शौनक उवाच- इदानीं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व यथार्थतः । हरिस्वरूपिणा साक्षाद्वेदव्यासेन शासित
शौनक म्हणाला: आता मला ऐकायचे आहे—सांग, खरेखुरे सांग—हरिच्या स्वरूपात स्वतः वेदव्यासांनी काय शिकवले होते?
निरहंकार हे सूत लोकानुग्रहकारक । केन स्यात्सुभगा नारी पापिनी च सुदुर्भगा
हे सूत, अहंकाररहित, सर्व लोकांचे कल्याण करणारा, कोणत्या कारणाने स्त्री भाग्यवान होते आणि पापी स्त्री अत्यंत दुर्दैवी होते?
पतिप्रियांग केन स्याद्रूपिता चक्षुषोः सुधा । केन वा जायते लक्ष्मीस्तन्मे ब्रूहि तपोधन
पतिसाठी प्रिय कशी होते, तिचे अंग डोळ्यांना कसे सुखावते? आणि ती सौंदर्याने कशी नटते? हे तपोधन, मला सांग.
सूत उवाच- यदि पुण्यमिदं विप्र वृत्तं परमदुर्लभम् । शृणुष्व भोः समासेन कथयामि विधानतः
सूत म्हणाला: हे ब्राह्मण, हे पुण्यदायी आणि अत्यंत दुर्मिळ वृतांत तुला ऐकायचा असेल, तर ऐक—मी तुला संक्षिप्त आणि योग्य रीतीने सांगतो.
आसीद्भद्रश्रवा राजा युगे द्वापरसंज्ञके । सौराष्ट्रदेशवासी च वेदवेदांगपारगः
द्वापर युगात भद्रश्रवा नावाचा राजा होता; तो सौराष्ट्र देशात राहणारा आणि वेद व वेदांगांचा जाणकार होता.
भार्या तस्य च संजाता नाम्ना सुरतिचंद्रिका । तस्यां बभूवुः श्रीराज्ञः सप्तपुत्रा मनोरमाः
त्याची पत्नी सुरतिचंद्रिका नावाची होती; तिच्या पोटी त्या राजाला सात सुंदर पुत्र झाले.
ततोऽभिजाता दुहिता सुंदरी सत्यवादिनी । श्यामबाला च विप्रेंद्र नाम्ना प्रीतिकरी पितुः
नंतर एक कन्या जन्मली, सुंदर आणि सत्य बोलणारी, काळी सावळी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तिचे नाव प्रीतिकरी आणि ती पित्याला अतिशय प्रिय होती.
अथैकदा श्यामबाला सुवर्णसिकतासु च । गूढैर्मनोहरै रत्नैः सखिभिः क्रीडितुं मुदा
एकदा श्यामबाला आपल्या सखींसोबत आनंदाने सोन्याच्या वाळूत, लपलेल्या मनमोहक रत्नांसह खेळायला गेली.
जगाम नीपवृक्षस्य तलं परमदुर्लभम् । एतस्मिन्नंतरे विप्र लक्ष्मीः संसारतारिणी
ती एका कदंबाच्या झाडाखाली, अत्यंत दुर्मिळ अशा ठिकाणी गेली; त्याच वेळी, हे ब्राह्मण, संसारातून तारणारी लक्ष्मी—
लोकानां नीतिदा साथ समायाता स्वयं पुरः । धृत्वा च ब्राह्मणीरूपं पलितांगी च भूसुर
—सर्व लोकांना नीती देणारी, तिथे स्वतः आली आणि तिने वृद्ध ब्राह्मण स्त्रीचे रूप घेतले.
अखिलानां च लोकानां शास्तू राज्ञः क्षयं विना । केषां क्षुद्रतराणां हि गृहे गच्छामि सांप्रतम्
सर्व लोकांचे अधिपती असलेल्या राजाचा नाश न होता, मी आता इतक्या क्षुद्र लोकांच्या घरी का जाऊ?
इति संचिंत्य मनसा गता राजनिकेतनम् । सुवर्णभित्तिभिर्युक्तं पताकाभिरलंकृतम्
अशी मनाशी विचार करून ती राजवाड्याकडे गेली, जिथे सोन्याच्या भिंती होत्या आणि पताका लावलेल्या होत्या.
सिंहद्वारमतिक्रम्य प्राह दौवारिकीं ततः । द्वारं जहि हि भो द्वारि नियुक्ते शुभलक्षणे
सिंहद्वार ओलांडून तिने द्वारपालिणीला म्हटले, "हे शुभचिन्ह असलेल्या द्वारपालिणी, दार उघड."
यामि वेगेन पश्यामि राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या रत्नदंडकरा च सा । कोकिलावाक्यवन्मुक्तं परमं हर्षमाययौ
"मी वेगाने जाऊन राणी सुरतिचंद्रिकेला भेटणार आहे." तिचे हे शब्द ऐकून, रत्नदंड हातात असलेल्या द्वारपालिणीला, कोकिळेच्या स्वरासारखा आनंद वाटला.
द्वारनियुक्तोवाच- किं नाम वहसे वृद्धे कः पतिस्तावकः पुनः । आगतासि कथं किं ते कार्य्यं राज्ञ्याश्च दर्शने । कस्मात्किं ब्रूहि विप्रे त्वं श्रोतुं कौतुहलं हि मे
द्वारपाल म्हणाली, "वृद्धे, तुझे नाव काय? तुझा पती कोण? तू इथे कशी आलीस? तुला काय काम आहे आणि राणीला का भेटायचे आहे? ब्राह्मण, मला ऐकायची उत्सुकता आहे, सांग."
