अखिलानां च लोकानां शास्तू राज्ञः क्षयं विना । केषां क्षुद्रतराणां हि गृहे गच्छामि सांप्रतम्
सर्व लोकांचे अधिपती असलेल्या राजाचा नाश न होता, मी आता इतक्या क्षुद्र लोकांच्या घरी का जाऊ?
इति संचिंत्य मनसा गता राजनिकेतनम् । सुवर्णभित्तिभिर्युक्तं पताकाभिरलंकृतम्
अशी मनाशी विचार करून ती राजवाड्याकडे गेली, जिथे सोन्याच्या भिंती होत्या आणि पताका लावलेल्या होत्या.
सिंहद्वारमतिक्रम्य प्राह दौवारिकीं ततः । द्वारं जहि हि भो द्वारि नियुक्ते शुभलक्षणे
सिंहद्वार ओलांडून तिने द्वारपालिणीला म्हटले, "हे शुभचिन्ह असलेल्या द्वारपालिणी, दार उघड."
यामि वेगेन पश्यामि राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या रत्नदंडकरा च सा । कोकिलावाक्यवन्मुक्तं परमं हर्षमाययौ
"मी वेगाने जाऊन राणी सुरतिचंद्रिकेला भेटणार आहे." तिचे हे शब्द ऐकून, रत्नदंड हातात असलेल्या द्वारपालिणीला, कोकिळेच्या स्वरासारखा आनंद वाटला.
द्वारनियुक्तोवाच- किं नाम वहसे वृद्धे कः पतिस्तावकः पुनः । आगतासि कथं किं ते कार्य्यं राज्ञ्याश्च दर्शने । कस्मात्किं ब्रूहि विप्रे त्वं श्रोतुं कौतुहलं हि मे
द्वारपाल म्हणाली, "वृद्धे, तुझे नाव काय? तुझा पती कोण? तू इथे कशी आलीस? तुला काय काम आहे आणि राणीला का भेटायचे आहे? ब्राह्मण, मला ऐकायची उत्सुकता आहे, सांग."
वृद्धोवाच- शृणु पोष्ये महाराज पत्न्या दंडकरे यदा । श्रोतुं कौतूहलं तेऽस्ति मदागमनकारणम्
वृद्ध म्हणाली, "हे पोष्य, ऐक. माझ्या पत्नी दंडकाराने काय केले ते सांगते. तुला जाणून घ्यायची उत्सुकता आहे म्हणून मी आले आहे."
प्रसिद्धा कमला नाम्ना चाहं प्राणेश्वरो मम । भुवनेश इति ख्यातो नाम्ना द्वारवतीपुरी
"माझे नाव कमला सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, आणि माझ्या पतीचे नाव भुवनेश आहे. हे द्वारवती नगरी म्हणून ओळखली जाते."
तस्यां वै वर्त्तते पोष्ये मम प्राणेश्वरस्ततः । आगताहं रत्नवेत्रकरे शृणु सकौतुकम्
"त्या नगरीत माझा पती राहतो, हे पोष्य. म्हणूनच मी रत्नदंड हातात घेऊन आले आहे. उत्सुकतेने ऐक."
ममागमनकार्यं हि वच्मीदानीं तवाग्रतः । पुरासीद्वैश्यकुलजा राज्ञी तव च दुःखिनी
"आता तुझ्यासमोर मी माझ्या येण्याचे कारण सांगते. पूर्वी, व्यापारी कुळात जन्मलेली राणी दु:खी होती."
एकस्मिन्दिवसे पोष्ये पतिना कलहः कृतः । तया नार्या च दुःखिन्या ततो वै भर्तृपीडिता
"एकदा पोष्यामध्ये तिचा पतीशी भांडण झाले. ती दु:खी स्त्री पतीकडून त्रासली होती."
बहिर्भूय द्रुतं गेहाद्रुदंती च पुनः पुनः । तस्याश्च रोदनं श्रुत्वा चागताहं समीपतः
"ती पुन्हा पुन्हा घराबाहेर धावत जाऊन रडत होती. तिचे रडणे ऐकून मी तिच्या जवळ गेले."
अपृच्छं सर्ववृत्तांतं कथितो वै यथार्थतः । तया ततो व्रतवरमुपदेशं ददाम्यहम्
"मी तिला सर्व घडलेले विचारले, आणि तिने मला सगळे खरे सांगितले. मग मी तिला एक उत्तम व्रत सांगितले."
ममोपदेशतः सा वै चक्रे व्रतवरं मुदा । तस्य प्रसादाद्भो द्वाःस्थे संजाता सुखिता च सा
"माझ्या उपदेशाने तिने आनंदाने ते व्रत केले. हे द्वारपाल, त्या व्रताच्या कृपेने ती सुखी झाली."
कदाचिद्वैश्यकुलजा पत्या मृत्योर्वशं गता । समानेतुं ततस्तौ तु विहिताखिलघातकौ
"कधीतरी व्यापारीकुळातील ती स्त्री पतीमुळे मृत्यूच्या अधीन झाली. मग त्या दोघांचे संपूर्ण नाश ठरलेला होता."
किंकरान्प्रेषयामास चंडाद्यान्धर्मराट्प्रभुः । यमाज्ञया समायाता यमदूता भयंकराः
"धर्मराज यमाने चंड वगैरे भयंकर दूतांना पाठवले. यमाच्या आज्ञेने ते भयानक दूत आले."
बद्ध्वा तौ चर्मपाशेन लोहमुद्गरपाणयः । उद्यमं चक्रिरे गंतुं यमस्य शरणं प्रति
"त्यांनी दोघांना कातडीच्या दोऱ्याने बांधले आणि लोखंडी गदा हातात घेऊन, यमाच्या आश्रयाकडे नेण्यासाठी तयार झाले."
