्वा व्रजेद्वै श्रीहरेर्गृहम्
राजा जर जन्माने पृथ्वीवर आला, आणि दीर्घकाळ संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेतला, तर त्याने शेवटी श्रीहरिच्या निवासस्थानी जावे.
गोचर्ममात्रां भूमिं यः प्रयच्छति द्विजातये । स गच्छति हरेर्गेहं सर्वपापविवर्जितः
जो कोणी द्विजाला गाईच्या कातडीएवढी जमीन दान देतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन हरिच्या घरी जातो.
शतं गावो वृषश्चैको यत्र तिष्ठंत्ययंत्रिताः । गोचर्ममात्रां तां भूमिं प्रवदंति महर्षयः
जिथे शंभर गायी आणि एक बैल मोकळेपणाने उभे राहू शकतात, तेवढ्या जमिनीला महर्षी गाईच्या कातडीएवढी जमीन म्हणतात.
भूमिनेता भूमिदाता द्वौ चापि स्वर्गगामिनौ । ग्राह्या भूमिर्द्विजैः प्राज्ञैस्त्यक्त्वा दानशतान्यपि
जमीन घेणारा आणि जमीन देणारा हे दोघेही स्वर्गात जातात; शहाण्या द्विजांनी इतर शेकडो दानं सोडूनही जमीन स्वीकारावी.