वैराटी नंदपत्नी च यशोदाऽजीजनत्सुताम् । पुत्रं पद्मकरं पद्मनाभं पद्मदलेक्षणम्
नंदाची पत्नी वैराटी, म्हणजे यशोदा, तिने कन्येला जन्म दिला; आणि पुत्र होता कमलासारख्या हाताचा, नाभीचा आणि डोळ्याचा.
तदा हर्षितुमारेभे दृष्ट्वा ह्यानकदुंदुभिः । कंसासुरभयत्रस्ता प्रोवाच देवकी तदा
त्या वेळी शुभ डोल वाजताना पाहून ती आनंदी झाली; पण कंसासुराच्या भीतीने घाबरलेल्या देवकीने तेव्हा बोलायला सुरुवात केली.
वैराटीं गच्छ भो नाथ सुतं प्रत्यर्पितं किल । पुत्रं दत्वा यशोदायै सुतां तस्याः समानय
"नाथा, वैराटीकडे जा आणि तिला पुत्र परत दे. पुत्र यशोदेला देऊन तिची कन्या परत आण."
तस्या वचः समाकर्ण्य वसुदेवोऽपि दुःखितः । अंके कुमारमादाय वैराट्यभिमुखंययौ
तिचे शब्द ऐकून, वसुदेव दुःखी झाला. त्याने मुलाला मांडीवर घेतला आणि वैराटीकडे निघाला.
यमुनाजलसंपूर्णा तत्पथे मध्यवर्त्मनि । आसीद्घोरा महादीर्घा गम्भीरोदकपूरभाक्
त्या वाटेवर यमुना नदी पाण्याने भरून वाहत होती; मधोमध मोठा, खोल आणि भयंकर पूर होता.
एवं दृष्ट्वा तटे स्थित्वा यमुनामवलोकयन् । वसुदेवोऽपि दुःखार्तो विललापातिचिंतया
हे पाहून, वसुदेव काठी उभा राहिला आणि यमुनेकडे पाहू लागला. दुःखाने भरून तो मनातल्या मनात रडू लागला.
किं करोमि क्व गच्छामि विधिनापि हि वंचितः । कथमत्र गमिष्यामि वैराटीं नंदमंदिरम्
"मी काय करू? कुठे जाऊ? नशिबानेही मी फसवला गेलो; इथे वैराटी, म्हणजे नंदाचे घर, कसे गाठू?"
हरिणा तत्र सानंदं मायया वंचितः पिता । क्षणमात्रं तटे स्थित्वा यमुनामवलोकयन्
तेथे, हरिच्या मायेने वडील आनंदाने फसले; क्षणभर काठी उभा राहून यमुनेकडे पाहू लागले.
तेन दृष्टा पुनः सापि क्षणाज्जानुवहाभवत् । तां दृष्ट्वा हृष्ट उत्तस्थौ प्रस्थानमकरोद्यथा
त्याने पाहिल्यावर, ती नदी लगेचच गुडघ्यापर्यंत उरली; ते पाहून तो आनंदित झाला आणि पुन्हा मार्गस्थ झाला.
मायां कृत्वा जगन्नाथः पितुरंकाज्जलेऽपतत् । तं पुत्रं पतितं दृष्ट्वा हाहाकृत्वा सुदुःखितः
जगन्नाथाने माया केली आणि वडिलांच्या मांडीवरून पाण्यात पडला; मुलगा पाण्यात पडल्याचे पाहून वसुदेव फारच दुःखी झाला आणि हंबरडा फोडला.
महोपायं पुनः कर्तुं विधिना तेन वंचितः । त्राहि मां जगतां नाथ सुतं रक्ष सुरोत्तम
पुन्हा मोठं युक्तीचं काम करायला गेलो, पण नशिबानं फसविलं; जगाचा स्वामी, मला वाचव, आणि माझ्या मुलाचं रक्षण कर, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.
जनकक्रंदितं दृष्ट्वा कंसारिः कृपया मुहुः । जलक्रीडां समाचर्य पितुःक्रोडमगात्पुनः
वडिलांना रडताना पाहून, कंसाचा शत्रू दयेनं पुन्हा पुन्हा पाण्यात खेळला आणि मग वडिलांच्या मांडीवर परत गेला.
यथा तेन यदुश्रेष्ठो जगाम नंदमंदिरम् । सुतं दत्त्वा यशोदायै सुतां तस्याः समानयत्
जसा त्यानं केलं, तसा यदुवंशातला श्रेष्ठ नंदाच्या घरी गेला, आपला मुलगा यशोदेच्या हवाली केला आणि तिच्या मुलीला घेऊन आला.
निजागारं ततः प्राप्य पत्न्यै प्रत्यर्पिता सुता । देवकी च प्रसूतेति वार्ता प्राप्ता सुरारिणा
मग आपल्या घरी पोहोचून त्यानं ती मुलगी आपल्या बायकोकडे दिली; आणि देवकीला मूल झाल्याची बातमी देवांचा शत्रू कडून आली.
आनेतुं प्रस्थिता दूताः सुतं दुहितरं तदा । आगत्य कंसदूतास्ते सुतां नेतुं प्रचक्रमुः
मुलगा आणि मुलगी आणायला दूत पाठवले गेले; आले की कंसाचे दूत ती मुलगी घेऊन जायला लागले.
बलादेनां समाकृष्य देवकी वसुदेवयोः । कंसदूतैर्गृहीत्वा सा अर्पिता तु सुरारये
कंसाच्या दूतांनी देवकी आणि वसुदेव यांच्या मुलीला जबरदस्तीने पकडून देवांचा शत्रू कडे दिलं.