वृद्धोवाच- शृणु पोष्ये महाराज पत्न्या दंडकरे यदा । श्रोतुं कौतूहलं तेऽस्ति मदागमनकारणम्
वृद्ध म्हणाली, "हे पोष्य, ऐक. माझ्या पत्नी दंडकाराने काय केले ते सांगते. तुला जाणून घ्यायची उत्सुकता आहे म्हणून मी आले आहे."
प्रसिद्धा कमला नाम्ना चाहं प्राणेश्वरो मम । भुवनेश इति ख्यातो नाम्ना द्वारवतीपुरी
"माझे नाव कमला सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, आणि माझ्या पतीचे नाव भुवनेश आहे. हे द्वारवती नगरी म्हणून ओळखली जाते."
तस्यां वै वर्त्तते पोष्ये मम प्राणेश्वरस्ततः । आगताहं रत्नवेत्रकरे शृणु सकौतुकम्
"त्या नगरीत माझा पती राहतो, हे पोष्य. म्हणूनच मी रत्नदंड हातात घेऊन आले आहे. उत्सुकतेने ऐक."
ममागमनकार्यं हि वच्मीदानीं तवाग्रतः । पुरासीद्वैश्यकुलजा राज्ञी तव च दुःखिनी
"आता तुझ्यासमोर मी माझ्या येण्याचे कारण सांगते. पूर्वी, व्यापारी कुळात जन्मलेली राणी दु:खी होती."
एकस्मिन्दिवसे पोष्ये पतिना कलहः कृतः । तया नार्या च दुःखिन्या ततो वै भर्तृपीडिता
"एकदा पोष्यामध्ये तिचा पतीशी भांडण झाले. ती दु:खी स्त्री पतीकडून त्रासली होती."
बहिर्भूय द्रुतं गेहाद्रुदंती च पुनः पुनः । तस्याश्च रोदनं श्रुत्वा चागताहं समीपतः
"ती पुन्हा पुन्हा घराबाहेर धावत जाऊन रडत होती. तिचे रडणे ऐकून मी तिच्या जवळ गेले."
अपृच्छं सर्ववृत्तांतं कथितो वै यथार्थतः । तया ततो व्रतवरमुपदेशं ददाम्यहम्
"मी तिला सर्व घडलेले विचारले, आणि तिने मला सगळे खरे सांगितले. मग मी तिला एक उत्तम व्रत सांगितले."
ममोपदेशतः सा वै चक्रे व्रतवरं मुदा । तस्य प्रसादाद्भो द्वाःस्थे संजाता सुखिता च सा
"माझ्या उपदेशाने तिने आनंदाने ते व्रत केले. हे द्वारपाल, त्या व्रताच्या कृपेने ती सुखी झाली."
कदाचिद्वैश्यकुलजा पत्या मृत्योर्वशं गता । समानेतुं ततस्तौ तु विहिताखिलघातकौ
"कधीतरी व्यापारीकुळातील ती स्त्री पतीमुळे मृत्यूच्या अधीन झाली. मग त्या दोघांचे संपूर्ण नाश ठरलेला होता."
किंकरान्प्रेषयामास चंडाद्यान्धर्मराट्प्रभुः । यमाज्ञया समायाता यमदूता भयंकराः
"धर्मराज यमाने चंड वगैरे भयंकर दूतांना पाठवले. यमाच्या आज्ञेने ते भयानक दूत आले."
बद्ध्वा तौ चर्मपाशेन लोहमुद्गरपाणयः । उद्यमं चक्रिरे गंतुं यमस्य शरणं प्रति
"त्यांनी दोघांना कातडीच्या दोऱ्याने बांधले आणि लोखंडी गदा हातात घेऊन, यमाच्या आश्रयाकडे नेण्यासाठी तयार झाले."
अत्रांतरे च लक्ष्म्यास्ते दूता विष्णुपरायणाः । समानेतुं समायाताः शंखचक्रगदाधराः
"इतक्यात लक्ष्मीचे विष्णुभक्त दूत, शंख, चक्र आणि गदा घेऊन, त्यांना परत आणण्यासाठी आले."
दृष्ट्वा तथाविधांस्तांश्च यमदूताः पलायिताः । लक्ष्मीदूता महात्मानः स्वप्रकाशादयस्तथा
"अशा स्वरूपात ते दूत पाहून यमदूत पळून गेले. लक्ष्मीचे तेजस्वी, महान आत्म्यांचे दूत तिथे उभे राहिले."
पाशं छित्त्वा समारोप्य राजहंसयुते रथे । जग्मुर्लक्ष्मीपुरं सर्वे सहसाकाशवर्त्मना
बंधन तोडून, राजहंसांनी ओढलेल्या रथावर बसून, सर्वजण आकाशमार्गाने लक्ष्मीच्या नगरीकडे गेले.
यावद्वारं व्रतवरं कृत्वा वैश्या च सा तदा । तावत्कल्पसहस्राणि तस्थतुः कमलापुरे
त्या व्यापारी स्त्रीने जेव्हा दरवाजाजवळ उत्तम व्रत केले, तेव्हा तितक्या हजारो कल्पांपर्यंत त्या कमळाच्या नगरीत राहिले.