महोपायं पुनः कर्तुं विधिना तेन वंचितः । त्राहि मां जगतां नाथ सुतं रक्ष सुरोत्तम
पुन्हा मोठं युक्तीचं काम करायला गेलो, पण नशिबानं फसविलं; जगाचा स्वामी, मला वाचव, आणि माझ्या मुलाचं रक्षण कर, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.
जनकक्रंदितं दृष्ट्वा कंसारिः कृपया मुहुः । जलक्रीडां समाचर्य पितुःक्रोडमगात्पुनः
वडिलांना रडताना पाहून, कंसाचा शत्रू दयेनं पुन्हा पुन्हा पाण्यात खेळला आणि मग वडिलांच्या मांडीवर परत गेला.
यथा तेन यदुश्रेष्ठो जगाम नंदमंदिरम् । सुतं दत्त्वा यशोदायै सुतां तस्याः समानयत्
जसा त्यानं केलं, तसा यदुवंशातला श्रेष्ठ नंदाच्या घरी गेला, आपला मुलगा यशोदेच्या हवाली केला आणि तिच्या मुलीला घेऊन आला.
निजागारं ततः प्राप्य पत्न्यै प्रत्यर्पिता सुता । देवकी च प्रसूतेति वार्ता प्राप्ता सुरारिणा
मग आपल्या घरी पोहोचून त्यानं ती मुलगी आपल्या बायकोकडे दिली; आणि देवकीला मूल झाल्याची बातमी देवांचा शत्रू कडून आली.
आनेतुं प्रस्थिता दूताः सुतं दुहितरं तदा । आगत्य कंसदूतास्ते सुतां नेतुं प्रचक्रमुः
मुलगा आणि मुलगी आणायला दूत पाठवले गेले; आले की कंसाचे दूत ती मुलगी घेऊन जायला लागले.
बलादेनां समाकृष्य देवकी वसुदेवयोः । कंसदूतैर्गृहीत्वा सा अर्पिता तु सुरारये
कंसाच्या दूतांनी देवकी आणि वसुदेव यांच्या मुलीला जबरदस्तीने पकडून देवांचा शत्रू कडे दिलं.
स धृत्वा तां महाराजः सभयोऽभूद्दुरासदः । शुद्धकांचनवर्णाभां पूर्णेंदुसदृशाननाम्
राजानं तिला धरल्यावर तो घाबरला आणि जवळ जाणं कठीण झालं; तिचं मुख शुद्ध सोन्यासारखं उजळत होतं आणि पूर्ण चंद्रासारखं दिसत होतं.
कंसो हसंतीं तां दृष्ट्वा विद्युत्स्फुरितलोचनाम् । आदिदेशासुरश्रेष्ठो जहि नीत्वा शिलोपरि
कंसानं तिला हसताना आणि वीजेसारखी डोळे चमकत असताना पाहिलं, आणि असुरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, 'तिला घेऊन जाऊन दगडावर ठेचून मार' असं आज्ञा दिली.
आज्ञां लब्ध्वाऽसुरास्ते वै निष्पेष्टुं तां प्रवर्तिताः । विद्युच्छीघ्रतया गौरी जगाम शंकरांतिकम्
आज्ञा मिळाल्यावर असुर तिला ठेचायला पुढे गेले; पण गौरी वीजेसारखी जलदपणे शंकराच्या जवळ गेली.
गौर्युवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यत्रास्ते शत्रुरुत्तमः । नंदस्य निलये गुप्तस्तव हंताऽसुरोत्तम
गौरी म्हणाली: 'राजा, ऐक, मी सांगते कुठे तुझा मोठा शत्रू आहे; नंदाच्या घरी लपलेला आहे तुझा मारणारा, असुरांमध्ये श्रेष्ठा.'
