पुण्यशेषस्य भोगार्थं जातौ राजान्वयेऽधुना । व्रतं च विस्मृतौ द्वाःस्थे राजसंपत्तिगर्वितौ । तस्माच्च तव तस्यापि चोपदेशार्थमागता
शिल्लक पुण्याचा उपभोग घेण्यासाठी, ते आता राजघराण्यात जन्मले आहेत; पण राजवैभवाचा गर्व आल्याने, दरवाजावाला आणि ती दोघेही व्रत विसरले आहेत; म्हणूनच मी तुला आणि तिलाही समजावण्यासाठी आलो आहे.
द्वाःस्थोवाच- केनैव तु विधानेन वृद्धे व्रतवरं कृतम् । कस्मिन्मासे व्रतं श्रेष्ठं देवता का च पूज्यते
दरवाजावाल्याने विचारले — वृद्धे, कोणत्या पद्धतीने ते उत्तम व्रत केले होते? कोणत्या महिन्यात ते श्रेष्ठ आहे, आणि कोणत्या देवतेची पूजा करावी?
एतन्मे पृच्छतो मातर्यथावद्वक्तुमर्हसि । कमलोवाच- कार्त्तिके च व्यतिक्रांते मार्गशीर्षे समागते । तस्मिन्मासे च भो पोष्ये वासरे गुरुसंज्ञके
हे विचारताना, आई, कृपया मला योग्य रीतीने सांग. कमळा म्हणाली — कार्तिक महिना संपून मार्गशीर्ष महिना आला की, त्या महिन्यात, बाळा, गुरुवार या दिवशी...
ततः पूर्वाह्णसमये सकलैर्व्रतिभिर्वृता । नारायणेन सहितां लक्ष्मीं संपूजयेत्ततः
मग सकाळच्या वेळी, सर्व व्रती लोकांसह, नारायणासहित लक्ष्मीची पूजा करावी.
मिष्टैः पायसयुक्तैश्च भुक्तैश्च खंडमिश्रितैः । लक्ष्मीं संतोषयेत्प्रेष्ये ततः संप्रार्थयेदिदम्
गोड पदार्थ, पायस आणि साखर मिसळलेल्या नैवेद्याने लक्ष्मीला संतुष्ट करावे, आणि मग हे मागणे करावे —
त्रैलोक्यपूजिते देवि कमले विष्णुवल्लभे । यथा त्वमचला कृष्णे तथा भव मयि स्थिता
त्रैलोक्यात पूज्य असणाऱ्या देवी, कमळे, विष्णूच्या प्रिय, जशी तू कृष्णाजवळ स्थिर आहेस, तशीच माझ्याजवळही कायम राहा.
ईश्वरी कमले देवि शरणं च भवानघे । नानोपहारद्रव्यैश्च लक्ष्मीमाज्ञाप्य तोषयेत्
ईश्वरी, कमळे, पापरहित देवी, तू माझे आश्रय हो. विविध प्रकारच्या उपहारांनी लक्ष्मीला संतुष्ट करावे.
शास्त्रैश्च पूजयेद्देवीं महोत्सवसमन्विताम् । ततो नैवेद्यशेषांश्च दत्वा ब्राह्मणसत्तमम्
शास्त्रपठणाने, मोठ्या उत्सवात देवीची पूजा करावी; मग नैवेद्याचा उरलेला भाग श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावा.
आत्मानं स्वपतिं पुत्रान्पोष्येऽन्यानपि सेवकान् । द्वितीये तु गुरोर्वारे विशेषं शृणु सुंदरि
स्वतःला, आपल्या पतीला, मुलांना, पोष्यांना आणि इतर सेवकांना द्यावा. आता दुसऱ्या गुरुवारी, सुंदरिनी, विशेष नियम ऐक.
