नीतं च तद्धनं भूरि यद्युक्तं तद्विधीयताम् । त्वमस्माकं प्रजानां हि रक्षकः शासकोऽसताम्
त्याने पुष्कळ धन नेले आहे; योग्य वाटले तर ते परत मिळवावे. आपण आमच्या प्रजांचे रक्षण करणारे आणि दुष्टांवर शासन करणारे आहात.
नारद उवाच- इत्याकर्ण्य स भूपालो मंत्रिणं पार्श्ववर्तिनम् । उवाच कोपरक्ताक्षः किमेभिः कथ्यते शृणु
नारद म्हणाले — हे ऐकून, राजा रागाने डोळे लाल करून जवळच्या मंत्र्याला म्हणाला — हे लोक काय सांगतात, ते ऐक.
शीघ्रमानयतं पापं नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पापिष्ठ साधूनां शं विधीयताम्
लवकर त्या पाप्याला आणा; नाहीतर मी तुला मारून टाकीन. उठ, उठ, अती पापी, सज्जनांचे कल्याण व्हावे.
पीड्यंते विषये यस्य प्रजा दस्युभिरुल्बणैः । स नृपो नरकं याति तेभ्यस्ताश्चेन्न रक्षति
ज्याच्या राज्यात प्रजा दुष्ट दरोडेखोरांकडून त्रासली जाते, आणि तो राजा त्यांचे रक्षण करत नाही, तो नरकात जातो.
नारद उवाच- निशम्येति वचो राज्ञः सचिवः स शिवे नृपः । वेगेन हयमारुह्य पदातिशतसंयुतः
नारद म्हणाले — राजाचे शब्द ऐकताच, मंत्री आणि राजा दोघेही शेकडो पायदळ सैनिकांसह वेगाने घोड्यावर बसले.
ययौ गृहे मुकुंदस्य तस्य बंधूनपृच्छत । मुकुंदः केन निहतः सत्यं ब्रूत ममाग्रतः
ते मूकुंदाच्या घरी गेले आणि त्याच्या नातेवाइकांना विचारले, 'मूकुंदाला कोणी मारले? खरी गोष्ट माझ्यासमोर सांगा.'
तं पापं निहनिष्यामि शासनाद्भूपतेरहम् । नारद उवाच- श्रुत्वेति मंत्रिणो वाक्यं प्रत्यूचुर्विप्रबांधवाः
'त्या पापीला मी राजाच्या आज्ञेने ठार मारीन.' नारद म्हणाले — मंत्र्याचे हे शब्द ऐकून ब्राह्मणाचे नातेवाईक म्हणाले,
विप्रबांधवा ऊचुः - चंडकेन हतो मंत्रिन्मुकुंदो नापितेन हि । इदं पलायमानस्य तस्योष्णीषं पपात वै
ब्राह्मणाचे नातेवाईक म्हणाले — मंत्री, मूकुंदाला चंडक नावाच्या नापिताने मारले. तो पळताना त्याचा फेटा खाली पडला.
दृष्टः स्वचक्षुषा वध्वा मुकुंदस्यैव सोघकृत् । किं कुर्मस्तेन पापेन मज्जिताः शोकसागरे
मूकुंदाच्या पत्नीने स्वतःच्या डोळ्यांनी त्याला गुन्हा करताना पाहिले. आम्ही शोकाच्या समुद्रात बुडालो आहोत, त्या पाप्याला आता काय करायचे?
नारद उवाच - इत्याकर्ण्य वचस्तेषां बंधूनां ब्राह्मणस्य हि । स मंत्री तस्य पापस्य नापितस्य गृहं ययौ
नारद म्हणाले — ब्राह्मणाच्या नातेवाईकांचे हे शब्द ऐकून मंत्री त्या पापी नापिताच्या घरी गेला.
अश्वादुत्तीर्य तरसा तद्गृहं स्वयमाविशत् । कतिभिः पत्तिभिः सार्द्धं शयानं च ददर्श ह
घोड्यावरून पटकन उतरून, तो स्वतः काही सैनिकांसह त्या घरात गेला आणि तिथे नापित झोपलेला दिसला.
पत्तयस्तु तदाज्ञप्ताः केशेष्वाकृष्य तत्क्षणात् । तल्पादुत्थापयामासुस्तं पापं नापिताधमम्
त्या क्षणी आज्ञा मिळताच सैनिकांनी त्याला केसांनी ओढून, त्या पापी नापिताला पलंगावरून उठवले.
किं किमित्येव संजल्पन्नेत्रे उन्मीलयत्यसौ । यावत्स नापितः पापस्तावत्तं ददृशे पुरः
‘काय, काय?’ असे बडबडत तो डोळे उघडू लागला, आणि त्या पापी नापिताने समोर त्यांना पाहिले.
संस्मरंतं निजं कर्म रात्रौ यत्कृतवानघम् । अधोमुखः क्षणं तस्थौ पश्यन्मूर्ध्नि स्थितं यमम्
रात्री केलेला आपला गुन्हा आठवून, तो काही क्षण डोकं खाली घालून उभा राहिला आणि डोक्यावर यम उभा आहे असे पाहिले.