स धृत्वा तां महाराजः सभयोऽभूद्दुरासदः । शुद्धकांचनवर्णाभां पूर्णेंदुसदृशाननाम्
राजानं तिला धरल्यावर तो घाबरला आणि जवळ जाणं कठीण झालं; तिचं मुख शुद्ध सोन्यासारखं उजळत होतं आणि पूर्ण चंद्रासारखं दिसत होतं.
कंसो हसंतीं तां दृष्ट्वा विद्युत्स्फुरितलोचनाम् । आदिदेशासुरश्रेष्ठो जहि नीत्वा शिलोपरि
कंसानं तिला हसताना आणि वीजेसारखी डोळे चमकत असताना पाहिलं, आणि असुरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, 'तिला घेऊन जाऊन दगडावर ठेचून मार' असं आज्ञा दिली.
आज्ञां लब्ध्वाऽसुरास्ते वै निष्पेष्टुं तां प्रवर्तिताः । विद्युच्छीघ्रतया गौरी जगाम शंकरांतिकम्
आज्ञा मिळाल्यावर असुर तिला ठेचायला पुढे गेले; पण गौरी वीजेसारखी जलदपणे शंकराच्या जवळ गेली.
गौर्युवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यत्रास्ते शत्रुरुत्तमः । नंदस्य निलये गुप्तस्तव हंताऽसुरोत्तम
गौरी म्हणाली: 'राजा, ऐक, मी सांगते कुठे तुझा मोठा शत्रू आहे; नंदाच्या घरी लपलेला आहे तुझा मारणारा, असुरांमध्ये श्रेष्ठा.'
वसिष्ठ उवाच- एवमुक्त्वा तु सा देवी जगाम निजमंदिरम् । श्रुत्वा वाक्यं ततो देव्याः कंसो राजा सुदुःखितः
वसिष्ठ म्हणाले: 'असं म्हणून ती देवी आपल्या घरी गेली; आणि देवीचं बोलणं ऐकून कंस राजा फार दुःखी झाला.'
भगिनीं पूतनामाह गच्छ त्वं नंदमंदिरम् । छद्मना तं सुतं हत्वा गच्छ ते वांच्छितं बहु
त्याने आपल्या बहिणीला, पूतनेला सांगितलं: 'तू नंदाच्या घरी जा; फसवणुकीनं त्या मुलाला मार, मग तुला हवं ते सर्व मिळेल.'
दास्यामि शत्रुं हंतुं मे व्रज शीघ्रतरं शुभे । आज्ञां प्राप्य राक्षसी सा गोकुलाभिमुखं गता
'माझा शत्रू मारायला मी तुला देईन; लवकर जा, शुभे.' आज्ञा मिळाल्यावर ती राक्षसी गोळाकडे निघाली.
मायया सुंदरी रूपा प्रविष्टा तत्र गोकुले । पयोधरे गरं सा तु धृत्वा हंतुमुपागता
माया करून सुंदर स्त्रीचं रूप घेऊन ती गोळात शिरली; छातीत विष घेऊन त्या मुलाला मारायला आली.
पशुपानां गृहद्वारि प्रविष्टालक्षितेति च । गत्वांतरुत्थाप्य शिशुं स्तनं दत्वापसद्गतिम्
गोपांच्या घराच्या दारातून कुणालाही न कळता ती आत गेली, बाळाला उचललं आणि त्याला आपला स्तन दिला, त्याचा नाश व्हावा म्हणून.
ततस्तु शकटं क्षिप्त्वा तृणावर्तादिमर्दनम् । कालीयदमनं कृत्वा गतो मधुपुरीं ततः
मग त्यानं गाडी फेकली, तृणावर्त वगैरे दुष्टांचा पराभव केला, कालियाला जिंकून नंतर मथुरा नगरीत गेला.
गत्वा कंसो हतः क्रूरः कंसमल्लानजीजयत् । एतत्ते कथितं राजन्विष्णोर्जन्मदिनव्रतम्
तेथे जाऊन क्रूर कंस मारला गेला आणि कंसाचे मल्लही हरवले; हेच विष्णूच्या जन्मदिवसाचं व्रत तुला सांगितलं.
श्रुत्वा पापानि नश्यंति कुर्यात्किं वा भविष्यति । य इदं कुरुते मर्त्यो या च नारी हरेर्व्रतम्
हे ऐकल्यावर पापं नष्ट होतात; अजून काय हवं? जो कोणी हे हरिव्रत करतो, तो पुरुष असो किंवा स्त्री, त्याला फळ नक्की मिळतं.
ऐश्वर्यमतुलं प्राप्य जन्मन्यत्र यथेप्सितम् । पूर्वविद्धा न कर्त्तव्या तृतीयाषष्ठिरेव च
या जन्मात मनासारखी अमाप संपत्ती मिळाल्यावर, आधी ठरवलेले दिवस पाळू नयेत, आणि तिसरा किंवा सहावा दिवसही पाळू नये.
अष्टम्येकादशीभूता धर्मकामार्थवांच्छुभिः । वर्जयित्वा प्रयत्नेन सप्तमीसंयुताष्टमी
धर्म, काम किंवा अर्थ हवे असणाऱ्यांनी आठवा आणि अकरावा दिवस एकत्र आले असतील तर ते काळजीपूर्वक टाळावेत, तसेच सातवा आणि आठवा दिवस एकत्र आले असतील तरीही टाळावेत.