चित्रधूलीप्रशस्तैश्च भ्राष्ट्रैर्गोधूमनिर्मितैः । तोषयेत्कमलादेव्याः कुर्य्याद्वै भक्तिभावतः
गव्हाच्या पीठापासून तयार केलेल्या, सुंदर धुळीने सजवलेल्या तव्यांनी, भक्तिभावाने कमळादेवीला संतुष्ट करावे.
तृतीये खंडसंयुक्तं दध्योदननिवेदनम् । शामाक शालि कासारैश्चतुर्थे पूजयेन्मुदा
तिसऱ्या गुरुवारी, साखर मिसळलेले दहीभात नैवेद्य द्यावा; चौथ्या दिवशी श्यामाका, तांदूळ आणि कासार यांनी आनंदाने पूजा करावी.
लक्ष्मीदेवीं प्रयत्नेन रत्नदंडकरे ततः । लक्ष्मीदेवी प्रीतये तु ब्राह्मणान्पूजयेद्धनैः
रत्नांनी बनवलेल्या काठीसह, लक्ष्मीदेवीची मनापासून पूजा करावी; लक्ष्मीला प्रसन्न करण्यासाठी ब्राह्मणांना धनाने सन्मान द्यावा.
वस्त्रालंकारभोज्यैश्च फलैर्नानाविधैस्तथा । पोष्योवाच- अत्रैव तिष्ठ भो वृद्धे राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम्
वस्त्रे, दागिने, भोजन आणि विविध प्रकारच्या फळांनीही. पोष्य म्हणाली — इथेच थांब, वृद्धे, मी राणी सुरतचंद्रिकेला सांगते.
विज्ञाप्य त्वां नयिष्यामि मा क्रोधं कुरु सत्तमे । इत्युक्त्वा सा तु चार्वंगी गता राज्ञीसमीपतः
तुला कळवून मगच घेऊन जाईन; कृपया राग करू नकोस, श्रेष्ठे. असे म्हणून, सुंदर अंगवट असलेली ती राणीच्या जवळ गेली.
शिरस्यंजलिमाधाय पोष्या ब्रह्मन्समूलतः । आरभ्य सांगपर्यंतं यदूचे कमलालया
डोक्यावर हात जोडून, पोष्याने ब्राह्मणासह, कमळाने सांगितलेले सर्व आरंभापासून शेवटपर्यंत सांगितले.
तत्सर्वं कथयामास राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । द्वारपालीवचः श्रुत्वा राज्ञी सुरतिचंद्रिका
ती सर्व कथा राणी सुरतचंद्रिकेला सांगितली; दरवाजावाल्याचे बोल ऐकून, राणी सुरतचंद्रिका...
जगाम ब्राह्मणीपार्श्वं सगर्वा प्राह सुंदर । राज्ञ्युवाच- वृद्धे ब्राह्मणि किं वृत्तं चोपदेशार्थमागता
ती अभिमानाने ब्राह्मण स्त्रीजवळ गेली आणि सुंदर बोलली. राणी म्हणाली: वृद्ध ब्राह्मण स्त्री, काय घडलं आहे की तू मला सल्ला द्यायला आली आहेस?
कथयस्व चिरं मह्यं भयं त्यक्त्वा यथासुखम् । ब्राह्मण्युवाच- तवानीतिमहं दृष्ट्वा गंतुमिच्छामि चंचला
कृपया मला भीती न ठेवता, मोकळेपणाने सगळं सांग. ब्राह्मण स्त्री म्हणाली: तुझं वागणं पाहून, मी अस्वस्थ झाले आहे आणि इथून निघून जायचं ठरवलं आहे.
कथयिष्यामि किं दुष्टे व्रतं परमदुर्लभम् । इंदिरावासरे चाद्य चांडालेन करोषि यत्
मी तुला सांगते, दुर्विनीत स्त्री, हे फारच दुर्मिळ व्रत आहे. आज इंदिरा देवीच्या दिवशी, तू चांडाळासोबत हे करत आहेस.