ग्राहयित्वा च सचिवस्तं पापं च स्वपत्तिभिः । निनाय नृपतेः पार्श्वमिति चोवाच भूपतिम्
मंत्र्याने त्या पाप्याला आपल्या सैनिकांसह पकडून राजासमोर नेले आणि राजाला म्हणाला,
आनीतो ब्रह्महा राजन्नयं चंडक नापितः । यदाज्ञापयसि स्वामिंस्तरसा तत्करोम्यहम्
'राजा, हा ब्राह्मणहंता चंडक नापित आणला आहे. स्वामी, तुम्ही जे आज्ञा द्याल ते मी लगेच करतो.'
राजोवाच- धर्मज्ञ सचिवश्रेष्ठ शृणु त्वं वचनं मम । इयं सरिद्वरा युष्मंश्चंद्रभागात्र निर्मलाः
राजा म्हणाला — 'धर्म जाणणाऱ्या श्रेष्ठ मंत्री, माझे बोल ऐक. ही चंद्रभागा नदी पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे.'
त्यजंति येऽत्र वै प्राणाल्लँभंते ते सुरास्पदम् । अत एष न हंतव्यः पापात्मा ह्यत्र नापितः
'इथे प्राण सोडणारे देवांच्या लोकात जातात. म्हणून हा पापी नापित इथे मारला जाऊ नये.'
पंचकोशांतरे ह्यस्या मर्यादाया बहिर्यदि । नरकान्दारुणान्ह्येष ब्रह्महा यातु मा चिरम्
'या नदीच्या पंचकोशाच्या बाहेर, म्हणजे सीमारेषेबाहेर, हा ब्राह्मणहंता नेला गेला पाहिजे आणि तिथे त्याने भीषण नरकात जावे.'
नारदोवाच- इत्युक्तस्तेन वै राज्ञा स राजन्मंत्रिसत्तमः । श्वपचान्प्रेरयामास हंतुं तं भूपशासनात्
नारद म्हणाले — राजाने असे सांगितल्यावर, श्रेष्ठ मंत्र्याने त्या नापिताला मारण्यासाठी श्वपच लोकांना पाठवले.
श्वपचास्ते तमुन्नीय चंद्रभागापरे तटे । योजनद्वयभूभागं चिच्छिदुस्तस्य मस्तकम्
त्या श्वपचांनी त्याला चंद्रभागेच्या दुसऱ्या काठावर, दोन योजन अंतरावर नेले आणि त्याचे डोके छाटले.
स पापो मारवे देशे सर्पोऽभूत्कालविग्रहः । धवकोटरमध्यस्थो विषज्वालाकराननः
तो पापी मार प्रदेशात काळाच्या रूपात सर्प झाला, धवाच्या झाडाच्या ढोलीत राहू लागला आणि त्याच्या तोंडातून विषाच्या ज्वाळा निघत होत्या.
स शुष्को धववृक्षस्तु तस्य फूत्कारवह्निना । तथा तपनतापेन सरसोऽपि यथा ह्रदः
जसा कोरडा धवाचा वृक्ष आगीच्या फुत्काराने जळून जातो, किंवा सूर्याच्या प्रखर उन्हाने तळं कोरडं पडतं,
गमनात्तस्य पापस्य सर्वतो वृक्षमूषरम् । उच्छिद्य तृणजातादि जातं पश्वहितं तदा
तसंच त्या पाप्याच्या तिथून जाण्यामुळे सगळं वन उजाड झालं, गायींसाठी उपयोगी असलेलं गवत आणि झाडं सगळं नष्ट झालं.
तत्र जातु समायातः सार्थो दक्षिणदेशतः । नारायणाश्रमं गच्छन्बदर्याख्यं शिवे नृप
एकदा दक्षिणेकडून एक व्यापाऱ्यांचा ताफा तिथे आला, राजन, नारायणाच्या बदरी नावाच्या पवित्र आश्रमाकडे जात होता.
तत्रैको ब्राह्मणः कश्चित्सार्थेसंमीलितः पथि । निश्छिद्रां काष्ठमंजूषां पितृमात्रस्थिसंयुताम्
त्या ताफ्यातील एक ब्राह्मण वाटेत थांबला होता. त्याच्याकडे छिद्र नसलेली लाकडी पेटी होती, ज्यात त्याच्या आई-वडिलांची हाडं ठेवलेली होती.
स्कंधेन धारयन्याति तानि पातयितुं नृप । गंगांभसि महाभाग पापिनामपि कामदे
तो ती पेटी खांद्यावर घेऊन चालत होता, राजन, त्या हाडांना गंगेत विसर्जित करायचं ठरवून, कारण गंगा पाप्यांचीही इच्छा पूर्ण करते.
सोऽप्यागतस्तत्र वने यत्रास्ति स भुजंगमः । विविक्ते क्षिप्य मंजूषां शलाकालोहनिर्मिताम्
तोही त्या वनात पोहोचला जिथे तो साप राहत होता, आणि एकांत जागी लोखंडी सळ्यांनी बनवलेली पेटी ठेवली.
अथागत्य भुजंगोऽसौ शलाकां फणयाघटत् । किंचिदुद्धाटितायां स मंजूषायां समाविशत्
मग तो साप तिथे आला, त्याने आपला फणा सळ्याला आपटला, आणि पेटी थोडीशी उघडली गेल्यावर तो आत गेला.
पुनः शलाका स्वंस्थानमागताथ स कुंडली । तत्रैव तस्थौ निश्चेष्टो मंजूषायां विषोल्बणः
पुन्हा सळी आपल्याच जागी आली, आणि तो साप आत पेटीतच गुंडाळून, हालचाल न करता, विषाने भरलेला तसाच राहिला.