भक्त्या याति हरेः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः । न दद्याद्यो नरो मोहात्तस्मिन्न तुष्टिदो हरिः
तो भक्तीने श्रीहरीचं स्थान मिळवतो आणि पुन्हा जन्म घेत नाही; पण जो मोहाने देतो, त्याने श्रीहरी संतुष्ट होत नाही.
वराटिकां यावतीं यो हरये पौर्णिमादिने । तावद्दिनं हरेः स्थानं चाश्विने संवसेद्ध्रुवम्
पौर्णिमेच्या दिवशी जो जितकी नाणी श्रीहरिला अर्पण करतो, तितके दिवस तो आश्विन महिन्यात श्रीहरीच्या निवासात निश्चित राहतो.
करवीरपुरे ह्यासीत्पुरा शूद्रोऽपि निर्द्दयः । कालद्विजो द्विजश्रेष्ठ नाम्ना पापी भयंकरः
करवीर नगरीत पूर्वी काळद्विज नावाचा एक निर्दयी, पापी आणि भयंकर शूद्र राहत होता, हे ब्राह्मणश्रेष्ठा.
स्वकार्यनिरतः सोऽपि स्वामिकार्यप्रणाशकः । एकदा पंचतां यातो यमदूता भयंकराः
तो नेहमी स्वतःच्या कामात गुंतलेला आणि मालकाचं काम बिघडवणारा होता; एके दिवशी तो मरण पावला आणि यमाचे भयंकर दूत आले.
आगतास्तं समानेतुं यमस्यतु निकेतनम् । बद्ध्वा निन्युश्च तं दृष्ट्वा पृष्टवान्सचिवं यमः
ते त्याला बांधून यमाच्या घरी घेऊन गेले; त्याला पाहून यमाने आपल्या सचिवाला विचारलं.
यम उवाच । अस्य किं विद्यतेऽमात्य कर्मापि च शुभाशुभम् । कथयस्व समूलं तु चित्रगुप्त विचक्षण
यम म्हणाला: या माणसाने कोणते चांगले किंवा वाईट कर्म केले आहेत, हे सगळं सांग, हे बुद्धिमान चित्रगुप्त.
चित्रगुप्त उवाच। असौ पापी दुराचारः स्वामिकार्यप्रणाशकः । नास्ति पुण्यं चाणुमात्रं नरके परिपच्यताम्
चित्रगुप्त म्हणाला: हा पापी, वाईट वागणारा आणि मालकाचं काम बुडवणारा आहे; याच्याकडे कणभरही पुण्य नाही — नरकात त्याला शिजू द्या.
शतमन्वन्तरं राजन्नागयोनौ च निष्ठुरः । पाषाणे जन्म चासाद्य गृहे स्थातुं निरंतरम्
राजा, शंभर मन्वंतरं तो सर्पयोनीत कठोरपणे राहील, आणि मग दगड म्हणून जन्म घेऊन घरात कायम राहावा लागेल.
सूत उवाच । तावत्कालं ततो विप्र निरये स पपात ह । ततोऽप्यश्मगृहे नागयोनौ जातः सुदुःखितः
सूत म्हणतो: त्या काळात तो नरकात पडला; त्यानंतर दगडाच्या घरात सर्पयोनीत जन्म घेऊन खूप दुःख भोगलं.
एकदा चाश्विने मासि पौर्णमासीदिने द्विज । लाजान्वराटिका नागो बिलात्प्राक्षेपयद्बहिः
एकदा आश्विन महिन्यात पौर्णिमेच्या दिवशी त्या सर्पाने आपल्या बिलातून लाह्या आणि एक नाणं बाहेर टाकलं.
पतिता सा हरेरग्रे पापमस्य स्वयं हरिः । तूर्णं तु नाशयामास दयालुर्दुःखनाशकः
ती अर्पण श्रीहरीच्या समोर पडली आणि दयाळू, दुःख दूर करणाऱ्या श्रीहरीने त्याचं पाप लगेच नष्ट केलं.
कदाचित्प्राप्तकालस्तु पंचत्वं स जगाम ह । यमदूतास्तमानेतुं चागता बहुशो द्विज
नियत वेळ आली तेव्हा तो मरण पावला आणि ब्राह्मणांनो, त्याला घेण्यासाठी यमाचे अनेक दूत आले.
बद्ध्वा नेतुं यदा चक्रुर्यमस्य सदनं प्रति । तदागता विष्णुदूताः शंखचक्रगदाधराः
जेव्हा त्याला बांधून यमाच्या घराकडे नेत होते, तेव्हा शंख, चक्र आणि गदा धारण केलेले विष्णूचे दूत तेथे आले.
पाशं छित्त्वा रथे दिव्ये तमाशुगतकिल्बिषम् । तत्र चारोपयामासुः यमदूताः पलायिताः
त्यांनी पाश तोडून, ज्याचे पाप झटपट निघून गेले होते, त्याला दिव्य रथावर बसवले; आणि यमाचे दूत तिथून पळून गेले.
ततो निकेतनं विष्णोर्नागस्तैर्वेष्टितो ययौ । तत्र तस्थौ हरेरग्रे पुनरावर्त्तिवर्जितः
नागांनी वेढलेला तो विष्णूच्या निवासस्थानी गेला आणि तेथे हरीसमोर उभा राहिला, पुन्हा जन्म न घेता.