वसिष्ठ उवाच- एवमुक्त्वा तु सा देवी जगाम निजमंदिरम् । श्रुत्वा वाक्यं ततो देव्याः कंसो राजा सुदुःखितः
वसिष्ठ म्हणाले: 'असं म्हणून ती देवी आपल्या घरी गेली; आणि देवीचं बोलणं ऐकून कंस राजा फार दुःखी झाला.'
भगिनीं पूतनामाह गच्छ त्वं नंदमंदिरम् । छद्मना तं सुतं हत्वा गच्छ ते वांच्छितं बहु
त्याने आपल्या बहिणीला, पूतनेला सांगितलं: 'तू नंदाच्या घरी जा; फसवणुकीनं त्या मुलाला मार, मग तुला हवं ते सर्व मिळेल.'
दास्यामि शत्रुं हंतुं मे व्रज शीघ्रतरं शुभे । आज्ञां प्राप्य राक्षसी सा गोकुलाभिमुखं गता
'माझा शत्रू मारायला मी तुला देईन; लवकर जा, शुभे.' आज्ञा मिळाल्यावर ती राक्षसी गोळाकडे निघाली.
मायया सुंदरी रूपा प्रविष्टा तत्र गोकुले । पयोधरे गरं सा तु धृत्वा हंतुमुपागता
माया करून सुंदर स्त्रीचं रूप घेऊन ती गोळात शिरली; छातीत विष घेऊन त्या मुलाला मारायला आली.
पशुपानां गृहद्वारि प्रविष्टालक्षितेति च । गत्वांतरुत्थाप्य शिशुं स्तनं दत्वापसद्गतिम्
गोपांच्या घराच्या दारातून कुणालाही न कळता ती आत गेली, बाळाला उचललं आणि त्याला आपला स्तन दिला, त्याचा नाश व्हावा म्हणून.
ततस्तु शकटं क्षिप्त्वा तृणावर्तादिमर्दनम् । कालीयदमनं कृत्वा गतो मधुपुरीं ततः
मग त्यानं गाडी फेकली, तृणावर्त वगैरे दुष्टांचा पराभव केला, कालियाला जिंकून नंतर मथुरा नगरीत गेला.
गत्वा कंसो हतः क्रूरः कंसमल्लानजीजयत् । एतत्ते कथितं राजन्विष्णोर्जन्मदिनव्रतम्
तेथे जाऊन क्रूर कंस मारला गेला आणि कंसाचे मल्लही हरवले; हेच विष्णूच्या जन्मदिवसाचं व्रत तुला सांगितलं.
श्रुत्वा पापानि नश्यंति कुर्यात्किं वा भविष्यति । य इदं कुरुते मर्त्यो या च नारी हरेर्व्रतम्
हे ऐकल्यावर पापं नष्ट होतात; अजून काय हवं? जो कोणी हे हरिव्रत करतो, तो पुरुष असो किंवा स्त्री, त्याला फळ नक्की मिळतं.
ऐश्वर्यमतुलं प्राप्य जन्मन्यत्र यथेप्सितम् । पूर्वविद्धा न कर्त्तव्या तृतीयाषष्ठिरेव च
या जन्मात मनासारखी अमाप संपत्ती मिळाल्यावर, आधी ठरवलेले दिवस पाळू नयेत, आणि तिसरा किंवा सहावा दिवसही पाळू नये.
अष्टम्येकादशीभूता धर्मकामार्थवांच्छुभिः । वर्जयित्वा प्रयत्नेन सप्तमीसंयुताष्टमी
धर्म, काम किंवा अर्थ हवे असणाऱ्यांनी आठवा आणि अकरावा दिवस एकत्र आले असतील तर ते काळजीपूर्वक टाळावेत, तसेच सातवा आणि आठवा दिवस एकत्र आले असतील तरीही टाळावेत.
विना ऋक्षेऽपि कर्तव्या नवमीसंयुताष्टमी । उदये चाष्टमी किंचित्सकला नवमी यदि
नक्षत्र नसले तरी, नववा आणि आठवा दिवस एकत्र आले असतील तर ते पाळावेत; सूर्योदयाला आठवा दिवस थोडा जरी असला आणि नववा सुरू होत असेल तरीही.