तद्दृष्टं मयि का दुष्टे तद्गेहे गर्वितेऽधुना । तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणीवाक्यं क्रोधसंरक्तलोचना
दुर्विनीत आणि गर्विष्ठ स्त्री, मी हे तुझ्या घरी पाहिलं आहे. ब्राह्मण स्त्रीचे हे शब्द ऐकून तिच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला.
जरंतीं ब्राह्मणीं चैव प्रहारं च चकार सा । ततः सा कमला वृद्धा क्रंदमाना पलायिता
तिने त्या वृद्ध ब्राह्मण स्त्रीला मारलं. मग ती वृद्ध कमला रडत रडत तिथून पळून गेली.
क्रीडमाना ततः श्यामा ब्राह्मणीक्रन्दनध्वनिम् । आगतास्याः समीपं तु श्रुत्वा बाला तपोधना
त्या वेळी श्यामा खेळत होती. तिला ब्राह्मण स्त्रीच्या रडण्याचा आवाज ऐकू आला आणि ती, तपस्वी बालिका, तिच्या जवळ आली.
श्यामाबालोवाच- वृद्धे व्यथेदृशी केन दत्ता तुभ्यं वदस्व मे । तस्या वचनमाकर्ण्य शोकगद्गदया गिरा
श्यामा बालिका म्हणाली: वृद्धे, तुला हे दुःख कोणी दिलं? मला सांग. तिचे शब्द ऐकून, कमला दुःखाने भरलेल्या आवाजात म्हणाली,
कमला कथितं सर्वं वृत्तांतं द्विजसत्तम । श्यामाबाला ततः श्रुत्वा व्रतं परमदुर्ल्लभम्
कमलाने सगळा घडलेला प्रकार त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला सांगितला. मग श्यामा बालिकेने ते फार दुर्मिळ व्रत ऐकलं.
शास्त्रोक्तविधिना चक्रे सश्रद्धं च सभक्तितः । त्रिवारे परिपूर्णे तु तुर्यवारे समागते
श्यामाने श्रद्धा आणि भक्तीने, शास्त्रानुसार ते व्रत केलं. तीन वेळा पूर्ण झाल्यावर, चौथ्यांदा व्रत करण्याची वेळ आली.
विवाहकर्मसंसिद्धं द्विजलक्ष्मीप्रसादतः । श्रीसिद्धेश्वरदेवस्य नृपतेर्भूपतेजसः
ब्राह्मणांच्या लक्ष्मीच्या कृपेने तिचं विवाहकार्य पूर्ण झालं. श्रीसिद्धेश्वर राजाच्या तेजस्वी मुलाने, मालाधराने, तिला वरण केलं.
मालाधरो नाम सुतो गृहीत्वा तां गृहं गतः । अथ तस्यां गतायां तु ब्रह्मन्शृणुष्व कौतुकम्
मालाधर नावाचा तिचा पती तिला घेऊन घरी गेला. आता, ब्राह्मण, ती तिथे गेल्यावर काय घडलं, ते ऐक.
राज्ञीगृहे च सर्वाणि स्थितानि सुबहूनि च । द्रव्याणि केन नीतानि न ज्ञातान्यपि भूसुर
राणीच्या घरी असलेली सर्व संपत्ती आणि वस्तू, हे सर्व कोण घेऊन गेलं, हे कुणालाही माहीत नव्हतं, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
निर्वित्ता बुद्धिहीना सा चान्नवस्त्रविवर्जिता । उपविष्टा च केनापि गंतुं च दुहितुर्गृहम्
ती विवेकहीन, अन्न-वस्त्राविना, एकटी बसली होती आणि मुलीच्या घरी जाण्याचीही तिला शक्ती उरली नव्हती.
प्रेषयामास भर्त्तारं किंचित्प्रार्थनहेतवे । तस्य मालाधरस्यापि ग्रामे च सरसीतटे
तिने आपल्या पतीला काही मागणी करण्यासाठी पाठवलं. त्या वेळी, मालाधर गावात, सरोवराच्या काठी होता.