भक्त्या यो हरये दद्याल्लाजांश्च सघृतान्द्विज । वराटिकां तस्य पुण्यं न जाने किं भवेद्ध्रुवम्
द्विजा, जो भक्तीने हरिला तुपात मिसळलेली लाह्या किंवा छोटी नाणी अर्पण करतो, त्याला किती मोठे पुण्य मिळते ते मला ठाऊक नाही.
य इमं शृणुयाद्विप्र चाध्यायं पापनाशनम् । तस्य नश्यंति पापानि श्रीहरेः कृपयापि च
ब्राह्मणा, जो कोणी हे पाप नष्ट करणारे अध्याय ऐकतो, त्याची पापे श्रीहरीच्या कृपेने नष्ट होतात.
शौनक उवाच। विष्णुपादोदकस्यापि माहात्म्यं पापनाशनम् । कथयस्व महाप्राज्ञ समूलं मे कृपार्णव
शौनक म्हणाले: कृपार्णवा, महाज्ञानी, पाप नष्ट करणाऱ्या विष्णूच्या पादोदकाचे महात्म्य मला पूर्णपणे सांग.
सूत उवाच। समस्तपातकध्वंसि विष्णुपादोदकं शुभम् । कणमात्रं वहेद्यस्तु सर्वतीर्थफलं लभेत्
सूतम्हणाले: सर्व पापांचा नाश करणारे, शुभ असे विष्णूचे पादोदक, जो जरी एक थेंब वाहतो, त्याला सर्व तीर्थांचे फळ मिळते.
विष्णुपादोदकं ब्रह्मन्स्पर्शतः पापनाशनम् । अकालमरणं नास्ति गंगास्नानफलं लभेत्
ब्राह्मणा, विष्णूचे पादोदक फक्त स्पर्शानेच पाप नष्ट करते; अकाली मृत्यू होत नाही आणि गंगास्नानाचे फळ मिळते.
विष्णुपादोदकं पापी यः पिबेत्तस्य किल्बिषम् । शरीरस्थं क्षयं याति कृतं ब्रह्मन्न संशयः
ब्राह्मणा, पापी जर विष्णूचे पादोदक पितो, तर त्याच्या शरीरातील सर्व पापे नष्ट होतात—यात शंका नाही.
तुलसीपर्णसंयुक्तं विष्णुपादोदकं द्विज । यो वहेच्छिरसा भक्त्या चांते याति हरेर्गृहम्
द्विजा, जो भक्तीने तुळशीच्या पानांसह विष्णूचे पादोदक डोक्यावर वाहतो, त्याला शेवटी हरीचे घर मिळते.
मेरुतुल्यसुवर्णानि दत्त्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा प्राप्यते तत्फलं नरैः
मेरू पर्वताएवढे सोने दान केल्याने जे फळ मिळते, ते हरिपादोदकाचा स्पर्श केल्यानेही मिळते.
धेनुकोटिसहस्राणि यत्फलं लभते नरैः । दत्वा पादोदकं स्पृष्ट्वा तत्फलं प्राप्यते ध्रुवम्
दहा कोटी गायी दान केल्याने जे फळ मिळते, ते हरिपादोदकाचा स्पर्श केल्याने नक्कीच मिळते.
यज्ञकोटिसहस्राणि कृत्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्मात्कोटिगुणं नरैः
कोटी यज्ञ केल्याने जे फळ मिळते, त्यापेक्षा कोटीपटीने अधिक फळ हरिपादोदकाचा स्पर्श केल्याने मिळते.
कोटिकन्याप्रदानेन यत्फलं लभ्यते जनैः । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा फलं तस्माद्द्विजाधिकम्
द्विजा, कोटी कन्या दान केल्याने जे फळ मिळते, त्याहून अधिक फळ विष्णूच्या पादोदकाचा स्पर्श केल्याने मिळते.
दंतिकोटिप्रदानेन सप्तिकोटिप्रदानतः । यत्फलं लभते मर्त्यः स्पृष्ट्वा पादोदकं हरेः
कोटी हत्ती किंवा सात कोटी वस्तू दान केल्याने जे फळ मिळते, ते हरिपादोदकाचा स्पर्श केल्याने निश्चित मिळते.
दत्वा मर्त्यः सप्तद्वीपां ससस्यां यत्फलं लभेत् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्माद्विप्राधिकं लभेत्
संपूर्ण सात द्वीपांसह पीक दान केल्याने जे फळ मिळते, त्याहून अधिक फळ विष्णूच्या पादोदकाचा स्पर्श केल्याने मिळते, ब्राह्मणहो.
शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि संक्षेपेणाधिकं किमु । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा पापी याति हरेर्गृहम्
ऐक ब्राह्मणा, मी तुला थोडक्यात सांगतो—पापी जरी असला, तरी विष्णूच्या पादोदकाचा स्पर्श केल्याने तो हरीच्या घरी जातो.
शौनक उवाच। स्पृष्ट्वा पीत्वा पुरा केन प्राणिना प्रापि वै गृहम् । कथयस्व हरेः सूत मम त्वं चानुकंपया
शौनक म्हणाले: सूत, कृपा करून सांग, पूर्वी कोणत्या जीवाने हे पादोदक स्पर्श करून किंवा पिऊन हरीचे घर मिळवले?