मुहूर्तरोहिणीयुक्ता संपूर्णा चाष्टमी भवेत् । अष्टमी बुधवारेण रोहिणीसहिता यदि
कोणत्याही शुभ मुहूर्तावर आठवा दिवस पूर्ण असताना रोहिणी नक्षत्र असेल, किंवा आठवा दिवस बुधवारी रोहिणीसह आला असेल तर,
सोमेनैव भवेद्राजन्किंकृतैर्व्रतकोटिभिः । नवम्यामुदयात्किंचित्सोमे सापि बुधेऽपि च
राजा, जर तो सोमवार असेल तर असंख्य व्रतांची गरजच नाही; सूर्योदयाला नववा दिवस थोडा जरी असला, सोमवार किंवा बुधवार असला तरीही,
अपि वर्षशतेनापि लभ्यते वा न लभ्यते । विना ऋक्षं न कर्तव्या नवमीसंयुताष्टमी
शंभर वर्षांनीही कदाचित मिळेल किंवा मिळणार नाही; नववा आणि आठवा दिवस एकत्र आले असतील तर नक्षत्राशिवाय ते पाळू नयेत.
कार्याविद्धापि सप्तम्यां रोहिणीसंयुताष्टमी । कलाकाष्ठामुहूर्तेऽपि यदा कृष्णाष्टमीतिथिः
सातव्या दिवसाने बाधित असला तरी, रोहिणीसह आठवा दिवस पाळावा; कृष्णपक्षातील आठवा दिवस जरी क्षणभर जरी मिळाला तरी,
नवम्यां सैव वा ग्राह्या सप्तमीसंयुता न हि । किं पुनर्बुधवारेण सोमेनापि विशेषतः
तो आठवा दिवस नवव्या दिवशी आला असेल तर तो स्वीकारावा, पण सातव्या दिवशी एकत्र असेल तर नाही; मग बुधवार किंवा विशेषतः सोमवार असेल तर तर किती अधिक.
किं पुर्नर्नवमीयुक्ता कुलकोट्यास्तु मुक्तिदा । पलवेधेन राजेंद्र सप्तम्या अष्टमीं त्यजेत्
नवव्या दिवशी एकत्र आला असेल तर त्याने असंख्य कुटुंबांना मुक्ती मिळते; राजे, अगदी थोड्या चुकूनही, सातवा आणि आठवा दिवस एकत्र आलेला टाळावा.
सुरायाबिंदुनास्पृष्टं गंगांभः कलशं यथा । दिलीप उवाच- केन चादौ कृतं चेदं केन वा तत्प्रकाशितम् । किं पुण्यं किं फलं देव कथयस्व महामुने
जसा दारूच्या थेंबाने स्पर्शलेला कलश गंगाजलासारखा राहात नाही, तसेच; दिलीप म्हणाला: हे प्रथम कोणी केले, आणि कोणी ते प्रसिद्ध केले? हे व्रत केल्याने काय पुण्य आणि काय फळ मिळते, हे सांग महर्षे.
वसिष्ठ उवाच- चित्रसेनो महाराजा महापापपरो महान् । अगम्यागमनं कृत्वा स्वर्णस्तेयं द्विजस्य च
वसिष्ठ म्हणाले: चित्रसेन हा एक मोठा राजा होता, पण तो मोठ्या पापांत गुंतलेला होता; त्याने वर्ज्य स्त्रियांशी संबंध ठेवले, ब्राह्मणाचे सोने चोरले,
सुरायां च सदा तृप्तो वृथामांसे सदा रतः । एवं पापसमायुक्तो नित्यं प्राणिवधे रतः
तो नेहमी दारू पिऊन समाधानी राहत असे, वायफळ मांस खाण्यात रममाण असे; अशा प्रकारे पापात गुंतलेला, तो नेहमी प्राणहत्येत मग्न असे.