अत्रांतरे च लक्ष्म्यास्ते दूता विष्णुपरायणाः । समानेतुं समायाताः शंखचक्रगदाधराः
"इतक्यात लक्ष्मीचे विष्णुभक्त दूत, शंख, चक्र आणि गदा घेऊन, त्यांना परत आणण्यासाठी आले."
दृष्ट्वा तथाविधांस्तांश्च यमदूताः पलायिताः । लक्ष्मीदूता महात्मानः स्वप्रकाशादयस्तथा
"अशा स्वरूपात ते दूत पाहून यमदूत पळून गेले. लक्ष्मीचे तेजस्वी, महान आत्म्यांचे दूत तिथे उभे राहिले."
पाशं छित्त्वा समारोप्य राजहंसयुते रथे । जग्मुर्लक्ष्मीपुरं सर्वे सहसाकाशवर्त्मना
बंधन तोडून, राजहंसांनी ओढलेल्या रथावर बसून, सर्वजण आकाशमार्गाने लक्ष्मीच्या नगरीकडे गेले.
यावद्वारं व्रतवरं कृत्वा वैश्या च सा तदा । तावत्कल्पसहस्राणि तस्थतुः कमलापुरे
त्या व्यापारी स्त्रीने जेव्हा दरवाजाजवळ उत्तम व्रत केले, तेव्हा तितक्या हजारो कल्पांपर्यंत त्या कमळाच्या नगरीत राहिले.
पुण्यशेषस्य भोगार्थं जातौ राजान्वयेऽधुना । व्रतं च विस्मृतौ द्वाःस्थे राजसंपत्तिगर्वितौ । तस्माच्च तव तस्यापि चोपदेशार्थमागता
शिल्लक पुण्याचा उपभोग घेण्यासाठी, ते आता राजघराण्यात जन्मले आहेत; पण राजवैभवाचा गर्व आल्याने, दरवाजावाला आणि ती दोघेही व्रत विसरले आहेत; म्हणूनच मी तुला आणि तिलाही समजावण्यासाठी आलो आहे.
द्वाःस्थोवाच- केनैव तु विधानेन वृद्धे व्रतवरं कृतम् । कस्मिन्मासे व्रतं श्रेष्ठं देवता का च पूज्यते
दरवाजावाल्याने विचारले — वृद्धे, कोणत्या पद्धतीने ते उत्तम व्रत केले होते? कोणत्या महिन्यात ते श्रेष्ठ आहे, आणि कोणत्या देवतेची पूजा करावी?
एतन्मे पृच्छतो मातर्यथावद्वक्तुमर्हसि । कमलोवाच- कार्त्तिके च व्यतिक्रांते मार्गशीर्षे समागते । तस्मिन्मासे च भो पोष्ये वासरे गुरुसंज्ञके
हे विचारताना, आई, कृपया मला योग्य रीतीने सांग. कमळा म्हणाली — कार्तिक महिना संपून मार्गशीर्ष महिना आला की, त्या महिन्यात, बाळा, गुरुवार या दिवशी...
ततः पूर्वाह्णसमये सकलैर्व्रतिभिर्वृता । नारायणेन सहितां लक्ष्मीं संपूजयेत्ततः
मग सकाळच्या वेळी, सर्व व्रती लोकांसह, नारायणासहित लक्ष्मीची पूजा करावी.
मिष्टैः पायसयुक्तैश्च भुक्तैश्च खंडमिश्रितैः । लक्ष्मीं संतोषयेत्प्रेष्ये ततः संप्रार्थयेदिदम्
गोड पदार्थ, पायस आणि साखर मिसळलेल्या नैवेद्याने लक्ष्मीला संतुष्ट करावे, आणि मग हे मागणे करावे —
त्रैलोक्यपूजिते देवि कमले विष्णुवल्लभे । यथा त्वमचला कृष्णे तथा भव मयि स्थिता
त्रैलोक्यात पूज्य असणाऱ्या देवी, कमळे, विष्णूच्या प्रिय, जशी तू कृष्णाजवळ स्थिर आहेस, तशीच माझ्याजवळही कायम राहा.
ईश्वरी कमले देवि शरणं च भवानघे । नानोपहारद्रव्यैश्च लक्ष्मीमाज्ञाप्य तोषयेत्
ईश्वरी, कमळे, पापरहित देवी, तू माझे आश्रय हो. विविध प्रकारच्या उपहारांनी लक्ष्मीला संतुष्ट करावे.
शास्त्रैश्च पूजयेद्देवीं महोत्सवसमन्विताम् । ततो नैवेद्यशेषांश्च दत्वा ब्राह्मणसत्तमम्
शास्त्रपठणाने, मोठ्या उत्सवात देवीची पूजा करावी; मग नैवेद्याचा उरलेला भाग श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावा.
आत्मानं स्वपतिं पुत्रान्पोष्येऽन्यानपि सेवकान् । द्वितीये तु गुरोर्वारे विशेषं शृणु सुंदरि
स्वतःला, आपल्या पतीला, मुलांना, पोष्यांना आणि इतर सेवकांना द्यावा. आता दुसऱ्या गुरुवारी, सुंदरिनी, विशेष नियम ऐक.
चित्रधूलीप्रशस्तैश्च भ्राष्ट्रैर्गोधूमनिर्मितैः । तोषयेत्कमलादेव्याः कुर्य्याद्वै भक्तिभावतः
गव्हाच्या पीठापासून तयार केलेल्या, सुंदर धुळीने सजवलेल्या तव्यांनी, भक्तिभावाने कमळादेवीला संतुष्ट करावे.